قوعام • 17 شىلدە, 2019

قۇمىرسقا ءپالساپاسى

900 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«وتىرامىن دەپ ەرىنشەك ولەر, جامانعا جاقسىلىق قىلامىن دەپ كوڭىلشەك ولەر». قوعامىمىزدا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان كەي قۇبىلىستار وسى ءسوزدى ويعا ورالتادى. قاراڭىزشى, قايدا بارساڭىز دا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى الدىمىزدان شىعادى, قايدا بارساڭىز دا قول جايعان قايىرشىداي بيۋدجەت قاراجاتىنسىز قادام باسپايتىن قالىڭ جوبالار قاۋلاپ كەتكەنىن كورەسىز. بەينەبىر جالقاۋلىق پەن ىسكەرلىكتىڭ اراسى ءبىر-اق تۇتام ىسپەتتى اسەر قالدىرادى. ارينە, مەملەكەتتىڭ قولداۋى قاجەت. بىراق كەز كەلگەن سالانى وركەندەتۋى, ينۆەستيتسيالاۋى ءتيىس كاسىپكەرلىكتىڭ ءوزى ۇكىمەتتىك قولداۋدىڭ ينەسىنە وتىرعانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. بۇل – قاۋىپتى ءۇردىس. ماسىلدىقتى ماڭايلاتپاۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولادى؟

قۇمىرسقا ءپالساپاسى

وسى جايتتاردى سارالاعان ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ قاتىسۋىمەن جەتەگە جەتەتىندەي-اق جۇيەلى ءسوز ايتىلدى. تەك جۇلگەسىن تاپسىن دەيمىز.

البەتتە, قازاق ەلى وسىناۋ شيرەك عاسىردان اسا كەزەڭدە كوپ يگىلىككە قولى جەتسە دە, ۋىسى تولماي كەلە جاتقانىنىڭ سەبەبىن ىزدەيمىز عوي ازەلدەن. اسىرەسە شەرلەنىپ شىن ءسوزدىڭ ساداعىن شىرەنە تارتقان شەراعانىڭ, كەمەل سانداردى سويلەتكەن سايىن ساعىڭ سىناتىن كامال سمايىلوۆتىڭ سوناۋ مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى تولعاۋ حاتتارىن قايتالاپ وقىساڭىز ءالى دە وزەكتىلىگىن جويماعانىن بايقايسىز. ناليسىز با, ناليسىز. ءيا, ءبىز ءالى دە التىن ساندىقتىڭ ۇستىندە جالاڭبۇت وتىرعان كۇلشەلى بالا ءتارىزدىمىز.

بارشاعا بولماسا دا, وسى ءبىر نامىستى ءسوز بازبىرەۋىمىزدى قامشىلامايتىنى, نامىسىمىزدى وياتپايتىنى, شابىمىزعا تۇرتپەيتىنى تاڭ­عالدىرادى. ءبىزدى قامشىلايتىن ءالى دە ورىنتاق ويىندارى, نامىسىمىزدى تۋ ەتىپ, شابىمىزعا تۇرتەتىنى ءالى دە رۋلىق, جەر­شىل­دىك دەرتى بولىپ قالۋدا, وكىنىشكە قاراي. سودان دا بولار, قازىر ۇلكەندى-كىشىلى قايسى­بىر مانساپقا تاعايىندالعان ازاماتتىڭ ءومىر­بايا­نىنداعى قاسيەتتى «تۋعان جەر» گرافاسى كور­سە­تىلمەيتىن بولدى. جۇمىس با­رىسىنداعى جۇيەسىزدىكتەر جاريا بولسا, سال­دارى كاسىبيلىكتىڭ ەمەس, جەڭ ۇشىنان جال­عاسۋ­دىڭ جەمىسى بولىپ شىعا بەرەدى, شىعا بەرەدى...

قازاقستان يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ماسىنىڭ ءۇشىنشى بەسجىلدىعىنىڭ الدىندا تۇر. بىراق الدىڭعى ەكى بەسجىلدىقتىڭ جەمىسى قانداي, كەمشىلىگى قانداي؟ باعامداي, تارازىلاي الدىق پا؟ قوعامنىڭ جادىندا اشىلا سالىپ, جابىلاتىن, ءتىپتى اشىلماسا دا اشىلعانداي قىلىپ كورسەتىلگەن ءىرى جوبالاردىڭ «گراند» تۇساۋكەسەرلەرىمەن قالعان قاتەلىكتەردەن قانشالىقتى ساباق الدىق؟ جالپى «مەگاجوبالاردان» بۇرىن قاراپايىم عانا قاجەتتىلىكتەرىمىزدى قامتاماسىز ەتىپ الۋدى نەگە ويلاستىرمايمىز؟ بۇل ماسەلەدە ۇكىمەتتىڭ ءوزى قولداۋ بەرۋگە بەكىنىپ وتىرعان «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانا الامىز با؟ مىنە, وسىنداي ساۋالداردى توڭىرەكتەگەندە كىمگە كىنا قويارىمىزدى, كىمگە ءۇمىت ارتارىمىزدى بىلمەي داعداراتىنىمىز بار. حالىق جۇمىس بەر دەيدى. ۇكىمەت جۇمىس بار, ىستە دەيدى. وسى ورتادا دانەكەرلىك تانىتاتىن مەنەدجەرلەر بۋىنى ءوسىپ-جەتىلمەگەن بە دەگەن ويعا قالساڭىز, شەتەلگە اعىلىپ جاتقان وي-سانا كوشى ەسىڭىزگە تۇسەدى. ال مەملەكەت ناقتى الەۋمەتتىك قولداۋلارعا بەت بۇرا باستاسا, ونى دا ءسىز بەن ءبىزدىڭ سالىعىمىزعا الدەكىمدەردىڭ قول جايعانى دەپ كوز الارتاتىنىمىز بار. سوندا قالاي؟..  

قازاق «كىسىدەن سۇراعاننىڭ ەكى كوزى شىعادى» دەگەن ەكەن. ءاسىلى, «حان سىرتىنان جۇدىرىق» كورسەتەردەن بۇرىن تاقياسىنا قاراي تار ۋىسىن تولتىرعىسى كەلەتىن الەۋمەتتىڭ قاي توبىنا دا «سۋدىڭ دا سۇراۋى بارىن» بىلمەك ءلازىم. سوندا ءار دۇنيەنىڭ باعاسى بولماق. ايتپەسە الەۋمەتتىك قولداۋعا ارقا سۇيەگەن حالىقتىڭ جۇمىسسىز وتىرعانى وتىرعان, بيۋدجەت قارجىسىنا بيزنەس جۇرگىزگىسى كەلەتىن بازبىرەۋلەردىڭ الاقان جايعانى جايعان بولىپ قالا بەرەدى.

سانامالاۋدىڭ قاجەتى جوق, بيۋدجەت قار­جىسى جەلگە ۇشقان جوبالار جەتەرلىك. سونىڭ الدىن الۋ ءۇشىن پرەزيدەنت جوسپارلاۋدىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋى جونىندە ايتتى. بۇل سوعان سايكەس قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتپەك.

...ەڭبەكقور قۇمىرسقا جونىندەگى مىسال ەسىڭىزدە مە؟ ءيا, دانىشپانعا كەز بولىپ, باسىنىڭ ۇلكەندىگى – از سويلەپ, كوپ ويلاناتىنى, بەلىنىڭ قىلدىرىقتاي جىڭىشكەلىگى – بەلى تالعانشا ەڭبەك ەتەتىنى جونىندە ايتاتىن قۇمىرسقا تۋرالى. سوندا قۇمىرسقانى سىناماق بولعان عالىم وعان ءبىر جىلعا جەتەرلىك بيداي ءدانىن قالدىرىپ, ءبىر جىلدان كەيىن ورالعانىندا بيدايدىڭ جارتىسىن عانا جەگەن قۇمىرسقانىڭ ايتاتىنى بار ەمەس پە: «ەگەر دانىشپان مەنى ۇمىتىپ كەتسە, تاعى ءبىر جىل ءومىر سۇرەتىن ەدىم». 
مىنە, مەملەكەت مۇددەسى دە وسى قۇمىرسقا ءپالساپاسىنا قۇرىلۋى قاجەت – ياعني, تالماي ەڭبەك ەتۋ, كەلەشەكتى ويلاۋ, ساۋاتتى جوسپارلاۋ ءھام قاناعات.
سوڭعى جاڭالىقتار