گەندەرلىك ساياسات دەگەن قايدان شىقتى ءوزى؟ ايەل مەن ەر-ازاماتتىڭ ءوز مىندەتتەرىن ۇمىتىپ, بىردەي بولۋى مۇمكىن بە؟ وتباسىن ۇمىتىپ, بالا تاربيەسىن ءبىر قۇدايعا تاپسىرىپ, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قاتار جۇمىسباستى, انىعىراعى بىردەي سالىق تولەۋشى بولۋى قاي قوعامعا ءتيىمدى؟ ءبىز وسى سياقتى جايتتارعا باسىمىزدى قاتىرىپ جاتقان كەزدە, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن ەلدەر ساياساتتان تىس ايەل دەنساۋلىعى مەن قۇقىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا كىرىسىپتى. ويتكەنى دوڭگەلەنگەن دۇنيە قانشاما وزگەرسە دە, كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن دەنى ساۋ ۇرپاق پەن ايەل دەنساۋلىعىن قورعاۋ كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ باسىندا قالا بەرمەك.
ماسەلەن, كانادا فەدەرالدىق ۇكىمەتى 2023 جىلدان باستاپ سەكسۋالدىق, رەپرودۋكتيۆتىك, انا دەنساۋلىعى, نارەستەلەر مەن بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى حالىقارالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ جىلدىق سالىمىن بىرتىندەپ 1,4 ميلليارد دوللارعا دەيىن كوبەيتە باستايتىنىن مالىمدەدى. بۇل تۋرالى كانادانىڭ ۇكىمەت باسشىسى ۆانكۋۆەردە 3-6 ماۋسىم ارالىعىندا وتكەن Women Deliver 2019 حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىندا مالىمدەدى. اتالمىش ءماجىلىسكە 160 ەلدىڭ 8 مىڭنان استام قوعام بەلسەندىسى مەن ساراپشى قاتىسقانىن ەسكەرسەك, بۇل الەمدەگى ەڭ ءىرى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
ويتكەنى مىنا جەردىڭ بەتىندە ءار 2 مينۋت سايىن جۇكتىلىك پەن بوسانۋ بارىسىندا تۋىنداعان دەرتتەردىڭ اسقىنۋىنان ايەلدەر كوز جۇمىپ جاتادى. جىل سايىن الەمدە قاۋىپسىز مەديتسينالىق كومەكتىڭ جوقتىعى مەن تەرىس تۇسىنىكتەردىڭ سالدارىنان 25 ميلليون ايەل اجالعا باس تىگىپ, ءتۇرلى جاعدايدا قاۋىپتى ابورتقا بارادى.
«ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن ساياسيلاندىرۋدىڭ سالدارى بارا-بارا اسقىنا ءتۇسۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا مۇنداي مىندەتتەردى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىمىزگە الامىز جانە قىز-كەلىنشەكتەردىڭ دەنساۋلىعى, جىنىستىق جانە بالا تۋعا قابىلەتتىلىك قۇقىقتارىن قورعاۋعا ينۆەستيتسيا سالامىز», دەپ مالىمدەگەن وسى حالىقارالىق ماجىلىستە كانادا پرەمەر-ءمينيسترى دجاستين تريۋدو.
قازىرگى تاڭدا بالا سۇيۋگە قابىلەتتى جاستاعى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جاساندى جولمەن ءجيى جۇكتى بولۋعا جۇگىنە باستاۋى جەكە-دارا مەملەكەتتەرگە عانا ءتان جاعداي ەمەس. ايەلدەردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىن ناشارلاتاتىن فاكتورلار كوبەيىپ بارادى. تۇسىك جاساتۋ مەن ودان كەيىنگى اسقىنۋلاردىڭ, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن جۇقپالاردىڭ, قاۋىپسىز زاماناۋي كونتراتسەپتسيالاردى پايدالانباۋدىڭ سالدارىنان گينەكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ كورسەتكىشى كوبەيىپ كەلەدى.
بۇل ماسەلەدە جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە ىلەسكەن قازاقستان دا بەيتاراپ قالا المايدى. بۇعان مەملەكەت قانا ەمەس, قوعام تاراپىنان ءمۇددەلىلىك پەن بەلسەندىلىك كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى.
«امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ءارى قوعامدىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى باقىت تۇمەنوۆانىڭ ويىنشا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەرتە باستان جۇكتىلىك پەن 25 جاسقا دەيىنگى قىز-كەلىنشەكتەر اراسىنداعى تۇسىك جاساتۋ كورسەتكىشىنىڭ جوعارىلىعى وزەكتىلىگىن جويماي وتىر. بالا كوتەرۋگە قابىلەتتى جاستاعى ايەلدەردىڭ باسىم بولىگى قاجەتسىز جۇكتىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ جالعىز جولى ابورت دەپ ەسەپتەيدى. ال ونىڭ سوڭى نەمەن اياقتالاتىنى بارشامىزعا ايان.
«جاساندى تۇسىكتەن كەيىن قويىلاتىن ەڭ اۋىر دياگنوز – بەدەۋلىك. قازىر ەلىمىزدە ءاربىر بەسىنشى وتباسى وسى بەدەۋلىك ماسەلەسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. سوندىقتان دا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق ماسەلەسىندە تاۋەكەلدەر فاكتورلارىن باسقارۋعا جۇيەلى تۇردە كەلۋ كەرەك. بۇل ورايدا پروفيلاكتيكالىق شارالاردىڭ ماڭىزى وراسان. زياندىلىقتى ازايتۋ جونىندەگى تۇجىرىمنىڭ ءبىر قادامى دا وسى پرەۆەنتيۆتىك جانە تەراپەۆتيكالىق ارالاسۋلاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى بولىپ تابىلادى», دەيدى ساراپشى.
سول سياقتى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس اعزالاردى جىنىستىق جولدارمەن بەرىلەتىن ءتۇرلى ينفەكتسيالاردان ساقتاۋ, جاسوسپىرىمدەردى زورلىق-زومبىلىققا ۇرىندىرماۋ سىندى جايتتار دا وسى ماسەلەمەن ساباقتاسادى.
ارينە باعانعا تامىزىق بولىپ وتىرعان ماسەلەگە قاتىستى, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ۇكىمەت تە, قالا بەردى قوعامدىق ۇيىمدار دا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان جوق.
بىراق قورىتا كەلگەندە, وسىنىڭ تۇپكى ءمانى ساياساتتان تىس, شىن مانىندەگى ادامگەرشىلىككە قۇرىلعان ىزگىلىكتى باستامالار بولعاندا عانا باياندى بولارىنا سان ءتۇرلى سوقپاق پەن الماعايىپ زامانداردان وتكەن حالىقتاردىڭ تۇپكىلىكتى كوزى جەتتى.
