وبلىس اكىمدىگى جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا وبلىستاعى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى كادر ماسەلەلەرىن شەشۋدە ارتىقشىلىقتارعا, بۇيرەك بۇرۋعا جول بەرمەۋ, مەريتوكراتيا ۇستانىمدارىن ساقتاۋ جونىندەگى قابىلدانعان شارالار تۋرالى ماسەلەلەر قارالدى.
حالىقتىڭ ماڭداي تەرىنىڭ بالاماسىنداي بيۋدجەت قارجىسىنىڭ قولدى, تالان-تاراج بولماۋىنا الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, لاۋازىمدى ادامدار جاۋاپتى. مەملەكەت پەن وتانعا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى دە سولار بولۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قوستاناي وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى سالاۋات مۇكسىموۆ مەملەكەتتىك ورگاندارعا كادرلار ىرىكتەۋدەگى مەريتوكراتيا پرينتسيپتەرىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە وڭىردە اتقارىلعان ىستەردى باياندادى. «100 قادام» ۇلت جوسپارىندا قارالعان مەملەكەتتىك قىزمەتكە كادرلار ىرىكتەۋ تەستىلەۋدەن باستالادى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە ىرىكتەۋ ۇستانىمدارى قاتايا ءتۇستى. وبلىستا وتكەن جىلى 2642 ادام تەستىلەۋگە قاتىسقان, سونىڭ 1450-ءى, ياعني 55 پايىزى عانا ءتومەنگى شەكتى كورسەتكىشكە قول جەتكىزە العان, قالعانى وتە الماعان. تەستىلەۋ وسىلاي ساپانىڭ دەڭگەيىن سيپاتتادى. تەستىلەۋ الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن اسۋى قيىن بەلەسكە, سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن كادر جەتىمسىزدىگىنىڭ نەگىزگى سەبەبىنە اينالعاندىعىنىڭ كۋاسى ەدى. مەملەكەتتىك قىزمەت بوجىراعاندا جەمقورلىق باسىنادى. زاڭنامالاردى جەتىك بىلەتىن ءبىلىمدى, ىسكە بىلىكتى جانە پاراسات بيىگىندەگى ماماندار تاڭداپ الىنعاندا جەمقورلىق, سىبايلاستىق دەرتىنىڭ مىسى باسىلادى. وبلىستا مەملەكەتتىك قىزمەتتى شيراتۋ ءۇشىن ىزدەنىس باستالدى, ءسويتىپ «قوستانايلىق نوۋ-حاۋ» اتالعان جاقسى ىستەر ناتيجەسىن بەردى.
– بىرقاتار قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋ شارالارى قايتا قارالدى. مىسالى, ەگەر بۇرىن تەستىلەۋدەن ءبىرىنشى رەت وتپەي قالعان قىزمەتشى ونى تەك ەكى ايدان كەيىن عانا قايتادان تاپسىرا الاتىن. مۇنان ءبىراز ماسەلە تۋىندادى. وتكەن جىلى تەستىنى قايتا تاپسىرۋ مەرزىمىن 1 ايعا دەيىن قىسقارتتىق, – دەيدى سالاۋات سىيلىباي ۇلى. دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ بۇل ايتىپ وتىرعانى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار, وبلىس ورتالىعىنان الىس اۋداندار مەن قالالارعا تىكەلەي قاتىستى بولاتىن. وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن تىعىرىقتان شىعار جول تابىلعانداي بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەت جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ باستاماسىن وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ پەن اگەنتتىك قولداپ, ارقالىق قالاسىنان تاعى ءبىر تەستىلەۋ ورتالىعىن اشۋ قولعا الىندى. قازىر تەستىلەۋ زالىن جوندەۋ, جابدىقتاۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.
– ورتالىق ءۇش ءوڭىردى – امانگەلدى, جانگەلدين اۋدانى مەن ارقالىق قالاسى توڭىرەگىن, اقمولا وبلىسىنىڭ ەسىل, دەرجاۆين, جاقسى اۋداندارىن جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ اۋدانىن قامتيتىن بولادى. بۇل ءۇش وبلىستىڭ اتالعان اۋداندارى تەستىلەۋ ورتالىعى ورنالاسقان قوستاناي, قاراعاندى, كوكشەتاۋ قالالارىنا تىم شالعايدا جاتىر. ال تەست تاپسىراتىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ارقالىق قالاسىنا قاتىناۋ اسا قيىندىق اكەلمەيدى, – دەدى سالاۋات مۇكسىموۆ.
كوميسسيا وتىرىسىندا كادر ساپاسى تۋرالى دا ايتىلدى. وبلىستا جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەكتەبى جۇمىسىن باستاعان ەدى. وندا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىسىنە دايارلاۋ جانە تەستىلەۋدەن وتكىزۋ ۇيىمداستىرىلاتىن. سوندا جاستار ءبىلىم ورداسىنان ماماندىق ديپلومىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەت سەرتيفيكاتىن الىپ شىعاتىن. الايدا, ۋاقىت كورسەتكەندەي, جاستاردىڭ بۇل ىسكە قىزىعۋشىلىعى, ىنتاسى تومەن, سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارى تاراپىنان دا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر دايىنداۋعا بەلسەندىلىك بىلىنبەيدى. ىنتا جوق جەردە ساپا دا تومەن. تەستىلەۋدە 10 ستۋدەنتتىڭ 2-3 عانا قاجەتتى بالدىڭ ءتومەنگى شەگىن زورعا جينايدى.
– پرەزيدەنتتىڭ ماڭىزدى تاپسىرماسىنا وراي, مەملەكەتتىك قىزمەتتى پىسىقتاۋ ءۇشىن بۇل جۇمىسقا جاستار ساياساتى ءجونىندەگى جانە ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارى سەكىلدى قۇرىلىمداردى دا تارتقان دۇرىس دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ىسكە ءادىل, ەلگە, جەرگە, وتانعا ادال قىزمەت ەتەتىن ءبىلىمدى كادرلاردى بۇگىنگى جاستاردان دايىنداماساق قايدان الامىز؟ سوندىقتان بۇل جۇمىس ءتيىستى سالالاردان ءبىرلەسىپ, جۇدىرىقتاي جۇمىلۋدى تالاپ ەتەرى حاق, – دەيدى سالاۋات سىيلىباي ۇلى.
بىلتىردان باستاپ وبلىس ورتالىعىنان الىس قامىستى, دەنيسوۆ, ناۋىرزىم جانە تورعاي وڭىرىندەگى اۋدانداردا بوس ورىنعا كونكۋرستى ونلاين جۇيەسى ارقىلى وتكىزۋدى تاجىريبەگە ەنگىزدى. بۇل بىرنەشە ماسەلەنى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. تسيفرلاندىرۋ جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ ەڭ الدىمەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن كەسەتىن باستى قۇرالعا اينالدى. مىسالى, 400-500 شاقىرىم قاشىقتا جاتقان اۋدانداردا وتەتىن بوس ورىن كونكۋرستارىن باقىلاۋعا وبلىستىق دەپارتامەنتتەن مامان جىبەرۋ ۋاقىت پەن قارجى شىعىنىنا جول بەرەتىن, كوبىنە مۇمكىن دە بولمايتىن. ازاماتتاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە الۋ ءۇشىن دەپارتامەنت باسشىلىعى بارلىق اۋداندار مەن قالالار اكىمدەرىمەن كەڭەسىپ, كونكۋرستار ءتارتىبىن وزگەرتۋدى ۇسىندى. مىسالى, قازىر ماماندار ىسساپارعا شىقپاي-اق, كەز كەلگەن اۋداندار مەن قالالاردا وتكەن كونكۋرستى سكايپ ارقىلى قاراپ وتىرادى. سوندىقتان بوس ورىن كونكۋرسىنا جەرگىلىكتى جەردە ەشكىمنىڭ دە ىقپالى جۇرمەيدى, اشىقتىق تا وسىلاي ءبىرتىندەپ قالىپتاسادى. ەكىنشىدەن, بۇل وزگە اۋدانداعى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ قىزمەت مانسابىن وسىرۋىنە دە زور مۇمكىندىك جاسايدى. مىسالى, بۇرىن مەملەكەتتىك قىزمەتشى باسقا اۋدانداعى, قالاداعى لاۋازىمدىق بوس ورىن ءۇشىن وتەتىن كونكۋرسقا قاتىسۋعا تارتىنشاقتاي بەرەتىن. ءويتكەنى ول ءۇشىن جۇمىستان سۇرانۋ, شىعىندانىپ جول ءجۇرۋ, وتپەي قالسا بوس اۋرەشىلىگىنەن تارتىنۋ سەكىلدى كەدەرگىلەر بولاتىن. بيىل اقپان ايىندا ليساكوۆ قالالىق اكىمدىگىندە باس مامان بولىپ ءىستەيتىن ا.ەلەمەسوۆ قامىستى اۋدانى اكىمى اپپاراتىنداعى ءبولىم باستىعى قىزمەتىنە وسىلاي ونلاين كونكۋرسقا قاتىسۋ ارقىلى قول جەتكىزدى. وبلىستاعى «قوستانايلىق نوۋ-حاۋ» اتالىپ وتىرعان بۇل جاڭا تاجىريبە بىلىكتى كادرلاردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتە ءتۇستى.
زامان وزگەرسە دە, «ءبارىن دە كادرلار شەشەدى» دەگەن قاعيدانىڭ ءمانى قاز-قالپىندا قالاتىن سىڭايلى. كادر ساپاسى مەملەكەتتىك زاڭنامالاردى جاتتاپ الۋىندا عانا ەمەس. وعان بىلىكتىلىگى مەن پاراساتى, ادالدىعى قوسىلماسا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ شىنايى تۇلعاسى قالىپتاسپايدى. قازىر وبلىستا تومەنگى لاۋازىمدا ءجۇرىپ ءوزىنىڭ بىلىكتىلىگىن كورسەتىپ, جوعارى لاۋازىمعا جوعارىلاۋعا بولادى. بۇل جوعارى لاۋازىمعا سەنىم ارقىلى كوتەرەتىن مەريتوكراتيا پرينتسيپىن قورعاۋدىڭ جاڭا جولى بولىپ تابىلادى. وبلىستا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 70 پايىزى جوعارى لاۋازىمعا ىشكى كونكۋرستاردان, سۇحباتتان وتكىزۋ ارقىلى تاعايىندالدى. ىشكى رەزەرۆتەر وسىلاي پايدالانىلادى. مىسالى تاران, التىنسارين, اۋليەكول, سارىكول, ۇزىنكول اۋداندارىندا وسىنداي ءتاجىريبە ناتيجەسىن بەردى. وسى ءوڭىرلەردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ولارمەن سۇحبات وتكىزىپ, ىرىكتەلگەنگە دەيىن دە بوس تۇرعان لاۋازىمدىق قىزمەت جۇمىسىن ۋاقىتشا قوسا اتقارىپ وتىرعان بولاتىن. ءتومەنگى لاۋازىمدا ءجۇرىپ ىسكە ىسىلعان, تاجىريبەسى مول, پاراسات-پايىمى ورتاعا بەلگىلى كادرلاردى كوتەرۋ تيىمدىلىگىن بەرەدى.
بيىل دەپارتامەنت باستاماسىمەن ورتالىقتاندىرىلعان كادر قىزمەتى جۇزەگە اسا باستادى. مىسالى, بۇرىن ءار باسقارما كادرلارىن تاعايىنداۋدى ءوزدەرى شەشەتىن. ەندى بارلىق باسقارمالارداعى كادر ماسەلەسىن وبلىس اكىمدىگىندەگى ورتالىقتاندىرىلعان ءبىر كادر قىزمەتى شەشەدى. وبلىستاعى 23 باسقارمانىڭ 14-ءى وسىعان بىرىكتىرىلدى, قالعانى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان قوسىلاتىن بولادى. ورتالىقتاندىرىلعان كادر قىزمەتىنىڭ ەنگىزىلۋى اكىمشىلىك قىزمەتتەرگە كەتەتىن بيۋدجەت شىعىنىن قىسقارتتى جانە باسشىلاردى لاۋازىمدىق قىزمەتكە الۋ ىسىنە ارالاسۋدان قاقپايلايدى. مۇنىڭ ءوزى دە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىنا توسقاۋىل بولارى ءسوزسىز. سوڭعى كەزدەگى ەكى جىلعا جۋىق جۇرگىزىلگەن وسىنداي يگىلىكتى ءىستەردىڭ ارقاسىندا قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى ءبىرىنشى رەت «تيىمدىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنەن» باعالانىپ, ەلىمىز بويىنشا ەڭ ۇزدىك ۇشتىككە كىردى.
وبلىس ورتالىعىنداعى قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت كورىنىس تاپقان مەملەكەتتىك قىزمەت گۇلزارى وسى سالاداعى يننوۆاتسيالىق ءتاسىلدىڭ ءبىرى دەر ەدىك. كورىكتەندىرىلگەن گۇلزاردا ىلىنگەن ستەندتەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ تاريحى مەن باعدارلامالىق قۇجاتتار قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارماي قويمايدى. گۇلزاردا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ سالتاناتتى انت بەرەتىن ورنى دا جاسالعان. اعاش پەن گۇل كومكەرگەن بۇل جەردە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 2050-ءشى جىلدار ۇرپاعىنا ارنالعان جولداۋى سالىنعان كاپسۋلا كومىلگەن. حەيتەك ستيلىندە جۇزەگە اسقان وسى ءىستىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە باعىتتالدى. ءبىلىمى دە, بىلىگى دە جەتەرلىك, ادالدىقپەن سۋسىنداپ, ءادىلدىكتى تۋ ەتكەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ سىبايلاستىقپەن, جەمقورلىقپەن جولى تۇيىسپەيدى, سوندىقتان ول مەملەكەتتى دامىتىپ, ىرگەسىن نىقتاي بەرمەك.
قوستاناي وبلىسى
