كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ – باسىم مىندەت

سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى پلەنارلىق وتىرىسى الماتى وبلىسىنىڭ قىزىلاعاش اۋىلىندا بولعان اپاتتان قازا تاپقان تۇرعىنداردى ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الۋ راسىمىمەن باستالدى. سودان سوڭ توراعا ءبىر كۇندىك ەڭبەكاقىلارىن قىزىلاعاش اۋىلىنداعى اپات زارداپتارىن جويۋعا ارنالعان قورعا اۋدارۋ جونىندە ارىپتەستەرىنە ۇسىنىس جاساپ, ول  ءبىراۋىزدان  قولداۋ تاپتى. نەگىزگى تالقىلاۋ ءماجىلىس ما­قۇلداعان “2010 – 2012 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى” زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە قاتىستى زاڭ  جوباسى اينالاسىندا قالىپ­تاستى. بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ ەكو­نو­ميكا دامۋىنىڭ بازالىق ستسە­ناريى نەگىزىندە الىنىپ وتىر.  ين­فلياتسيا ۇستىمىزدەگى جىلى 6-8 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانۋدا. ال رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ شىعىس بولىگى بيىل 4 182,0 ميلليارد تەڭگە دەپ بەل­گىلەنسە, بۇل مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋمەن بايلانىستى. مەرزىمىن 1 شىلدەدەن 1 ساۋىرگە اۋىستىرۋعا وراي بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى­سى مەن ستيپەنديالاردى 25 پاي­ىز­عا ارتتىرۋ ءۇشىن 53,8 ميلليارد تەڭگە كوزدەلۋدە. بۇدان باسقا ۇدە­مە­لى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋدىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىنا 143,8 ميلليارد تەڭگە قاراس­تىرىلعان. “سامۇرىق-قازىنا” ۇاق ارقىلى سەرپىندى ينفراقۇ­رى­لىمدىق جوبالاردى ىسكە اسى­رۋعا – 62,8, “قازاگرو” حولدينگى ارقىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا – 28, استانا قالاسىندا جاڭا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 2-ءشى كەزەڭىن سالۋعا – 5, سىرتقى ساياسي تۇراق­تىلىقتى ۇستاپ تۇرۋعا جانە حا­لىق­ارالىق قاتىناستاردى دامى­تۋعا – 16,1, 2011 جىلعى قىسقى ازيا ويىندارىن وتكىزۋگە دايىن­دىققا – 44,4, كەدەن وداعىنا كىرۋمەن بايلانىستى شىعىندار 11,4 ميلليارد تەڭگە  بولىپ بەل­گىلەندى. سونداي-اق, الەۋمەتتىك ءما­سەلەلەرگە قوماقتى قارجى قاراستىرىلعان. سونىمەن, ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتى  189,4 ميلليارد تەڭگەگە ءوسىپ, 3 378,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. وسى رەتتە بيۋدجەت تاپ­شىلىعى 803,6 ميلليارد تەڭگەنى نەمەسە ءىجو-ءنىڭ 4,6 پايىزىن قۇرايدى. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسى­موۆ قاتىسقان وتىرىستا دەپۋتات­تار وزەكتى دەگەن ويلارىن ورتاعا سالدى. قۋانىش ايتاحانوۆ ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ 63 پايىزى الماتىدا ورىن تەپكەن­دى­گىن ايتا كەلىپ, وسى سالاعا ءبولىن­گەن قارجىنىڭ 66 پايىزى ساۋدا-ساتتىق پەن قىزمەت كورسەتۋگە جۇمسالاتىنىنا قىنجىلىس ءبىل­دىردى. تەك 9 پايىز قارجى عانا ءون­دىرىسكە باعىتتالادى ەكەن. ال كا­سىپكەرلەرگە ۇزاق مەرزىمدى نەسيە بەرۋ ماسەلەسى ءالى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. تاسباي سيمامباەۆ ەتانول شىعاراتىن جانە كرەمني ءوندى­رە­تىن زاۋىتتاردىڭ توقتاپ تۇرعان­دى­عىن العا تارتا وتىرىپ, جوس­پار­لاۋ دۇرىس جولعا قويىل­ما­عان­دىعىمەن ءبولىستى. ول قازاقستان­نىڭ دامۋ بانكى 63 ميلليارد تەڭگەنى نەسيەگە بەرىپ, قايتارا الماي وتىرعاندىعىن سىنعا الدى. “قازاگرو” اق جۇمىسىنا ءشۇي­لىك­كەن قوجاحمەت بايماحانوۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاراس­تى­رىل­عان قارجىنىڭ قوماقتى ءمول­شەرى بيداي ءوندىرۋشى ءۇش وبلىسقا ءبولىنىپ, 5 ميلليون تۇرعىنى بار وڭتۇستىككە جەتە بەرمەيتىندىگىنە وكىنىش ءبىلدىردى. وسى رەتتە ءسوز العان قۋانىش سۇلتانوۆ استانادا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر­گەندەردىڭ كوبىسى سىرتتان كەل­گەندەر, ال وڭىرلەردەگى جۇمىسسىز­داردى ءوزىن ءوزى اسىراۋشى دەپ سا­ناۋ ارقىلى ءوزىمىزدى ءوزىمىز الدا­عاندى قويايىق دەي كەلىپ, ۇكىمەت مۇشەلەرىن كاسىپكەرلىكتى قالاي كوتەرۋ كەرەكتىگىن ويلاستىرۋعا شا­قىردى.  سونىمەن قاتار, دەپۋ­تات­تار “قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان كەپىل­دەندىرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى” زاڭ جوباسىن دا قاراپ, ەكى زاڭدىق قۇجاتتى دا قابىلدادى. ءماجىلىس ماقۇلداعان قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سترا­تە­گيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارت­تى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭدىق قۇجاتتى قابىلداعان دە­پۋ­تات­تار شىۇ-عا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ تەرروريزمگە قارسى ءبىر­لەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلارىن ۇيىم­داس­تىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبىن كوز­دەيتىن كەلىسىمدى دە زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتىپ بەردى. سونىمەن قاتار, كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى وتكىزىلەتىن تاۋارلاردىڭ كەدەندىك قۇنىن ايقىنداۋدىڭ دۇرىستىعىن با­قى­­لاۋ­دى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى تۋرا­لى, ت.ب. زاڭدىق قۇجاتتار قابىل­داندى. وسى ورايدا تەر­روريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسە­لەلەرى بوي­ىنشا كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتى­لە­رىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ­لاردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى دا قابىلدانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. پلەنارلىق وتىرىستا بولات جىلقىشيەۆ پالاتانىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر جانە قورشا­عان ورتانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. اسقار تۇراپباي ۇلى.