سپورت • 03 مامىر، 2019

ماۋلەن مامىروۆ: بوزكىلەمدە «اتتەگەن-ايلار» دا از بولعان جوق...

1045 رەت كورسەتىلدى

ەل سپورتى تاريحىندا ماۋلەن مامىروۆتىڭ الار ورنى ەرەكشە. ايتۋلى ازاماتتىڭ ەسىمى قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس ونەرىن بيىك بەلەستەرگە كوتەرگەن بالۋان رەتىندە سپورتتىق شەجىرەگە التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. سەكسەنىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىندا اسا ءىرى حالىقارالىق دودالاردا دارالانعان قانداسىمىز كەيىننەن ەرەسەكتەر دۋىندا دا وراسان زور تابىستارعا قول جەتكىزدى. اتاپ ايتساق، ول – كسرو كۋبوگىنىڭ يەگەرى، كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى، كسرو جانە تمد بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى، ازيا چەمپيونى، شىعىس ازيا جانە ورتالىق ازيا ويىندارىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى، ازيا كۋبوگىنىڭ ءتورت دۇركىن يەگەرى، ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى، وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. جاسىراتىنى جوق، وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن بىردە-ءبىر جەرلە­سى­مىز ءدال وسىنداي وراسان زور تابىسىمەن ماقتانا المايدى. بۇل رەتتە مامىروۆتىڭ تۇعىرى وزگە بالۋانداردان الدەقايدا جوعارى ەكەنىن بارشا جۇرت مويىندايدى.

– ماۋلەن ساتىمباي ۇلى، وتكەن­­­گە زەر سالساق، كسرو ءداۋى­رىن­­دە قازاقستاننىڭ نامى­سىن قور­عاعان ەركىن كۇرەس شەبەر­­لەرىنىڭ جەتەۋى عانا وداق چەمپيونى دەگەن مارتەبەلى اتاققا قول جەتكىزگەن ەكەن. تاعى 20-دان اسا جەرلەسىمىز ايتۋلى جارىستا جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىل­دى. سولاردىڭ اراسىندا قان­داستارىم ساناۋلى عانا. 1945-1991 جىلدار ارالىعىندا ايتۋلى جارىستىڭ جالاۋى 47 مارتە جەل­بىرەگەنىن ەسكەرسەك، بۇل كور­سەت­كىش كوڭىلىمىزدى مارقايت­پاي­تى­نى انىق. ءبىزدىڭ نەسىبەمىز نەگە كەم بولدى؟

– كەڭەس وداعى تۇ­­سىندا قان­داس­­تارىمىزدىڭ ءتۇر­­لى كەدەر­گى­لەرگە كەزىككەنىن كوزىقا­­راقتى جانكۇيەرلەر ۇمى­تا قوي­عان جوق. ءوز باسىندا بي­لى­­­­گى جوق ەلدىڭ بەرەكەسى دە بول­ماي­­­­تى­نى بەلگىلى عوي. كسرو ءداۋى­­رىن­دە شىنايى سپورتتىق سا­­يىس­تا مىقتىلىعىڭدى سان ءمار­تە دالەل­دەسەڭ دە، ءتۇبى بار­لىق ءما­سەلە ماسكەۋ ارقىلى شەشى­لە­تىن. ايتپەگەندە ودان دا بيىك بەلەس­­تەردى باعىندىرۋعا اعا­لارى­مىزدىڭ كۇش-قۋاتى دا، قا­رىم-قابىلەتى دە تولىقتاي جە­تە­تىن ەدى. ماسەلەن، امانكەلدى عاب­ساتتاروۆ، ابىلسەيىت ايقانوۆ، امانجول بۇعىباەۆتىڭ قاي-قاي­سى­­­سىن الساڭىزدار دا، ءوز ءداۋى­رى­نىڭ دارا تۇلعالارى ەكەنى ەش كۇ­مان تۋ­عىزبايدى. ولار قارسى كەل­گەن­دەر­دى الىپ تا ۇردى، شالىپ تا جىقتى. ۇشەۋىنىڭ دە كسرو چەمپيونى دەگەن دارداي اتاقتارى بار. بىراق سول ساڭلاقتارعا وليمپيا ويىندارى، الەم جانە ەۋروپا چەمپيوناتتارى سەكىلدى بايراقتى باسەكەلەردە باق سىناۋ باقىتى بۇيىرمادى. ولاردان بولەك، كەڭەس وداعى بىرىنشىلىگىندە ءجۇل­دە­­گەرلەر قاتارىنان كورىنگەن سەيىت­جان ابدىكارىموۆ، رامازان نۇر­مانوۆ، مالىك نادىربەكوۆ، سايلاۋ مۇقاشەۆ جانە تاعى باسقا دۇلدۇلدەردى قانداي الامانعا قوسساق تا، جەرگە قاراتپايتىن ەدى. دەسەك تە سپورتتاعى سولاقاي ساياسات ولاردىڭ دا باعىن بايلادى.

– بالۋاندىق ونەردە اتاعى ال­ىسقا جايىلعان اعا بۋىن وكىل­دەرى: «كەزىندە الەمدىك دودا­لار­دا جۇلدە العاننان گورى وداق كولە­مىندەگى جارىستاردا توپ جارۋ الدەقايدا قيىن بولاتىن» دەگەن پىكىردى ءجيى ايتادى. وسى­عان كەلىسەسىز بە؟

– جارىس اتاۋلىنىڭ وڭايى جوق قوي. تىپتەن، قاتارداعى قارا­پاي­ىم تۋرنيردە وزدىگىنەن ەشكىم سەنىڭ ىعىڭا جىعىلا سالمايدى. ويتكەنى ءار ادامنىڭ ءوزى­نىڭ جەكە مۇددەسى مەن كوزدەگەن ما­ق­­ساتى بار. سول جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ولار اي­قاس الاڭىندا جانىن سالىپ ارپا­­لىسادى. جارىس دەڭگەيى جوعا­رى­لاعان سايىن قارسىلاستار دا قارىمدى كەلەدى. ءيا، وداق تۇ­سىن­­دا ەشكىمگە وڭاي بولماعانى انىق. 15 رەسپۋبليكانىڭ وكىلدەرى باس قوسقان ءدۇبىرلى دودادا وزا شابۋ وتە قيىن بولدى. وعان كسرو اۋماعىندا تۇرىپ جاتقان كوپتە­گەن ۇلت پەن ۇلىستاردى قوسى­ڭىز. ولاردىڭ دا ءوز باتىرلارى مەن باعلاندارى، بەلدى بالۋاندارى بار. راسىندا دا، وسىنداي دۇرمەكتە دارالانۋ سول كەزدەرى ەر­لىك­پەن پارا-پار ءىس ەدى.

– ءسىز سول دۇرمەكتىڭ بەل ورتا­­سىندا ءجۇر­دىڭىز عوي...

– بىزدىكى بەر جاعى عوي (كۇل­دى). دە­سەك تە ءبىراز الامانعا قاتىس­قا­نىمىز راس. 1987 جىلى الما­تىداعى قاجىمۇقان اتىن­دا­عى سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە داعىستاندا وتكەن «دوستىق» حالىقارالىق تۋر­نير­ىندە 10 كەزدەسۋ وتكىزىپ، بار­­لىعىندا ايقىن جەڭىسكە قول جەت­­­­كىزدىم. بۇل – مەنىڭ ۇلكەن ارەنا­­­داعى اقجولتاي تابىسىم ەدى. سودان كەيىن-اق جولىم اشىلدى. حا­­لىقارالىق دودالارعا قا­تى­­سىپ، ءوزىمدى مويىنداتا باس­تا­­دىم. 1987-1989 جىلدار ارالى­عىن­دا جاسوسپىرىمدەر مەن جاس­تار بۋىنى اراسىنداعى جارىس­تار­دا كسرو چەمپيونى جانە جۇلدەگەرى، كسرو-نىڭ مەكتەپ-ينتەر­­ناتتارى بىرىنشىلىگىنىڭ جە­ڭىم­­پازى، بۇكىلوداقتىق جاستار ويىن­­دارىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتان­­­دىم. جاستاردىڭ الەم ءبى­رىن­­­­شىلىگى مەن الەم كۋبوگىندا ءۇشىن­شى ورىندى يەلەندىم. 1990 جىل­دان باستاپ ەرەسەكتەر دۋى­نا قو­سىلدىم. كسرو كۋبوگىن جەڭىپ الدىم، كسرو حالىقتارى سپارتا­كيا­داسىندا كۇمىس جانە كسرو مەن تمد چەمپيوناتتارىندا قولا مەدالدى ولجالادىم.

– سوندا بارسەلونا وليم­پيا­داسىنا بارۋعا ەش مۇمكىن­دى­­گىڭىز بولمادى ما؟

– جوعارىداعى جەڭىستەردەن كەيىن كسرو-نىڭ باس كومانداسى­نا قابىلداندىم. ول كەزدە 52 كي­لو سالماق دارەجەسىنىڭ ءتىز­گىنىن سەۋل وليمپياداسى مەن الەم چەمپيو­ناتتارىنىڭ ەكى دۇركىن ءجۇل­دە­گەرى، ەۋروپا چەم­پيونى ۆلا­ديمير توگۋزوۆ مىق­تاپ ۇستاپ تۇر­عان. 1991 جىلى زاپوروجەدەگى كسرو حالىقتارى سپارتا­كياداسى مەن 1992 جىلى ماسكەۋ­دەگى تمد چەمپيوناتىندا مەنى التىننان ايىرعان ءدال سول بال­ۋان ەدى. سول سەبەپتى دە تاڭداۋ توگۋزوۆقا ءتۇستى.

– سول جارقىن جەڭىستەردەن كەيىن ءبىراز ۋاقىت كوپشىلىكتىڭ كوزى­­نەن تاسا قالدىڭىز. سول كەز­دە­رى باعىڭىز جانبادى ما، الدە با­بىڭىز كەلىسپەدى مە؟

– كسرو-نىڭ ىرگەسى سوگىلگەننەن كەيىن بۇرىننان قالىپتاسقان جۇيە بۇزىلدى. ەلىشىلىك جارىس­تار مەن وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى سي­رەك وتەتىن بولدى. شەتەلدەگى ءبا­سە­كەلەرگە قاتىسۋعا قاراجات تاپ­شى. كوپتەگەن سپورتشىلار سون­­داي قيىن­دىقتارعا شىداماي، وزگە كا­سىپكە كەتىپ جاتتى. مەن بوزكىلەم­نەن الىستاعان جوقپىن. كوپ ەڭبەك­تەندىم، كوپ ىزدەندىم. الايدا ءبىراز­عا دەيىن جولىم وڭعارىلماي-اق قويدى. سونداي قيىن شاقتا كەي­­بىر باپكەرلەردىڭ مەنەن تە­رىس اينالعانى جانىما باتتى. «مامى­روۆ وسىمەن توقتادى. ەندى ونىڭ وڭدى ناتيجە كورسەتۋى ەكى­تا­لاي» دەگەن قاڭقۋ سوزدەردى دە سان مارتە قۇلاعىم شالدى. بىراق مەن مويىمادىم. جاتپاي-تۇرماي دايارلانىپ، مۇراتىما جەتۋ جولىندا جانكەشتىلىك تانىتتىم. اقىرى ەرەن ەڭبەگىم اقتالدى. 1994 جىلى جاپونيانىڭ حيرو­سي­ما قالاسىندا الاۋى تۇتان­عان ازيا ويىندارىندا باس جۇلدەنى ول­جا­لادىم. بۇل جەڭىس ماعان ەرەك­­شە رۋح بەردى. كا­دىم­گى­دەي ەڭسە تىكتەدىم. ەڭ باستىسى، ءۇش جىلعا سوزىلعان ءساتسىز­دىكتىڭ شىر­ما­ۋى­عى­نان شىق­قا­نى­ما قۋاندىم.

– حيروسيماداعى ونەرىڭىز كۇ­نى بۇگىن­­گىدەي كوز الدىمىزدا. ءبىر وكىنىشتىسى، سودان بەرى تابا­نى كۇ­رەكتەي 25 جىل وتسە دە، قا­زاق­­ستاننىڭ بىردە-ءبىر ەركىن كۇ­رەس شەبەرى كۇنشىعىس ەلىن­دەگى ءسىزدىڭ سول جەتىستىگىڭىزدى قاي­تا­لاي الماي ءجۇر...

– ءيا، بۇل وكىنەتىندەي-اق جاع­داي. سول كەزدەن بەرى شيرەك عاسىر ۋاقىت وتسە دە، ءبىزدىڭ بالۋان­دار­دىڭ سول بەلەستى باعىن­دى­را الماي جۇرگەنى مەنىڭ دە جانىما باتادى. بىرقاتار سپورتشىلاردىڭ ازيادانىڭ التىنىن الۋعا جاقسى ءمۇم­كىندىگى بولعانىنا ءدۇيىم جۇرت كۋا. ماسەلەن، 2014 جىلى ينچحون­دا­­عى دودا­دا راسۋل قاليەۆ، ەسبولات نۇر­جۇمباەۆ جانە داۋلەت شابان­­باي سىندى قازاق جىگىتتەرى في­نال­عا شىق­تى. بارشا جانكۇيەر سول قانداس­تارىمىزدىڭ كەمىندە ءبى­رەۋى باس جۇلدەنى ولجالايتىن شىعار دەپ ۇمىتتەندى. بىراق شە­شۋ­­شى تۇستا ۇشەۋى دە ۇتىلدى. بىلتىر جاكارتادا دانيار قاي­سا­­نوۆ اقتىق سىنعا جولداما الدى. الايدا ونىڭ دا جولى بول­ما­دى. ارينە، بۇل جاعداي بالۋان­داردىڭ ءالى دە ءبىر قايناۋى كەم ەكەنىن اڭعارتادى. ال وسى ماسە­لە­­نىڭ شەشىمىن تابۋ – ۇلتتىق قۇ­راما باپكەرلەرى مەن ولاردىڭ جەكە جات­تىقتىرۋشىلارىنىڭ قۇزى­رىن­داعى شارۋا.

– 1996 جىلى ءسىزدىڭ ەسىمىڭىز ەركىن كۇرەستى سەرىك ەتكەن قان­داس­­­­­­تارىمىزدىڭ اراسىنان ال­عاش­­قى بولىپ وليمپيا ويىن­­­دا­­رىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتە­­­رىل­گەن بالۋان رەتىندە تا­ريح­تا ال­تىن ارىپتەرمەن جا­زىل­­دى. سول جارىس­تى جادىمىز­دا تاعى ءبىر جاڭ­عىرتساق...

– اتلانتا وليمپياداسى مە­نىڭ ەڭ ءبىر كەمەلدەنگەن كەزىم­مەن تۇسپا-تۇس كەلدى. جا­لىنداپ تۇر­عان 25 جاستامىن. جارىستىڭ العاشقى اينالىمىندا كانادالىق گرەگ ۆۋدكروفتى 10:0 ەسەبىمەن تاس-تالقانىن شىعاردىم. كەلەسى كەز­دەسۋدە كسرو حالىقتارى سپار­تا­كياداسى مەن تمد چەمپيوناتىندا مەنى التىننان ايىرعان ۋكراينانىڭ وكىلى ۆلاديمير توگۋزوۆتان «كەگىمدى» الدىم – 3:1. ودان كەيىن تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىز بالۋانى، بولگاريالىق ۆالەنتين يوردانوۆتان ۇتىپ جاتىپ، قاتەلىككە بوي الدىردىم – 3:7. سول قاتەلىك مەنى وليمپيادانىڭ التىنى ءۇشىن ايقاسۋ مۇمكىندىگىنەن ايىردى. ودان كەيىن تۇركيالىق مەتين توپاقتانى وڭاي ۇتتىم – 5:0. ال شەشۋشى باسەكەدە رەسەيلىك شەشەنول مونگۋشتان 3:2 ەسە­بى­مەن باسىم ءتۇسىپ، قولا مەدالدى موينىما ءىلدىم.

– ماۋلەن مامىروۆ پەن ۆالەنتين يوردانوۆتىڭ اتلان­تا­­­داعى ايقاسى بىرلەسكەن كۇرەس الە­مى­­نىڭ (United World Wres­tling) التىن قورىندا ساق­تاۋ­­لى. اتا­­عىنان ات ۇركەتىن بال­­­ۋاندى العا­شىندا ءبىراز ساستىر­­دىڭىز عوي...

– نەگىزى يوردانوۆتى دا جەڭۋ­گە بولا­تىن ەدى. تورەشى بەلگى بەرگەن بەت­تە بىردەن شابۋىلداعان مەن ونىڭ اياعىنان ءىلىپ الدىم دا، جەرگە الىپ ۇردىم. ءۇش ۇپايعا تاتي­تىن ءادىس ەدى، تورەشىلەر ءبىر عانا ۇپاي بەرۋ­مەن شەكتەلدى. جەردە اۋنا­تىپ الدىم دا، تاعى ەكى ۇپاي ولجا­لا­دىم. سالدەن كەيىن قولىن «كىسەن­دە­دىم» دە، قوس جاۋىرىنىن جەرگە تي­گىزبەك بولدىم. ول تىپىرشىپ كوردى. بۇل ارەكەتىنەن ەشتەڭە شىق­پاعاننان كەيىن بولگاريالىق بال­ۋان ايلا­عا جۇگىندى. «قولىم سىنىپ كەتتى» دەگەندەي سىڭاي تانى­­تىپ، ايعايعا باستى. جەتى ءدۇر­كىن الەم چەمپيونى دەگەن اتاعى بار داڭقتى بالۋاننىڭ جان داۋىسى شىق­قاندا، تورەشىنىڭ «ءۇنسىز» قالۋعا ءداتى شىدامادى-اۋ دەيمىن. كىلەم­دەگى قازى باسەكەنى دەرەۋ توق­تا­تىپ، ورتاعا دارىگەردى شاقىر­ت­تى. يوردانوۆتىڭ قولىن ۇستاپ كورگەن ول ەشتەڭە بولما­عا­­نىنا كوز جەتكىزگەن سوڭ قايتا كى­لەمگە شى­عاردى. بۇل رەتتە ءتو­­رە­­شىلەردەن اعاتتىق كەتتى. ونداي جاعدايدا اي­لاعا جۇگىنگەن بال­ۋان جازالانۋ كەرەك. ماعان ەكى ۇپاي بەرىلىپ، قار­سى­لاسىم تورتتاعانداۋعا ءتيىس ەدى. بىراق تورەشى ەشتەڭە بولماعانداي ەكەۋ­مىزدى تىك تۇرعىزىپ، قايتا كۇ­رەس­­تىردى. كوپ ۇزاماي مەن قاتە­لىككە بوي الدىرىپ، ونىڭ قاقپانىنا ءتۇسىپ قالدىم. ءوز كەزەگىندە قارسى­لاسىم ءوز مۇمكىن­دى­گىن قالت جىبەر­گەن جوق.

– سول كەزگە دەيىن بولگا­ريا­­­­لىق بالۋانمەن جولىڭىز قيىس­­پا­عان با ەدى؟

– ماسەلە سوندا عوي. اتلانتاعا دەيىن يوردانوۆپەن بىردە-ءبىر رەت بەل­دەسكەن جوقپىن. ەكەۋمىزدىڭ جولى­مىز ەڭ بولماعاندا ءبىر مارتە قيىسقاندا ونداي قاتە­لىك­كە بوي الدىرماس ەدىم. ول كوپتى كور­گەن كوكجال عوي. بولگا­ريا­نىڭ بەت­كە­­ۇستارى الەم چەمپيو­نا­تىن­دا­­عى ءاربىر جەڭى­سىنەن كەيىن بوز كى­لەم­دى قۇشتارلانا ءسۇيىپ: «بۇل – مەنىڭ سوڭعى جارىسىم. ەندى ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسامىن»، – دەپ جەر-جاھانعا جار سالادى. بىزدەر سوعان يلاندىق. ەندى ونىمەن جولىقپايتىن شىعارمىن دەپ ويلادىم. ال ول بولسا، كەلەسى چەم­پيو­ناتقا تاعى كەلەدى دە، ءبا­رىن تاقىرعا وتىرعىزىپ كەتەدى. دەسەك تە ۆالەنتين يوردانوۆتىڭ، شىن مانىندە، ۇلى بالۋان ەكەنىن مو­يىن­داماسقا لاج جوق. ول 1983-1995 جىل­دار ارالىعىندا الەم چەمپيونا­تىندا 10 مارتە جەڭىس تۇعى­رىنا كوتەرىلدى. سول جۇلدە­لەر­دىڭ جەتەۋى التىن. تاعى جەتى رەت ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. ونىڭ سپورتتىق بيوگرافياسىنىڭ ءسال عانا ءسانىن كەتىرىپ تۇرعانى – وليمپيادا چەمپيونى دەگەن اتاقتىڭ جوقتىعى ەدى. بولگاريالىق بالۋان 1988 جىلى سەۋلدە ۇتىلدى، 1992 جىلى بارسە­لونادا قولا مەدالدى قاناعات تۇت­تى. اقىرى اتلانتادا ايدارىنان جەل ەسىپ، 36 جاسىندا ءومىر بويى اڭساعان ارمانىنا قول جەتكىزدى.

– قولا مەدال ءۇشىن تارتىس­تا ءسىز­بەن بەلدەسكەن شەشەنول مون­­­گۋش ۇستىنە ماي جاعىپ جىق­­تى دەي­دى. سول راس پا؟

– ول راس. رەسەي بالۋانى دەنە­­سىن مايلاپ شىققانىن مەن بىردەن اڭعاردىم. ۇستاسا كەتسەك، ول سۋ­داعى بالىقتاي ۋىسىم­نان شى­عىپ كەتە بەرەدى. وسى جاع­داي­دى تورەشىلەرگە مەن دە ايتتىم، باپكەرىم دە ايتتى. الايدا ولار جۇم­عان اۋىزدارىن اشپادى. امال جوق، «تاۋەكەلگە» بارۋ­عا تۋرا كەلدى. مونگۋشتى ءبىر سىباپ الدىم دا، قايتا شابۋىل­دا­دىم. اقىرى نە كەرەك، وسال تۇسىن تاۋىپ، قارسىلاسىمدى قاپى قال­دىر­­­دىم.

– ماۋلەن مامىروۆتىڭ تاعى ءبىر ەرلىگى – الەم چەمپيو­ناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتانۋى. سىزگە دەيىن وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن قازاق­تىڭ ەشبىر بالۋانى بۇل اتاق­قا قول جەتكىزە المادى ەمەس پە؟

– جالپى قازاقستاندىق بالۋاندار جايىندا ايتار بولساق، ماعان دەيىن 1976 جىلى وليمپيا ويىندارىندا الەكساندر يۆانوۆ جانە 1995 جىلى الەم چەمپيوناتىندا ەلمادي جابىرايىلوۆ قانا جۇلدە الدى. ال قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان ايتۋلى قوس جارىستىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى ماعان بۇيىرعان ەكەن.

– الايدا ولاردىڭ ەكەۋى دە لەگيونەر عوي...

– ءيا، ونىڭىز راس. الەكساندر يۆانوۆ – ياكۋتيانىڭ، ال ەلمادي جا­بىرايىلوۆ – داعىستاننىڭ تۋ­ماسى.

– لەگيونەر دەگەننەن شىعىپ وتىر. وسىدان تالاي جىل بۇرىن ءوز سۇح­باتىڭىزدىڭ بىرىندە ءسىز «مەن ءوزىمدى رەسەي قۇراماسىندا ءجۇر­­­گەندەي سەزىنەمىن» دەپ اشىنا ايتقان ەدىڭىز. راسىندا دا توق­سانىنشى جىلدارى ۇلتتىق كو­مان­­دامىزدىڭ ساپىندا ونەر كورسەت­­­كەندەردىڭ دەنى وزگە ۇلت وكىل­­دەرى ەدى عوي..

– مەن بوز كىلەمدە ونەر كور­سەت­كەن كەزدەرى قازاقستان قۇراماسى ساپىندا قازاقتار ساناۋلى عانا بولدى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن تەك مۇرات مامبەتوۆ، بەرىك دەڭگەل­با­ەۆ، ماديار قۇرامىسوۆ سىندى بال­ۋان­دار اسا ءىرى دودالاردا باق سىناۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. كەيىننەن ولار سپورتتان قول ءۇزىپ كەتتى. سول ورتادا مەن جالعىز قالدىم. كەيدە الەم چەمپيوناتى مەن وليم­پيا ويىندارىندا مەن ءوزىمدى رەسەي قۇراماسىنىڭ ساپىندا ءجۇر­گەن­دەي سەزىنگەنىم راس. ويتكەنى، كومان­دادا كىلەڭ وزگە ۇلتتىڭ وكىل­دەرى. جالعىز قازاق مەن عانا. جا­سى­را­تىن نەسى بار، سول تۇستا مەنى دە شەت­تەتكىسى كەل­گەن باپكەرلەر تا­بىلدى. ولار ازەربايجاننان ءابىل يبرا­گي­موۆ­تى، وزبەكستاننان ءدىلشوت مان­سۇروۆتى شاقىرتىپ الەك بولدى. بىراق ولاردىڭ ماعان الدەرى جەتپەي، ەكەۋى دە ەڭسەلەرى تۇسكەن كۇيدە ەلدەرىنە ورالدى. 2001 جىلى سوفيادا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا وزبەكستاندىق مان­سۇروۆپەن جولىمىز قيىسىپ، ونى 11:1 ەسەبىمەن تىزە بۇكتىردىم. كەيىن­­نەن ول جىگىت ەكى دۇركىن الەم چەم­پيونى، ءۇش دۇركىن ازيا ويىن­­دا­رىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. ال جاستار اراسىنداعى الەم چەم­پيو­­نى يبراگيموۆتى جاتتىعۋ زا­­لىندا تالاي يلەدىم. نەگىزى مەن لەگيونەرلەردىڭ قازاقستانعا كەل­گە­نىنە تۇبەگەيلى قارسىمىن. ول ءۇردىستى توقتاتۋ كەرەك. مۇنى مەن بۇگىنگى كۇنمەن عانا ءومىر سۇرۋگە بەيىم باپكەرلەردىڭ تىرلىگى دەپ ءتۇسى­نەمىن. ولار ەل كەلەشەگىن ويلا­­مايدى. ەگەر ويلاسا، ءوز ورەن­­­دەرىن نەگە العا سۇيرەمەيدى؟ سو­­­لار­دى جاقسىلاپ تاربيەلەپ، دۇ­­­رىس­تاپ باپتاماي ما؟ قىرۋار قا­را­جاتتى شەتەلدىكتەرگە شاش­قان­نان گورى، قازاقستانداعى تالانتتى جاستاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمساعان ءجون.

– عاسىرلار توعىسىندا سيد­نەي­­­دە الاۋى تۇتانعان وليم­پيا وي­ىن­دارىندا ونەر كورسەتتىڭىز. سول جارىس قارساڭىنداعى ءنا­تي­­­­جە­لەرگە ءۇڭىل­سەك، جاسىل قۇر­­لىق­­تا دا جەڭىس تۇعىرىنا كوتە­­رى­­لەتىندەي ءجونىڭىز بار ەدى-اۋ دە­­گەن وي كەلەدى...

– سول كەزدەرى دە بابىم وتە جاقسى ەدى. 1998 جىلى بان­گكوك­تا ازيا ويىندارىنىڭ قولا جۇلدە­گ­ەرى جانە 1999 جىلى تاشكەنتتە ازيا چەمپيونى اتاندىم. باسقا دا اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا ءبىراز تابىسقا قولىم جەتتى. وليم­پياداعا دا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي­مەن كەلدىم. العاشقى ەكى اينا­­لىمدا قوس قارسىلاسىمدى اي­قىن باسىمدىقپەن جەڭدىم. الاي­­دا ءۇشىنشى كەزەڭدە بەلارۋس ەلى­نىڭ نامىسىن قورعاپ ءجۇر­گەن ياكۋت بالۋانى گەرمان كونتوەۆقا قو­­سىمشا ۋاقىتتا ۇتىل­دىم. وسى­لاي­شا، اتلانتا وليم­پيا­­دا­سىن­دا جەڭىپ العان قولا مەدا­لىم­دى سيدنەيدەگى دودادا التىنعا الماستىرسام دەگەن اسقاق ارمانىم جەلگە ۇشتى.

– 2004 جىلى وتكەن افينى وليمپياداسىنا دا دايارلانىپ جاتىر دەگەندى ەستىگەن ەدىك. بىراق بايراقتى باسەكە جاقىن­دا­­عان تۇستا ۇلكەن سپورتتان قول ءۇز­گەنىڭىز جايىندا قۇلاعدار بولدىق...

– افينى وليمپياداسىنا قات­ىس­سام دەگەن وي بولدى. ءبىراز ۋاقىت بويى ايتۋلى دوداعا ەرەكشە قۇلشىنىسپەن دايارلاندىم. 2002 جىلى پۋساندا وتكەن ازيا ويىن­دارىندا ءتورتىنشى ورىندى قاناعات تۇتتىم. باسقا دا باي­راق­تى جارىستارعا قاتىستىم. بىردە – ۇتامىن، بىردە – ۇتى­لا­مىن. الايدا وليمپيا ويىن­دارى جاقىنداعان سايىن ەسكى جارا­قاتىم ءجيى مازالاي باستادى. سەك­سەنىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ءبى­لەك­تىڭ سۇيەگىن سىندىرىپ العان ەدىم. دەر كەزىندە ەمدەتپەي، ءوزى ءبىتىپ كەتكەنشە، ەش ءمان بەرمەي جۇرە بەردىم. سونىڭ سالدارىنان قولىمدى جەرگە كوپ تىرەپ تۇرا المايتىنداي جاعدايعا جەتتىم. ءويت­كەنى، بىلەگىم يكەمگە كەل­مەي­دى. ابدەن مازام كەتكەننەن كەيىن تەكسەرتسەم، دۇرىس بىتپەگەن ەكەن. وپەراتسيا جاساتىپ ەدىم، دارىگەرلەر ونى باسقا سۇيەككە جالعاپ جىبەرىپتى. كەيىن تاعى ءبىر قاراتسام، اق حالاتتىلار ەندى بۇل جاراقاتتىڭ ەمدەلمەيتىنىن ايتتى. ءسويتىپ، دارىگەرلەردىڭ قاتەلىگى جانە ءوزىمنىڭ سالعىرتتىعىمنىڭ كەسىرىنەن ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسۋعا تۋرا كەلدى.

– قالاي بولعاندا دا ءسىزدىڭ ەل سپورتىنا سىڭىرگەن ەڭبە­گىڭ­ىز­دىڭ ەرەن ەكەنى ەش داۋ تۋ­عىز­­­بايدى. وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە ال­دى­ڭىز. ازيا ويىندارىندا دا حالقىڭىز­عا التىن مەدالدىڭ سىڭ­­­عى­رىن ەستىرتتىڭىز. وسىنداي بيىك بەلەس­تەردى باعىندىرعان ادام­­نىڭ ارمانى جوق شىعار؟

– مەنىڭ سپورتتىق جولىمدا «اتتەگەن-اي» دەيتىن ساتتەر دە از بولعان جوق. ماسەلەن، وليمپيادا التىنىنا قولىم جەتپەدى، الەم چەمپيونى اتانا المادىم. وسى كۇنگە دەيىن سوعان كۇيىنەمىن. ەگەر دەڭگەيىم جەتپەي، بابىم كەم بولسا، ءبىر ءسارى. بىراق كەزىندە ەشكىمنەن كەم بولعان جوقپىن. كۇش-جىگەرىم بويىمدا، نامىس وتى كەۋدەنى كەرنەپ تۇردى. بىراق ونداي باق ماعان بۇيىرمادى. سەنسەڭىز، وليمپيادا جايىندا ويلاسام، ەسىمە قولا مەدالدى كەۋدەمە تاققان ءسات ەمەس، يوردانوۆتان جەڭىلىپ قالعان كەز ءجيى ورالادى. «نەگە بۇلاي بولدى؟ سول باسەكەدە مەن ۇتۋىم كەرەك ەدى عوي؟»، – دەگەن سانسىز ساۋال سانامدى شارلايدى. جالپى، مەنىڭ جولىمدا كەدەرگىلەر كوپ بولدى. ءبىر عانا مىسال: كەزەكتى ءبىر ءدۇبىرلى دوداعا ناعىز بابىمدا كەلدىم. جالىنداپ تۇرعان شاعىم. الايدا تورەشىلەر بۇرا تارتىپ، مەنى قالاي دا ءسۇرىندىرۋدى كوزدەدى. كوپە-كورنەۋ قيانات جاساعاننان سوڭ مەن ءوز نارازىلىعىمدى ءبىل­دىر­دىم. ول كەزدە حالىقارالىق فەدە­راتسيانىڭ تالابى بويىن­شا رەسمي تۇردە پروتەست جازۋ ءۇشىن 500 اقش دوللارى كولەمىندە قارا­جات تولەۋ قاجەت بولاتىن. سول اقشانىڭ ءوزىن تابا ال­ماي، شىر-پىر بولعانىم ەسىمدە. جيعان-تەرگەنىمىز 400 دوللارعا ازەر جەتتى. بۇل سوماعا قانا­عات­تانباعان قازىلار جەڭىستى قارسى­لاسىمنىڭ ۋىسىنا ۇستاتىپ ءجى­بەر­دى. ال ءبىز جەر سيپاپ قالدىق. مىنە، وسىنداي دا جاعداي باسىمنان وتكەن...

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.


اڭگىمەلەسكەن عالىم سۇلەيمەن،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار