زاڭدىق تەتىك تابىلماي وتىر
باسقا قالالاردى ايتپاعاندا, ەلىمىزدىڭ رەسەي مەن قىرعىزستانعا ءبىرتابان جاقىن وبلىستارىندا «شەتەلدىك», ياعني اتالعان ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ءنومىرى تاعىلعان كولىكتەر ءورىپ ءجۇر. جاي جۇرگەن جوق, قازاقستاننىڭ زاڭدارى, جولدا ءجۇرۋ ەرەجەلەرى ولاردىڭ ءجۇرگىزۋشىلەرى ءۇشىن جازىلماعان سياقتى اسەر قالدىرادى. زاڭنىڭ «احيللەستىڭ وكشەسىنە» پارا-پار ءالسىزدىگىن تۇيسىنگەن سوڭ, سول ارقىلى جازاسىزدىقتىڭ ءتاتتى ءدامىن سەزىنگەن سوڭ ەسىرمەگەندە قايتسىن؟
جىل باسىندا سەناتورلار ناريمان تورەعاليەۆ پەن مۇحتار جۇماعازيەۆ باستاعان ءبىر توپ دەپۋتات وسى ماسەلەگە وراي ناقتى مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ ۇكىمەت باسشىسىنا دەپۋتاتتىق ساۋال رەتىندە جولدادى. ساۋالدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ اۋماعىندا شەكارالاردان ءارلى-بەرلى ءوتۋ ءبىرشاما جەڭىلدەگەننەن كەيىن الىس-بەرىس تە, بارىس-كەلىس تە جاقسارا تۇسكەنىمەن, رەسەي فەدەراتسياسىنان ساتىپ اكەلىنىپ جاتقان ەسكى كولىكتەر ەش جەردە تىركەلمەي, جول ەرەجەلەرىن بۇزۋعا ابدەن اۋەستەنىپ كەتكەنى حالىقتى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن ابىگەرگە سالىپ جاتقانى ايتىلدى. مىسالى, دەپۋتاتتار كەلتىرگەن دەرەكتەردە ءبىر عانا باتىس قازاقستان وبلىسىندا 2018 جىلى 3724 ءار-ءتۇرلى جول-كولىك وقيعاسى ورىن العانىن, سونىڭ ىشىندە 583 جول-كولىك وقيعاسى الگى كولىكتەردى تىزگىندەگەندەردىڭ ۇلەسىندە بولعانى, سولاردىڭ 102-ءسى جول-كولىك وقيعاسى بولعان جەردەن قاشىپ كەتكەنى جانە ءبىر جاعدايدىڭ ادام ولىمىنە الىپ كەلگەنى كورسەتىلگەن.
سەناتورلار: «شەتەلدەن ساتىپ اكەلىنگەن تىركەلمەگەن كولىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان جول ەرەجەلەرىن بۇزۋشىلاردى انىقتاۋ وتە قيىنعا سوعۋدا, ولاردى تىركەۋ نەمەسە باقىلاۋ ماسەلەلەرى زاڭدى تۇردە رەتتەلمەگەندىكتەن, قاشىپ كەتكەن كولىكتەردى ىزدەستىرۋ وڭايعا سوقپاي وتىر جانە اكىمشىلىك شارا قولدانۋ مۇمكىندىگى دە شەكتەۋلى. سەبەبى كولىكتىڭ يەسى شەتەلدىك ازامات, ال بىزدە ول ماشينانىڭ يەسى كىم ەكەنى بەلگىسىز. وسىنداي كولىكتەر ءارتۇرلى قىلمىسقا بارۋشىلار ءۇشىن دە قولايلى ەكەنى داۋسىز. وكىنىشكە قاراي, تىركەلمەگەن شەتەلدىك نومىرمەن جۇرگەن كولىكتەر جولاۋشىلار تاسۋمەن قاتار جۇك تاسىمالىمەن اينالىسۋدا, ولاردىڭ ناقتى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكەن-وتپەگەندىگىن انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس», دەپ دابىل قاقتى.
بۇل ساۋالعا ۇكىمەت پروبلەمالى كولىكتەردى تارتىپكە كەلتىرۋدىڭ امالدارى قارالىپ جاتقانىن ايتىپ, سيپاقتاتا جاۋاپ قاتقان. ال ماسەلە سودان بەرى شەشىلمەك تۇگىلى, كۇننەن كۇنگە ۋشىعىپ بارادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ناۋرىز ايىنداعى جاۋابىندا: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ۋاقىتشا اكەلىنەتىن كولىك قۇرالدارىن پايدالانۋدى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كولىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكاعا 10 تاۋلىكتەن استام مەرزىمگە اكەلىنگەن كولىك قۇرالدارى مەن ولاردى باسقاراتىن ادامداردى جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاندا (بۇدان ءارى – ۋاكىلەتتى ورگان) مىندەتتى ۋاقىتشا تىركەۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر قارالۋدا. بۇل رەتتە ۋاقىتشا اكەلىنەتىن كولىك قۇرالدارى ۋاكىلەتتى ورگاندا تىركەۋدەن وتپەگەن جاعدايدا ولاردى رەسپۋبليكا اۋماعىندا پايدالانۋعا تىيىم سالىناتىن بولادى», دەلىنگەن.
قازىر شىلدە ايى ورتالانسا دا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى دە جۇرگىزۋشىلەردىڭ ادالدىعىنا سەنىپ, ۋاقىت سوزا ءتۇسۋ پوزيتسياسىن ۇستانىپ وتىرعانعا ۇقسايدى.
داۋدىڭ باسى...
شەتەلدەن كولىك اكەلۋدەگى ابىر-سابىر سوناۋ 2000-شى جىلداردىڭ ورتاسىندا باستالدى. الدىمەن كەدەن وداعىنىڭ تالاپتارى, وتاندىق اۆتوونەركاسىپتى قولداۋ, قاۋىپسىزدىك پەن ەكولوگيالىق تالاپتاردىڭ جەلەۋىمەن قازىر مىناداي ءتارتىپ قالىپتاستى. بىرىنشىدەن, سىرتتان اكەلىنەتىن كولىكتىڭ ءرولى سول جاقتا جانە ەۋرو-4 ەكولوگيالىق ولشەمىنە سايكەس بولۋى كەرەك. ەل ىشىندە اسا تانىمال kolesa.kz پورتالىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە مۇنداي كولىكتەر 2005 جىلدان, اقش پەن كورەيادا – 2006 جىلدان, جاپونيا مەن رەسەيدە – 2010 جىلدان, قىتايدا – 2012 جىلدان بەرى شىعارىلا باستاعان. وعان قوسا, اۆتوكولىكتىڭ شىققان جەرى بولىپ قۇجاتىندا كورسەتىلگەن مەملەكەت تانىلادى. ول دەگەنىمىز, اقش-تا قۇراستىرىلعان Toyota امەريكالىق بولىپ ەسەپتەلەدى دەگەن ءسوز. دەمەك, جىلدار مەن ەلدەردىڭ اراقاتىناستارىن ەسكەرۋ قاجەت.
تىزىمدە كورسەتىلمەگەن ەلدەردىڭ اۆتوكولىكتەرى تەحنيكالىق رەگلامەنتكە سايكەس مىناداي تارتىپپەن ەسەپكە الىنادى: شىققانىنا ءۇش جىل بولماعان جاڭا كولىكتەر سەرتيفيكاتسيالانادى. ودان ەسكىلەرى – اۆتوكولىكتىڭ ەۋرو-4 ستاندارتىنا سايكەستىگىن تەحنيكالىق تولقۇجات نەگىزىندە نەمەسە قۇراستىرۋشى زاۋىتتىڭ انىقتاماسى ارقىلى, ءتىپتى بولماعاندا قاۋىپسىزدىگىن ايعاقتايتىن زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر ارقىلى دالەلدەنۋى ءتيىس.
سونىمەن قاتار اۆتوكولىك جاڭا بولعان كۇننىڭ وزىندە وعان ارنايى قۇجات – كولىك قۇرالىنىڭ ءتۇرىن انىقتايتىن ءبىر پاراق قاعاز قاجەت. وعان قوسا, كولىكتى باستاپقى تىركەۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىككە نەگىزدەلگەن بىرنەشە تالاپ تا بار.
ەڭ باستىسى, شەتەلدىك كولىكتەردى تىركەۋگە قويۋ ءۇشىن ۋتيليزاتسيالىق الىم, سونداي-اق باستاپقى تىركەۋ اقىسىن تولەۋ كەرەك, بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزگە بۇرىن قولدانىستا بولعان اۆتوكولىكتەردى كىرگىزۋدى ايتارلىقتاي قىمباتتاتىپ جىبەردى.
مىنە, ماسەلەنىڭ توركىنى وسى جەردەن باستالادى. ويتكەنى, جوعارىدا اتالعان ەاەو مۇشە مەملەكەتتەردەن اۆتوكولىك تاسىمالداۋشىلار وداققا ءتان جەڭىلدىكتەردى پايدالانا وتىرىپ, شەتەلدىك كولىكتەردى كوپتەپ اكەلۋدە.
سىرتتان كولىك اكەلۋشىلەر وتاندىق كولىكتەردىڭ ساپاسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن, باعاسىنىڭ شەكتەن تىس قىمباتتىعىن جارىسا ايتادى. مىسال ءۇشىن ەاەو-عا جاڭادان قوسىلعان ارمەنيادا ورتاق ءتارتىپ ەنگىزىلگەنشە كىرگىزىلگەن كولىكتەر جەتكىلىكتى جانە باعاسى دا ءبىزدىڭ اۆتوبازارلارداعى كولىكتەردەن اناعۇرلىم ارزان. ءسويتىپ, بىرەۋدىڭ قاڭسىعى بىرەۋگە تاڭسىق بولۋدا. ءتىپتى, قاڭسىق دەپ ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق بولار, ويتكەنى جاپونيا مەن كورەيادا, ءتىپتى ەۋروپا ەلدەرىندە قۇراستىرىلعان كولىكتەردىڭ ساپاسى جونىندە ءسوز تالاستىرۋ ارتىق بولار. بىراق ەلىمىزدىڭ جولدا ءجۇرۋ ەرەجەلەرىن ورەسكەل بۇزىپ, تايراڭداۋ اعاتتىق جانە وعان توقتاۋ سالۋ ۋاقىت ەنشىسىندەگى ماسەلە ەكەنى انىق.
ۇستالعاندار از
ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تىركەلمەگەن كولىكتەرگە اۋىزدىق سالىپ, جول ەرەجەسىن بۇزۋشىلىققا بايلانىستى جۇرگىزۋشىلەرىنە جازا قولدانۋدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دارمەنسىزدىگىن جوعارىدا ايتتىق.
جۋىردا جۋرناليستەرگە وسى ماسەلە بويىنشا تۇسىنىك بەرگەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆ: «ءبىز مۇنداي كولىكتەردىڭ قازاقستان اۋماعىنا كىرگىزىلگەننەن باستاپ 10 كۇننەن كەيىنگى ۋاقىتتا تىركەلمەسە ونىڭ قوزعالىسىنا تىيىم سالۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز», دەپ ءالى دە بولسا تالاپتىڭ ۇسىنىس ءتۇرىن عانا ايتتى.
– ارمەنيا مەن رەسەيدەن كەلەتىن كولىكتەر بويىنشا ماسەلە شىنىندا دا وتە ماڭىزدى. ءبىزدىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەردە ول كولىكتەر تىركەلمەگەن. ءبىز ولاردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتا المايمىز. بىراق, بۇل باعىتتاعى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. كامەرالار بويىنشا الداعى ۋاقىتتا بارلىق كولىكتەر تىركەلەتىن بولادى. سودان كەيىن ءبىز ولاردى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتامىز, – دەيدى ە.تۇرعىمباەۆ.
بۇعان دەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانتسەۆ ءوز سۇحباتىندا اتالعان ماسەلەنىڭ قىلمىستىق كودەكس پەن اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق كودەكسىمەن بايلانىسى بولعاندىقتان شەشىلمەي كەلگەندىگىن مالىمدەگەن بولاتىن. وعان قوسا, ونداي كولىكتەردى باقىلاۋعا الۋ ءۇشىن اۆتوكولىك قۇرالدارى مەن ونىڭ يەسىنە قاتىستى بارلىق دەرەكقورلاردى ۇيلەستىرۋ, ياعني كىرىكتىرۋ قاجەت بولعان. سوندىقتان دا, مۇددەلى تاراپتار كولىكتى تىركەۋدى يەسىنىڭ ار-ۇياتى مەن زاڭعا قۇرمەتىنە قالدىرۋعا ءماجبۇر بولعان. ءتىپتى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كولىك اكەلۋشىلەردىڭ جۇگىن جەڭىلدەتىپ, اۆتوكولىكتەردى ونلاين رەجىمىندە تىركەۋگە قويۋدى دا قاراستىرىپ جاتىر.
قالاي بولعانىمەن دە, قانداي ءتارتىپ بەكىتىلسە دە سىرتتان كولىك كىرگىزۋدىڭ تالاپتارى ناقتى ءارى تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, شەتەلدىك كولىكتەرگە قۇرىلاتىن «قاقپانعا» وداقتاس مەملەكەتتەردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە كەلەتىن بەيعام ازاماتتارى ءتۇسىپ قالۋى مۇمكىن عوي.
قازىرگى بارلىق قيىندىق ءبىر ەلدىڭ ەسەبىنەن قۇقىقتىق تۇرعىدا شىعارىلىپ, ياعني باسقا بىرەۋگە ساتىلىپ, بىراق اكەلىنگەن ەلدە ەسەپكە الىنباعان كولىكتەردە بولىپ وتىر. ول كولىكتەر ءتارتىپ بۇزعان كەزىندە كامەرالارعا ءتۇسىپ قالعانىمەن, يەسى تابىلمايدى. ويتكەنى, رەسەي نەمەسە ارمەنيادان ول كولىكتەر ساتىلىپ كەتكەن دەگەن جاۋاپ الىنادى. ال كىمگە ساتىلدى جانە قايدا جۇرگەنىن ميلليونداعان كولىكتىڭ اراسىنان تاۋىپ كور...
جاقىندا عانا ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزگەن ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى مارات تۇياقباەۆ بيىل شەتەلدىك تىركەۋى بار كولىكتەر جاساعان 40 مىڭداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىق بويىنشا تەك 4 مىڭدايى جاۋاپقا تارتىلعانىن مالىمدەۋى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇنداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار جىلما-جىل ءوسىپ بارادى. قازىر بۇنداي باسسىزدىقتاردى بولدىرماۋ ءۇشىن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار بىرلەسە تالقىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. بىراق, بۇل ماسەلەدە ورتاق مامىلەگە كەلىپ, ءتيىستى زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزگەنشە كەمى بەس-التى ايداي ۋاقىت قاجەت بولاتىن ءتارىزدى. دەمەك, قۇدىرەتتى ۋاقىت ازىرگە تالاي جۇرگىزۋشىلەرگە ءتيىمدى بولىپ تۇر.
