جاپونيا ازاماتتارى زەينەتكە 65 جاسىندا شىعادى. ءومىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعى جاعىنان جاپونيالىقتارمەن ەشكىم تەڭەسپەيدى. 2014 جىلعى زەرتتەۋ بويىنشا ورتاشا جاس ۇزاقتىعى ايەلدەردە شامامەن 87 بولسا, ەرلەردە 81 جاس. «The Sankei news» اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جاپونيادا بۇگىندە جاسى 100-دەن اسقان 69 785 ادام تۇرادى.
ەندى حوككايدو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تاكەدا ماساناو ءبىزگە ارنايى ۇسىنعان جاپونياداعى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ 2014 جىل بويىنشا زەرتتەۋىنە نازار اۋدارساق.
زەينەتاقى قورىنىڭ بازالىق ءبولىگىنە اي سايىن تۇسەتىن تياناقتالعان مولشەرلەمە 15 590 يەندى قۇرايدى ەكەن. زەينەتاقى قورىنا تولەم جاسايتىندار سانى – 67 ميلليون 360 مىڭ ادام. ال ءوز بيزنەسىنىڭ ءتۇسىمى ارقاسىندا ءتىرشىلىك ەتەتىن ازاماتتار زەينەتاقى قورىنىڭ ۇلتتىق بازالىق بولىگىنە تولەم جاسايدى. زەينەتاقى قورىنا ەشتەڭە تولەمەيتىن, ياعني زەينەتاقى الۋعا قۇقىعى جوق ازاماتتار سانى 5 ميلليون 300 مىڭ شاماسىندا. ال زەينەتاقى جۇيەسىنە تىركەلمەگەندەر شامامەن – 2 ميلليون. ەلدىڭ جالپى حالىق سانىنا شاققاندا بۇل تىم كوپ ەمەس.
تاكەدا ماساناونىڭ ايتۋىنشا, 2014 جىلى زەينەتاقى قورىنا 67 ميلليون 360 مىڭ ادامنان 34,3 تريلليون يەن ساقتاندىرۋ كىرىسى تۇسكەن. 39 ميلليون 420 مىڭ ادامعا 53,9 تريلليون يەن زەينەتاقى تولەنگەن. 2014 جىل بويىنشا جاپونيادا ەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 340 مىڭ يەن بولسا, ايەلدەر شامامەن 200 مىڭ يەن العان. ال ورتاشا زەينەتاقى مولشەرى ەرلەردە 190 مىڭ يەن, ايەلدەردە 110 مىڭ يەن كولەمىندە.
زەينەتاقىنىڭ بازالىق ۇلتتىق بولىگى بويىنشا ەرلەرگە 51,072 يەن, ال ايەلدەرگە 44,160 يەن تيەسىلى. جاپونيادا زاڭ بويىنشا زەينەتكەرلەرگە ورتاشا ايلىق مولشەرىن مەكەمەدە جۇمىس ىستەگەن جىل سانىنا كوبەيتۋ ارقىلى ەسەپتەلەتىن ءبىر رەتتىك جاردەماقى دا تولەنەدى.
زاڭ بويىنشا بازالىق زەينەتاقىنى جاسى 65-كە جەتكەن بارلىق جاپون الادى. زەينەتاقىنىڭ 50 پايىزى مەملەكەت تاراپىنان, ال قالعان 50 پايىزى جيناقتاۋشى قور ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. ورتاق تالاپ ازاماتتىڭ ەڭبەك ءوتىلى 25 جىلدان از بولماۋى كەرەك. جاپونيادا باعا ءاردايىم تۇراقتى بولعاندىقتان, زەينەتاقى جۇيەسى دە تياناقتىلىققا نەگىزدەلگەن.
جاپونيادا زەينەتاقى قورىنا 20-عا تولعان ءار ازامات تولەم جاساۋى كەرەك. قىرىق جىل بويى, ياعني 60-قا تولعانشا زەينەتاقى قورىنىڭ ۇلتتىق بولىگىنە ءتۇسىم ءتۇسىرگەندەر جوعارى زەينەتاقى الادى. جاپونيادا زەينەتاقى ءمولشەرى ادامنىڭ جۇمىس ءوتىلى مەن زەينەتكە قاي ۋاقىتتا شىققانىنا قاراي بەلگىلەنەدى. ەگەر ازامات زەينەتكە بەلگىلەنگەن 65 جاس ەمەس, بەس جىل ەرتە شىقسا, زەينەتاقىسى 30 پايىزعا كەميدى, 63 جاسىندا شىقسا 12 پايىزعا ازايادى. ال ەگەر 65 جاستان اسقانىنا قارماستان جۇمىسىن جالعاستىرسا, ماسەلەن, زەينەتكە 70 جاسىندا ءبىر-اق شىقسا, 42 پايىز ارتىق مولشەردە زەينەتاقى الادى. بۇل – مەملەكەت ازاماتتارىن «قارتايدىم, جاسىم جەتتى» دەمەي, ومىرگە وپتيميزممەن قاراۋعا, ەڭبەك ەتۋگە قۇلشىنىسىنىڭ ارتۋىنا جاعداي جاساپ وتىر دەگەن ءسوز. جاپونداردىڭ ءۇشتەن ەكى ءبولىگى زەينەت جاسىنا جەتسە دە ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە نيەتتى ەكەندىگى ارنايى ساۋالداما ءناتيجەسىندە انىقتالعان.
جاپونيانىڭ زەينەتاقى ءجۇيەسى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭ جەتىلگەن جۇيەنىڭ ءبىرى سانالادى. سوندىقتان بۇل مەملەكەتتىڭ جاسى كەلگەن تۇرعىندارىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جاعدايى بار. زەينەتكەرلەرى جاقسى تۇراتىن ەلدىڭ زەينەتاقى جۇيەسى تاريحىنان مالىمەت بەرەيىك. زەينەتاقى جۇيەسى 1942 جىلى ارنايى زاڭ جۇزىندە ەنگىزىلگەن. سوعىستان كەيىن زەينەتاقىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى مەملەكەت, قالعان ۇشتەن ەكى بولىگى جۇمىس بەرۋشى سالىمدارى ەسەبىنەن تولەندى. 1986 جىلى جيناقتاۋشى جۇيە ەنگىزىلدى. ارنايى قۇرىلعان الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى تۇرعىندار مەن كاسىپورىنداردىڭ قارجىلىق تولەمدەرى نەگىزىندە ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىستى.
بۇگىندە بۇل قور 55 تريلليون يەن (500 ميلليارد دوللار) قارجىسىمەن الەمدەگى ەڭ ءىرى قور سانالادى. ونىڭ 350 ميلليارد دوللارىن ەڭبەككەرلەر مەن كاسىپورىندار تولەمى قۇرايدى. 12,5 تريلليون يەندى مەملەكەت بيۋدجەت ەسەبىنەن كىرگىزەدى. قور الەۋەتىنىڭ جوعارىلىعى سونشا, مەملەكەت قارجىلىق ءتۇسىم توقتاعان جاعدايدا دا ازاماتتاردى بىرنەشە جىل زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتە الادى. ياعني, جاپونيا بولاشاقتا قانداي جاعداي ورىن السا دا ازاماتتارىن قاراۋسىز قالدىرمايدى, «اسىراي الادى» دەگەن ءسوز.
2019 جىلعى ەسەپ بويىنشا جاپونياداعى زەينەتاقى ءمولشەرى ورتاشا جالاقىنىڭ 60 پايىزىن (شامامەن 1500 اقش دوللارى) قۇرايدى ەكەن. باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا جاپون ازاماتتارىنىڭ قامسىز كارىلىك كەزەڭى ءۇشىن زەينەتكەرلىككە دەيىن قور جيناۋعا مۇمكىندىگى بار. سوندىقتان جالعىز زەينەتاقىعا قاراپ كۇنەلتۋ دەگەن ۇعىم بۇل ەلدە جوق.
كۇنشىعىس ەلىنىڭ زەينەتكەرلەرى الەۋمەتتىك تۇرعىدا بارلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىلگەنىنە قاراماستان, ەڭبەكتەن قول ۇزگىسى كەلمەيدى. الەمدەگى ەڭ ەڭبەكقور ەل سانالاتىن جاپونيادا جاسى 65-تەن اسقان كوپتەگەن ازامات جۇمىس ىستەيدى. زەينەتكەرلەرگە جۇمىس تاۋىپ بەرەتىن ارنايى مەكەمە دە بار. جاپونيا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭبەكتەگى زەينەتكەرلەردىڭ ۇلەسى بويىنشا دا ءبىرىنشى ورىندا. بۇل ەلدە زەينەتكەرلەردىڭ 7,7 ميلليونى جۇمىس ءىستەيدى. جالپى, ەڭبەك ادامدارىنىڭ 11,9 پايىزىن زەينەتكەرلەر قۇرايدى. ءبىر زەينەتكەر وتباسىنىڭ ورتاشا جيناق مولشەرى 200 مىڭ دوللاردان اسادى. جاپون قاريالارىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ەتەدى.
جاپونيانىڭ زەينەتاقى ءجۇيەسىندەگى وزگەگە ۇقسامايتىن ءبىر ەرەكشەلىك, ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەردىڭ تولەم جاساماي-اق زەينەتاقى الۋعا قۇقى بار. ولارعا بەرىلەتىن تۇراقتى زەينەتاقى ءمولشەرى شامامەن – 600 دوللار. مەملەكەت تاراپىنان جاسالاتىن وسىنداي قامقورلىقتىڭ ارقاسىندا ايەلدەرى قارتايعاندا كۇنكورىسسىز قالامىن دەپ ۋايىمدامايدى. ناپاقا تابۋ ءۇشىن جاڭا تۋعان بالاسىن ەمشەكتەن شىعارماستان جۇمىسقا اسىعۋ ءۇردىسى جوق. ال سىڭارىنان ايىرىلعان ازاماتتارعا قايتىس بولعان كۇيەۋىنىڭ (ايەلىنىڭ) زەينەتاقىسىنىڭ 50 پايىزى تولەنەدى.
شارافات جىلقىباەۆا,
جاپونتانۋشى
الماتى
