رۋحانيات • 17 شىلدە, 2019

قايماعى بۇزىلماعان قازىنا

690 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى شاحيماردان ءابىلوۆ پەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جۇپار عابدۋللينانىڭ «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ كامەرالىق زالىندا وتكەن «ۇيىقتاپ جاتقان جۇرەكتى ءان وياتار» ونەر كەشىندە حالىق اندەرى, سال-سەرىلەردىڭ مۋزىكالىق مۇراسى, وتاندىق كومپوزيتورلاردىڭ ۆوكالدىق ءارى اسپاپتىق شىعارمالارى, سونداي-اق ۇلتتىق وپەرالىق كلاسسيكادان تاڭداۋلى اريالار شىرقالدى.

قايماعى بۇزىلماعان قازىنا

«ياپىراي», «ءبىر ارپا بي­داي», «ءشاپيباياۋ», «ءتى­لەۋ­­قا­باق», «ەكى جيرەن», «اق قۋ­راي», «بايان­اۋىل», «سۇر­­جە­كەي»  سىندى حا­لىق ءان­دەرىنە قو­سا اقان سەرى­نىڭ «سى­رىمبەت», سەگىز سە­رى­نىڭ «قار­عاش», ءمادي ءبا­پي­ ۇلىنىڭ «قارا­كەسەك», ەس­تايدىڭ «قۇسني-قورلان», جاياۋ مۇسانىڭ «اق سيسا», اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ «كو­زىمنىڭ قاراسى», مۇحيت مەرالى­ ۇلىنىڭ «اينامكوز», زىلقارا بايتوقا ۇلىنىڭ «جيىرما بەس» شىعارمالارى, اسپاپتىق تۋىندىلاردان م.تولەباەۆتىڭ سكريپكاعا, ك.كۇمىسبەكوۆتىڭ ۆيولونچەلگە ارنالعان پوەمالارى, ءا.مامبەتوۆتىڭ تريو-ەلە­گياسى سىرشىل دا سازدى سي­پاتتا ورىندالىپ, سەزىم تول­قىنىنداعى ءان جەلكەنى جان تەربەدى.

الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىندە شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزىپ, قا­زاق ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن شاحيماردان ءابىلوۆتىڭ كىم ەكە­نىن تاعى ءبىر مارتە ايگىلەپ ايتىپ جاتۋ, ارتىق بولار, ءسىرا. دەي تۇرعانمەن احمەت جۇبانوۆ پەن لاتيف ءحاميديدىڭ «اباي» وپە­راسىنداعى ول سومداعان اباي بەي­نەسى بۇگىندە قا­زاق ۇلتتىق وپەرا ونەرى تاري­حىن­داعى شوقتىعى بيىك ايتۋلى پارتيا رەتىندە جوعارى باعالاناتىنىن, اقىننىڭ ۇلى جۇرەگىنىڭ ماحابباتىن, ىشكى جان تەبىرەنىسىن, تولعانىس-تولقۋى مەن ارمان-اڭسارىن اسقاقتاتا شىرقاپ, اۋپىلدەكتەي اۋەلەتكەن ءار ءساتىن كوپشىلىككە ونەگە ەتە ءجۇر­سەك, مۇنىڭ ءوزى كەيىنگى وسكە­لەڭ ۇرپاق ءۇشىن ءمانى زور ونەگە بولماق. شاحيماردان ءابى­لوۆ بەينەلەۋىندەگى اباي مۇراسى بۇعان دەيىنگى ءسۇر­لەۋ-سوقپاققا ۇقسا­مايتىن وزگەشە سۇلۋ ورنەگىمەن, بايسالدى دا سىمباتتى كۇيىمەن ەرەكشەلەنىپ, كوڭىلدى ءاردايىم سىرشىل سازبەن كومكەرىپ تۇراتىندىعى ەڭ الدىمەن, قاي شىعارمانى دا ونىڭ كوڭىل بەزبەنىنە سالىپ, جۇرەكپەن ورىنداۋىندا. ال ۆەرديدىڭ «ريگولەتتو», «تراۆياتا» جانە «ايدا» سپەكتاكلدەرىندەگى ريگولەتتو, جەرمون, امو­ناسرو, چايكوۆسكيدىڭ «قارعا­نىڭ ءمات­كەسىندەگى» – توم­سكي, ريم­سكي-كورساكوۆتىڭ «پاتشا قا­لىڭدىعىنداعى» – گريازنوۆ, ەر­كەعالي راحما­ديەۆتىڭ «ابىلاي حانىنداعى» بۇقار جىراۋ سىندى شوقتىعى بيىك پارتيالارى ءوز الدىنا بولەك ءيىرىم, الەمدىك ءھام وتاندىق رۋحاني قازىنانى قاتار يگەرۋدەگى سان تاراۋ ءىرى جەتىستىك دەر ەدىك.

تۇركيا پرەزيدەنتى س.دە­مي­­رەلدىڭ باستاماسىمەن ساح­نالانعان «ارارات تۋرالى اڭىز» وپەراسىنداعى احمەت ءرولىن ءتۇبى تۇركى جۇرتىنان تۇرىك تىلىندە سايراتقان تۇڭ­عىش قازاعىڭىز دا, تۇرىك با­ۋىرلاردىڭ «كوروعلى» وپەراسىنا ارنايى شاقىرتىلىپ, باس پارتيانى ورىنداعان تۇلعاڭىز دا مىنە, وسى ءانشى ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بۇگىندە بىرەۋ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن-اۋ! 

يتاليان, ورىس, نەمىس, ت.ت. سول سياقتى نەبىر الەم­دىك ءان مەك­تەپتەرىن شەبەر مەڭ­گەرە ءجۇرىپ, ءوزىڭنىڭ حال­قىڭنىڭ جان دۇنيەسىنە ەتەنە جاقىن, ءحىح عاسىردىڭ وزىندە-اق كاسىبي تۇرعىدا كە­مەلدىككە جەتكەن قازاق ۇلت­تىق ءان مەكتەبىن ءاردايىم قادىر تۇتىپ ءوتۋدى, قاي ساحنادا بولسىن ءتول مۇرانى, دالا مادەنيەتىن باسقا ءور­كەنيەتتىڭ مادەنيەتىنەن وق بويى وزدىرتىپ, مەرەيىن ۇستەم ەتۋدى ومىرلىك ۇستا­نىمعا اينالدىرعان ءانشى لوندوننىڭ ايگىلى باربيكان ورتالىعىندا, ءپاريجدىڭ ەڭ مىقتى پلەيەل زالىندا, ماسكەۋدەگى كومپوزيتورلار وداعى زالىندا, چايكوۆسكي اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ كىشى زالىندا, اسىرەسە حالىق اندەرىن ۇزىلدىرە شىرقاعاندا ونداعى حالىق ورىندارىنان ورە تۇرەگەلىپ, قازاقتىڭ حالىق اندەرىنىڭ كەرەمەتتىگىنە تاڭداي قاققانىن ءانشىنىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپ قالعان جايىمىز بار. 

بۇل تۋرالى ءوزى: «شەتەلدەگى سونداي ءبىر كەزەكتى كونتسەرتتەن كەيىن تانىمال ءبىر تۇلعا كەلىپ: «مىناۋ نەتكەن عاجاپ دۇنيە! الگىندە ورىنداعان تاماشا تۋىندىڭىزدىڭ اۆتورى كىم, كومپوزيتورى كىم؟ مۇنداي كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى حالىقتىق شىعارمانى العاش رەت ەستۋىمىز» دەپ ءان تاريحىن قىزىعا سۇراستىرىپ, ءسۇيسىنىس ءبىلدىردى» دەپ جازدى. 

ال «استانا وپەرا» تەاترى­نىڭ جەتەكشى ءسوليسى جۇ­پار عابدۋللينانىڭ ۆوكال­دىق, ساحنالىق شەبەرلىگى, داۋىس ەرەكشەلىگى كوپشىلىككە كەڭىنەن ءمالىم دەسەك, جاقىندا عانا ول تۇركيادا وتكەن حا­لىق­ارالىق ىستانبۇل وپەرا جانە بالەت فەستيۆالىنىڭ مەرەيتويلىق ونىنشى اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ قايتتى. دج.ءپۋچچينيدىڭ «تۋراندوت» وپەراسىنداعى باستى پارتيانى ورىنداعان قازاق ءان­شىسىنە ساراپشىلار جوعارى باعا بەردى. «2500 ورىنعا شاق­تال­عان Zorlu PSM Studio كونتسەرت زالىندا ينە شانشار ورىن بول­عان جوق», دەپ جازدى بۇل تۋ­رالى جەرگىلىكتى باسىلىمدار. 

جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا جۇپار عابدۋل­لينا كونتسەرتتىڭ ەرەكشەلىگى تۋرالى ايتا كەلىپ: 

– سەبەبى وپەرا ءانشىسى ءۇشىن كامەرالىق مۋزىكانىڭ ورنى قاشاندا بولەك, – دەدى. – قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەر­ۆاتوريانىڭ اسپيرانتۋراسىندا شاحيماردان اعانىڭ سىنىبىندا وقىدىم. سول سەبەپتى كامەرالىق زالدا ۇستازىممەن بىرگە ونەر كورسەتۋ باقىتىنا يە بولعانىما قۋانىشتىمىن.

ەكىنشىدەن, كورەرمەنگە قازاق حالقىنىڭ ءتول تۋىندىلارىن ورىنداۋ, سىرناي, دومبىرا اسپاپتارىندا شىرقالعان كونە دۇنيەلەردى, سال-سەرىلەر مەن دالا كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىن ۇسىنۋ باعا جەتپەس بايلىقتى ۇلگى تۇتۋ دەپ ەسەپتەيمىن. ۇلان-عايىر, كەڭ-بايتاق ولكەمىزدە تۋعان بايىرعى سانسىز سارىندى ۇدايى دارىپتەپ وتىرۋ – ءاربىرىمىزدىڭ باستى پارىزىمىز. اتا-بابالارىمىزدان قالعان وسىناۋ اسىل مۇرانى, ۇرپاقتان-ۇرپاققا اۋىزشا ساقتالىپ جەتكەن جاۋھار تۋىندىلاردى كلاسسيكالىق ۇلگىدە جاڭعىرتۋ جوباسى مۇنان كەيىن دە ءارى قاراي جاراسىمدى جالعاسىن تابا بەرەرىنە سەنەمىن. 

كلاسسيكالىق مۋزىكا كەشىندە سونداي-اق قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ماقپال بەكماعامبەتوۆا (سكريپ­كا), اسقار مۇقانوۆ (ۆيولونچەل), راۋشان بەس­كەمبيروۆا (فورتەپيانو) ونەر كورسەتتى.


سوڭعى جاڭالىقتار