ساتىبالدى نارىمبەتوۆ,
كينورەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
– بۇل ءبىر تاماشا جاڭالىق بولدى. كينوگەرلەردىڭ 20 جىلدان بەرى كۇتىپ جۇرگەن جاڭالىعى. كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان بىزدەن باسقا رەسپۋبليكالار وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا-اق وزدەرىنىڭ دەربەس كينو تۋرالى زاڭدارىن قابىلداپ قويعان. ماسەلەن, تۇرىكمەنستان ەگەمەندىگىن العان كەزدە ۇلتتىق وپەرا تەاترى مەن كينوستۋدياسىن بۋلدوزەرمەن كۇرەپ تاستاعان. تەك جالعىز-اق ەل پرەزيدەنتى جايلى دەرەكتى فيلم تۇسىرەتىن ستۋديا ساقتالدى. سونىڭ ءوزىندە تۇرىكمەنستاننىڭ كينو تۋرالى زاڭى بار. كەزىندە سونى ايتىپ كۇلۋشى ەدىك. كەيىن قىزىعا قارايتىن بولدىق. ويتكەنى ەلىمىزگە كينو تۋرالى زاڭ كۇتتىرىپ, ساعىندىرىپ جەتىپ وتىر. وسىعان تاۋبە دەيمىز بۇگىن. ەندىگى ساتتە اتالعان قۇجاتتىڭ ءار تارماعىن ءۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن تالقىلاپ, وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەت. قازىرگى قابىلدانعان بۇل قۇجات نەگىزىنەن كينو تۋرالى زاڭنىڭ جالپى نوبايى, جوباسى عانا. سوندىقتان دا ەل گازەتى – «Egemen Qazaqstannyń» بەتىندە تالقىلانىپ جاتقان ماسەلە وتە ورىندى, دەر شاعىندا قوزعالىپ وتىر دەپ ەسەپتەيمىن.
سلامبەك تاۋەكەل,
كينورەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
– ءيا, بۇل زاڭ ىسكە اسا باستاعاندا كينو سالاسىندا قانداي وزگەرىستەر بولادى دەگەن سۇراق ءبارىمىزدى تولعاندىردى. «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانعانى, ارينە, كينو مايتالماندارى ءۇشىن قۋانىشتى جاڭالىق. ءاربىر قازاقستاندىق ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىز بار دەپ ماقتاناتىنى سياقتى, ءبىز دە ەندى كينو سالاسىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن زاڭ بار دەپ ايتا الامىز. الايدا بۇل زاڭنىڭ قاي تۇسى كينوگەرلەر ءۇشىن پايدالى نە قاجەتسىز ەكەنىن تولىق بىلمەيمىز. زاڭنىڭ ىشىندە بىزگە تۇسىنىكسىز تارماقتار كوپ. بۇل قۇجات ەڭ الدىمەن كينو سالاسىنداعى ازاماتتاردىڭ ماقسات-مۇددەسىن قورعاپ, ولاردىڭ بار قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ىشكى تالاپتارىمىز وسى زاڭدا قاراستىرىلسا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن جولىم ءتۇسىپ, ءپاريجدىڭ ۇلتتىق كينەماتوگرافيا ورتالىعىندا بولدىم. ول جەردە كينو تۋرالى جازىلعان قىسقا عانا زاڭ بار. سونداي-اق سول زاڭدى تۇسىندىرۋگە ارنالعان 8 توم كىتاپ جانە بار. اتالعان كىتاپتاردىڭ ىشىندە كينونىڭ بارلىق ماسەلەسى قاراستىرىلعان. كينو توڭىرەگىندەگى قاي ماسەلەنى الساڭىز دا ونى اتالعان 8 كىتاپتىڭ ىشىنەن تابا الاسىز. وسى سىندى بىزگە دە تۇسىندىرمە كىتاپتارى قاجەت. ءبىر اتتەگەن-ايى, بۇل زاڭ جوباسىن قۇرۋ بارىسىندا ەڭ بولماعاندا ءبىر كاسىبي كينەماتوگرافيست باستان-اياق قاتىسقان جوق. مەن باستاپقى كەزدەگى ءبىر كەزدەسۋىنە بارعانىمدا زاڭنىڭ العاشقى جوباسىن تۇسىنبەي قايتقان بولاتىنمىن. وكىنىشكە قاراي, سول سەزىمنەن ءالى ارىلمادىم. زاڭ ءار شەتەلدىڭ زاڭدارىنان الىنعان جيىنتىق قۇجات سەكىلدى كورىندى.
تالعات تەمەنوۆ,
كينورەجيسسەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى:
– ساكەڭ دۇرىس ايتادى, «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ كينوگەرلەردىڭ اراسىندا تالقىلانبادى. قۇجات قابىلدانباس بۇرىن اۋەلى ونەر وردالارىنىڭ بىرىندە نەمەسە «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا تالدانىپ, ورتاق وي ماماندار تالقىسىنا سالىنۋى كەرەك ەدى. اتالعان زاڭدى شىعارۋعا اتسالىسقان 5-6 ادام عانا. وداقتا 300-دەي ادام بار بولسا, سونىڭ 295-ءى زاڭدى تولىق تۇسىنبەدى. ويتكەنى قۇجاتتىڭ ەڭ الدىمەن ورىس تىلىندە جازىلىپ, كەيىنىرەك قازاق تىلىنە اۋدارىلعانى كورىنىپ تۇر. زاڭنىڭ قازاقشا ءتارجىماسى, ءتىپتى, وقۋعا كەلمەيدى. «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ ەكەنىن جالپى بىلگەنىمىزبەن, ونىڭ قاي تۇسى كينوگەرلەرگە پايدالى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن. بۇل قۇجاتتان ەكى قۇپتارلىق دۇنيەنى ايتۋعا بولادى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – تەلەەكران مەن كينوتەاترلاردا كەز كەلگەن ءفيلمنىڭ مەملەكەتتىك تىلدە كورسەتىلۋى. ەكىنشىسى – ارنايى ساراپتامالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلاتىنى. بۇل جاعدايدا ساراپشىلار ءار فيلمگە باعا بەرىپ, وتاندىق كينو نارىعىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرار ەدى. قابىلدانعان زاڭنان مەن وسى ەكى دۇنيەنى عانا تۇسىنە الدىم. ال جالپى العاندا قۇجاتتىڭ ماعان تۇسىنىكسىز جەرى كوپ. مەن سەكىلدى زاڭنىڭ بۇگە-شىگەسىن ءبىلمەيتىندەر قانشاما؟! بىزگە سىرتىمىزدان قۇدا ءتۇسىپ, ۇزاتىپ جىبەردى. وسى سەبەپتى بۇل زاڭدى تالقىلاۋ مەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك. بۇل كينو مايتالماندارىنىڭ بۇگىنگى اسا وزەكتى ماسەلەسى بولىپ وتىر. زاڭ تۇپتەپ كەلگەندە ەرتە مە, كەش پە تولىقتىرىلاتىن نارسە. سول سەبەپتى ءبىز كينو سالاسىنا ناقتى نە كەرەك ەكەنىن ايقىنداۋىمىز كەرەك.
ءنازيرا راحمانقىزى,
كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى:
– زاڭ قابىلدانعانى وتە قۋانىشتى جاعداي, ول كەلەشەكتە جەتىلدىرىلە جاتاتىنى دا ءسوزسىز. تالعات دوسىمعالي ۇلى اتاپ وتكەندەي, ەندىگى جەردە كينو ءوندىرىسى جانە ونىڭ ناتيجەسىن حالىققا جەتكىزۋ جولدارىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن انىقتاپ الۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى قازىر اسا ماڭىزدى ەمەس دەيتىن ماسەلەنىڭ ءوزى كەيىن ۇلكەن ءماسەلەگە اينالۋى مۇمكىن. بۇل ءوزى ءبىر الىپ قۇرىلىس سەكىلدى عوي. ال قۇرىلىستا ءاربىر شەگەسى, ءاربىر كىرپىشىنە دەيىن ءوز ورنىندا بولۋى ءتيىس. ويتپەگەن كۇندە تۇرعىزعان ءۇيىڭىز ەرتەلى-كەش ايتەۋىر ءبىر سىر بەرەتىنى ءمالىم. بۇل جەردە دە سولاي, ياعني ۇساق دەيتىن ماسەلە بولماۋى كەرەك. وسىنى ءتۇسىنىپ ىسكە اسىرمايىنشا, ماڭىزى زور تاربيەلىك ونەردىڭ ءنارى قۇمعا كەتىپ جاتقان اۋىز سۋ ىسپەتتى بولادى دا تۇرادى مەن ءۇشىن.
مەنىڭشە, ءبىز كوبىنە كينو وندىرىسىنە, پروكاتقا باسىمىراق نازار اۋدارىپ ءجۇرمىز. ارينە دۇرىس. ويتكەنى ول كينو سالاسىنىڭ نەگىزگى وزەگى ءارى ەڭ ءبىر جاندى تۇسى. بىراق تاعى ءبىر ماڭىزدى دەگەن ماسەلەنى ۇمىتىپ كەتە بەرەمىز. ول – سول فيلمدەر تۋرالى تالداۋ ماقالالارىنىڭ, زەرتتەۋلەردىڭ جاريالانىمى. بۇل تەك بۇگىنگى كينوعا عانا ەمەس, كەشەگى تاريحىمىزعا دا قاتىستى. بىزدە شىعارماشىلىعى زەرتتەلمەگەن قانشاما رەجيسسەر, ستسەناريست, وپەراتور, سۋرەتشى, اكتەر, ت.ب. بار. ەگەر ولار تۋرالى بۇگىن جازىلماسا, ايتىلماسا, كەلەشەكتە جازىلۋى, ايتىلۋى ەكىتالاي. وعان قوسا كەشەگى, بۇگىنگى كينوپروتسەسس تۋرالى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى جارىق كورۋى ءتيىس. ال مۇنىڭ بارلىعى مەملەكەت تاراپىنان تىكەلەي قولداۋ تابۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى مامان ءوز قاراجاتىنا كىتاپ شىعارىپ, سونان سوڭ ونى ءوزى تاراتىپ جۇرمەۋى كەرەك. بۇل دەگەن قانشا قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتەدى. ال سول قاجىر-قايراتىن كەلەسى ەڭبەگىنە ارناپ جاتسا قانشاما ۋاقىت, كۇش ۇنەمدەلەر ەدى. كىتاپتاردىڭ ازدىعىن, ولاردى شىعارۋدىڭ ۇلكەن ماسەلە ەكەنىن ايتپاعان كۇننىڭ وزىندە, بىزدە ءتىپتى كينو تۋرالى ءوز گازەت-جۋرنالىمىز دا جوق. كەڭەس وكىمەتى جىلدارى «جاڭا فيلم», «نوۆىي فيلم» دەگەن جۋرنالدار تۇراقتى شىعىپ تۇردى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارى «ازيا كينوسى», «كينو الاڭى», «كينومان» دەگەن جۋرنالدار بولدى. الايدا ولار دا قولداۋ تاپپاي, ۇزاق ءومىر سۇرە المادى. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ كەز كەلگەنىن الىپ قاراڭىز, مىندەتتى تۇردە كينو تۋرالى باسىلىمدارعا باسا نازار اۋداراتىنىنا كۋا بولار ەدىڭىز. ويتكەنى ولار فيلمدەر, سول فيلمدەردى دۇنيەگە اكەلەتىن سۋرەتكەرلەر تۋرالى قاعاز بەتىنە تۇسەتىن دۇنيەلەردىڭ تاريح ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن بىلەدى. ال بۇگىنگى, كەشەگى كينو, مەيلى ول جاقسى, مەيلى ءالسىز بولسىن, تاريحتا قالۋى كەرەك. سوندىقتان كينو تۋرالى زاڭدا ۇلتتىق كينو ونەرىمىزدى دارىپتەيتىن وسىنداي ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورۋىنە جانە ولارعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلۋىنە وتە-موتە نازار اۋدارىلۋى ءتيىس.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وتاندىق فيلمدەردى جارنامالاۋ ماسەلەسى اقساپ تۇر. بىزدە جارناما ادەتتە ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەن سوڭ گازەتتەر مەن سايتتارداعى ءۇش-ءتورت ماقالامەن (ەڭ كوپ دەگەندە), تەلەارنالارداعى ءبىر-ەكى سيۋجەتپەن, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى, ءارى كەتكەندە شاعىن ءۇش-ءتورت جازبامەن عانا شەكتەلەدى. ال كاسىبي, ساۋاتتى جارناما ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى, ءتىپتى ستسەناريى تالقىلانىپ جاتقان كەزىنەن-اق باستالۋى كەرەك. ونداي جارناما حالىقتىڭ فيلمگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسەرى حاق. كەلەشەكتە وسى ماسەلەگە دە اسا ءمان بەرىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
قازىر كينوعا تەك الىپ-ساتاتىن تاۋار رەتىندە قارايتىن تۇسىنىك باسىم بولىپ بارادى. ەگەر كينونى تەك قاراجات تاباتىن نەگىزگى كوز دەسەك, وندا جانازاسىن ەرتە شىعارعانىمىز. ويتكەنى تاۋار رەتىندە قاراۋعا بولمايتىن اۆتورلىق كينو, انيماتسيا, دەرەكتى, بالالار, عىلىمي-كوپشىلىك كينوسى دەيتىن كينونىڭ وتە ءبىر نازىك سالالارى بار. ەڭ اۋەلى وسى سالالارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كەرەك. كەلەشەكتە كينو تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنىپ جاتسا, وسى ماسەلەنىڭ نازاردان تىس قالماعانى ابزال بولار ەدى.
دارەجان ومىرباەۆ,
ستسەناريست, كينورەجيسسەر:
– ورايى كەلىپ تۇرعاندا, مەن مىنا نارسەنى ايتقىم كەلەدى. اۋەلگىسى, ارينە, كينونىڭ كورەرمەنىن ىرگەتاسىنان باستاپ ساتىلاپ دايارلاۋ. ياعني, مەكتەپ باعدارلاماسىنا ارنايى ءپان رەتىندە ەنگىزىلمەسە دە, فاكۋلتاتيۆ ساباق رەتىندە كينو تۋرالى جالپى ماعلۇمات بەرىپ, جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ساۋاتىن اشۋ ماسەلەسى. ادەبيەتتى وقۋ ءۇشىن ادام ەڭ اۋەلى الىپبيمەن تانىسادى عوي. سودان كەيىن بارىپ قانا كوركەم شىعارمالاردى وقۋعا كوشەدى. كينودا دا ءدال سولاي. 10-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا وتاندىق جانە الەمدىك كينو قورىنان اپتاسىنا كەمىندە 1-2 فيلم كورىپ, سونى تالقىلاپ وتىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن مەكتەپ. ەگەر قاجەت بولسا ءبىز – كينو ماماندارى اقىلداسىپ وتىرىپ ءتىزىمىن دە جاساپ بەرەيىك. سول فيلمدەر كەيىن قىسقاشا تاريحى جازىلعان اقپاراتپەن بىرگە ارنايى ديسكىگە توپتاستىرىلسا, ءتىپتى ىڭعايلى بولعان بولار ەدى. سودان كەيىن بارىپ قانا ءبىز كورەرمەننەن: «نەگە «قىز جىبەكتى» نەمەسە تاركوۆسكي مەن گوداردىڭ فيلمدەرىن كورمەيسىڭ؟» دەپ سۇراي الامىز. ال قازىرگى جاعدايداعى كىنا ارتۋىمىز قيسىنسىز, مەنىڭشە. كينونىڭ ىرگەتاسى – كورەرمەن. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا كينو ونەرىنىڭ كورەرمەنى ءالى قالىپتاسقان جوق.
ودان كەيىنگى جانە ءبىر كۇيىپ تۇرعان ماسەلە – كينوينستيتۋت اشۋ جايى. كينو ونەرى دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىندا ورتالىقتاندىرىلعان ينستيتۋت جۇمىس ىستەپ تۇر. ماسەلەن, ءپاريجدىڭ وزىندە 2 كينوينستيتۋت بار. الەمدىك زور بەدەلگە يە س.گەراسيموۆ اتىنداعى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىن (ۆگيك) الايىق. ءتىپتى 1,5 ملن حالقى بار ەستونيا سياقتى مەملەكەتتەردىڭ دە كينوينستيتۋتتارى كوپكە ۇلگى. شۇكىر, قازىر ەلىمىزدىڭ جاعدايى تۇزەلىپ كەلەدى. سوندىقتان بۇگىندە تاربيەنىڭ باستى تىرەگى بولىپ وتىرعان ەكرانىمىزدى تۇزەۋ ءۇشىن دە ەڭ اۋەلى سول ەكرانعا قىزمەت ەتەتىن ماماندارىمىزدى ساپالى ەتىپ دايارلاپ شىعۋعا كۇش سالۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان دا مەن ۇنەمى اباي اتامىزدىڭ «ونەر الدى – قىزىل ءتىل» دەگەن ءسوزىن ءسال زاماناۋيلاندىرىپ: «ونەر الدى – كينو» دەپ ءجۇرمىن. ويتكەنى قازىر كورۋ ارقىلى قابىلداۋدىڭ ءداۋىرى. وسىنى ۇعۋىمىز كەرەك. يدەولوگيا ەكران ارقىلى ءجۇرىپ جاتىر. ال بۇل تاراپتا كينو ءتىلى تاپتىرمايتىن قۇرال.
رۇستەم ابدىراشەۆ,
كينورەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
– كينو تۋرالى زاڭ قابىلدانۋىن قابىلداندى. بىراق ءالى دە تولىعىمەن كۇشىنە ەنگەن جوق. ماسەلەن, زاڭدا كينوتەاترلاردا ۇلتتىق كينولارىمىزدى كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىلسىن دەگەن ارنايى تارماق بار. سول تالاپ ءالى تولىعىمەن ورىندالىپ جاتقان جوق. ونى دالەلدەۋ ءۇشىن الىسقا بارماي-اق, جاقىندا عانا تۇساۋى كەسىلگەن «التىن تاق» ءفيلمىن الايىق. رەجيسسەرى ءوزىم بولعاندىقتان اتالعان ماسەلەمەن تىكەلەي بەتپە-بەت كەلدىم. سوندا بايقاپ, كوزىممەن كورگەنىم – مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن تۇسىرىلسە دە, ءفيلمدى كينوتەاترلارعا ۇسىنعان كەزدە كورسەتىلىم كورەرمەن ءۇشىن ءتيىمسىز ۋاقىتقا قويىلدى. حالىقتىڭ جۇمىستان شىعىپ, رۋحاني دەمالىسقا كوڭىل بولەتىن ۋاقىتىنىڭ بارلىعىن شەتتەن كەلگەن اتىس-شابىسقا تولى, ۇلتتىق كينو دەگەن ۇعىمنان الدەقايدا الىس فيلمدەر جاۋلاپ العان. ال قازاق كينوسى, وكىنىشكە قاراي, سول كىرمە فيلمدەردەن بوساپ قالعان ۋاقىتتى مىسە تۇتىپ, قاناعات ەتۋگە ءماجبۇر. وسىدان كەيىن ءۋاجىڭدى ايتىپ باستاساڭ, تەاتر باسشىلارى «قازاق كينوسىنا كورەرمەن كەلمەيدى» دەگەن دالەلسىز دايەكتەرىن العا تارتادى. ال شىنتۋايتىندا, بۇل رەسەيدىڭ نەمەسە امەريكانىڭ ەمەس, قازاقستاننىڭ كينونارىعى عوي. كينو ارقىلى ۇلتتىق يدەولوگيامىز ۇزدىكسىز ءجۇرۋى كەرەك. وتاندىق ونىمدەرىمىز سول نارىقتاعى ءوز سىباعاسىن العانىن قالايمىن. قابىلدانعان كينو تۋرالى زاڭ ەڭ اۋەلگى باسىمدىقتى وسىعان بەرۋى كەرەك.
قازىر ساپاسى جاعىنان جاپ-جاقسى فيلمدەر جاسالىپ جاتىر. كورەرمەننىڭ دە وتاندىق ونىمدەرگە دەگەن كوزقاراسى وڭ. ىزدەپ ءجۇرىپ, ارنايى بيلەت ساتىپ الىپ, كەلىپ كورەدى. بىراق سوعان قاراماستان, كينوتەاترلارىمىزدا ءالى كۇنگە دەيىن تەك قانا شەتەلدەن كەلگەن فيلمدەرگە دۇرىس جاعداي جاسالادى. سەبەبى ءسوز جۇزىندە سول كينوتەاترلاردىڭ بەر جاعىندا ۇلتتىڭ ادامدارى تۇرعانىمەن دە, نەگىزگى مەنشىك يەسى – شەتەلدىڭ ادامدارى. ال ولاردىڭ ءبىزدىڭ كينومىزعا جانى اۋىرمايدى. قازاقستاندا ءوزىمىزدىڭ كينوتەاترلار جوقتىڭ قاسى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تەز ارادا تولتىرۋ قاجەت. بۇل – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. كەزىندەگى جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىندا تالان-تاراجعا ءتۇسىپ كەتكەن كينوتەاترلارىمىزدى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, ورتامىزعا ورالتۋ كەرەك. بولماسا جاڭادان كينوتەاترلار قۇرىلىسىمەن اينالىسۋ ماسەلەسىن قولعا الساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
دارەجان ومىرباەۆ:
– ءيا, ونداي ماسەلەنىڭ بارى راس. مىسالى, اۆتورلىق فيلمدەردىڭ كوپشىلىگى, ءتىپتى بارلىعى دەرلىك قازاقستاندا كورسەتىلمەيدى. تەك قانا مەنىكى ەمەس, سەرىك اپرىموۆ, ەرلان نۇرمۇحامبەتوۆ باستاعان تالاي فەستيۆالدا توپ جارىپ جۇرگەن رەجيسسەرلەردىڭ كينولارى دا ەلىمىزدە فەستيۆال نەمەسە تەك ماماندارعا ارنالعان ارنايى كورسەتىلىممەن شەكتەلىپ كەلەدى. ونىڭ سەبەبى: بىرىنشىدەن, كورەرمەن دايىن ەمەس, ەكىنشىدەن, بىزدە شەتەلدەردەگىدەي ارنايى اۆتورلىق فيلمدەردىڭ پروكاتىنا ارنالعان كينوتەاترلار جۇيەسى جولعا قويىلماعان دەپ اقتايمىز ءوزىمىزدى. جالپى, كينودا كەز كەلگەن جانردىڭ ءومىر سۇرۋگە حاقىسى بار. ءارتۇرلى باعىتتاعى ونەر بولۋى كەرەك جانە كورسەتىلۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, بىزدە قازىر ونداي تاڭداۋ جوق, ءبىر-اق كورەرمەن, ءبىر-اق باعىتتاعى كينوتەاترلار جۇمىس ىستەيدى. جانە وندا كورسەتىلەتىن فيلمدەردىڭ دەنى گولليۆۋدتىق كينولار. سوندىقتان بۇل جەردە كورەرمەندى دە كىنالاي بەرۋ قيسىنسىز.
گەننادي شيپوۆسكيح, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– «ايتىلماعان ءسوز جەتىم» دەگەن قازاقتا جاقسى ءسوز بار. ايتىلىپ وتىرعان ماسەلەلەر وزەكتى. قازىر ەگەمەندىك العانىمىزعا 28 جىل بولدى. بىراق بىزگە كەلىپ جاتقان فيلمدەردىڭ بارلىعى شەتەل تىلىندە. قازاق تىلىندە جارىق كورىپ جاتقان كينولار از. سوندىقتان دۋبلياجدى دامىتۋ ءىسىن قولعا الۋ كەرەك. ەكىنشى ماسەلە – وتاندىق كينولاردى پرايم-تايم ۋاقىتىندا كورسەتۋ. كوپ وتاندىق فيلمدەردى تۇسكى ۋاقىتقا قويىپ قويادى. ال قازاقى فيلمدەر – ادامنىڭ بويىنا ەلگە, جەرگە دەگەن ماحاببات ۇيالاتاتىن قۇندىلىق. جالپى, الەمدە كينەماتوگرافيا – ساياساتپەن يىق تىرەستىرىپ, تەڭ دارەجەدە تۇراتىن ۇلكەن يدەولوگيالىق قۇرال. قازاق تىلىندە كورسەتىلەتىن كينولارعا سالىق تولەمەيتىن بولدى. اۋىلدان كەلگەن اعايىندار ورىس ءتىلىن تۇسىنبەۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرىپ, قازاق تىلىندەگى ءسۋبتيترى قوسىلدى. قازىر بىزدە كومەديالىق جانرلار قوعامدىق سانانى بيلەپ وتىر. بىزدەگى كومەديانىڭ تاقىرىبى دا «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاس»: قۇدالار, كەلىن, كەيبىر جەردە قازاقتى اقىماق قىلىپ كورسەتۋ. قازىر الەمدە فەنتەزي جانرى كوپ قارالادى. قازاق ەرتەگىلەرىندە جەزتىرناق, پەرى, باتىرلار, جالماۋىز سىندى دۇنيەلەر بار. نەگە سونى ءوز فيلمدەرىمىزدە قولدانباسقا؟! بۇل قازاقى دۇنيەتانىمعا ساي.
كەنجەباي دۇيسەمباەۆ,
كينورەجيسسەر:
– وسى زاڭنىڭ نەگىزىندە ۇلتتىق كينونى قولداۋ قورى قۇرىلاتىنى بەلگىلى. بىراق بۇل قوردىڭ جۇمىسى ادىلەتتى بولۋى ءۇشىن كەزىندە «قازاقفيلمنىڭ» كينوستسەناري «پورتفەلىنە» جاۋاپ بەرگەن, پاراساتى بار, ارى تازا, ۇلتجاندى ءابىش كەكىلباەۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, اكىم تارازي سەكىلدى ەلگە, ادەبيەتكە, ونەرگە سىيلى تۇلعالار باسقارسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ولار ستسەناريدىڭ كوركەمدىگىن تەكسەرىپ, ساپاسىنا جاۋاپ بەرەتىن. قازىر دە حالىق قۇرمەتتەيتىن, سەنەتىن ادامداردان قۇرالعان وسىنداي كوركەمدىك كەڭەس بولۋى كەرەك. مىسالى, الەمدىك كينودا «pitching» دەگەن دۇنيە بار. وسى «pitching»-ءتى رەسەيدىڭ ۇلتتىق كينەماتوگرافيا قورى ۇتىمدى پايدالانىپ ءجۇر. ويتكەنى ول اشىق تۇردە وتەدى. ماسەلەن, بيىل 10 ستسەناري ىرىكتەلىپ الىنسا, ونىڭ 7-ەۋى زاماناۋي, 3-ەۋى تاريحي فيلم بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ دە ۇلتتىق كينونى قولداۋ قورى وسىنى ەسكەرىپ, جۇمىسى اشىق تۇردە جۇرگىزىلسە, قانەكي.
دانا امىربەكوۆا,
كينوتانۋشى:
– اتالمىش زاڭنىڭ ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى تارماقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنداعى كينوزالدارىندا جانە كوپشىلىك كورەتىن وزگە ورىنداردا پروكاتى جانە كورسەتىلىمى جۇرگىزىلەتىن كەز كەلگەن شەتەلدىك فيلمدەردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە دۋبلياجدالىپ, سۋبتيترلەنۋى نەمەسە كادردان تىس اۋدارىلىپ كورسەتىلۋى مىندەتتەلگەندىگىن ايتۋعا بولادى. سەبەبى قازاق ەكراندارىن جاۋلاپ العان شەتەلدىك فيلمدەردى قازاق تىلىنە دۋبلياجداۋ ارقىلى اۋدارۋ جۇمىسىمەن اينالىساتىن وتاندىق مەكەمەلەرىمىزدە ىستەيتىن كينوگەرلەرىمىزدى قوسىمشا جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋادى. كورەرمەن قاۋىم بولسا, الەمدە جارىققا شىققان كەز كەلگەن تۋىندىلاردى قازاق تىلىندە كورۋگە مۇمكىندىك الادى.
الايدا, اتالعان زاڭدا فيلمدەردىڭ سۋبتيترلەر ارقىلى اۋدارىلىپ كورسەتىلۋگە بولاتىنى دا ايتىلعان. بۇل تۇرعىدا ءفيلمنىڭ تۇپنۇسقادا, دەمەك ءفيلمدى شىعارعان مەملەكەتتىڭ تىلىندە ەرەكشە قاداعالاۋعا السا ەكەن دەيمىن. سەبەبى پروكاتپەن اينالىساتىن كومپانيالار فيلمدەردىڭ شەتەل تىلىنەن ورىس تىلىنە دۋبلياجدالعان نۇسقاسىن كورسەتىپ, سول دۋبلياجدالعان نۇسقاسىنا قازاق تىلىندەگى سۋبتيترلەردى قوسۋمەن شەكتەلىپ, زاڭدى اينالىپ جۇرگەندەرى بەلگىلى. اۋەلى مەملەكەتتىك قاراجات جۇمسالىپ, قازاق تىلىنە دۋبلياجدالعان فيلمدەردىڭ ءوزىن وتە قولايسىز ۋاقىتتارعا قويىپ قويعان. مىسال رەتىندە جاقىندا عانا جارىققا شىققان تيم بەرتوننىڭ «دامبو» ءفيلمىن كەلتىرۋگە بولادى. الماس ءالىمجاننىڭ جەتەكشىلىگىمەن «Aray Media Group» ستۋدياسىندا وتە جوعارى دەڭگەيدە دۋبلياجدالعان ءفيلمنىڭ قازاقشا نۇسقاسىن كوپشىلىك كورەرمەن كورە المادى. سەبەبى كينوتەاترلار قازاق تىلىندەگى فيلمدەردى پرايم-تايمدا كورسەتكىلەرى كەلمەيدى.
زاڭدا ۇلتتىق فيلمدەردىڭ پروكاتى قازاق تىلىندە جانە قاجەت بولعان جاعدايدا وزگە تىلدەردە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتىلعان. وسى تۇستا كينوتەاترلاردىڭ «قاجەت بولعان جاعدايلارى» كوبەيىپ كەتكەن سياقتى. سەبەبى پرەزيدەنت قول قويعان زاڭعا قاراماستان, پروكاتپەن اينالىساتىن مەكەمەلەر ونى ورىنداۋعا اسىعار ەمەس.
قۋاندىق قىستىقباەۆ,
اكتەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى:
– «دۋبلياج قاي جاقتا جاسالادى؟» دەگەن سۇراق ءبىزدى دە تولعاندىرادى. مىسالى, «قازاقفيلمدە» بىردە-ءبىر شەتەلدىك تۋىندىعا دۋبلياج جاسالمايدى. بىزدە دۋبلياج جاساۋشى ماماندارعا ءار سەرياعا 2700 تەڭگە تولەيدى. وسىدان سوڭ كىم بۇل قىزمەتپەن اينالىسقىسى كەلەدى؟! ال فيلمدەردىڭ ساپالى دىبىستالۋىنىڭ كورەرمەن ءۇشىن ۇلكەن ءمانى بار. ماسەلەن, مەنىڭ تۋعان اۋىلىمدا كلۋب بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ قابىرعاسى قيراپ, تەاتر ارتىستەرى بارىپ, كينو كورسەتىلەتىن جاعدايدا ەمەس. بۇل – مىڭنان ءبىر مىسال. وسىنداي اۋىلدارعا قازاق فيلمدەرى جەتپەي جاتادى جانە جەر-جەرلەردە مۇنداي ەلدى مەكەندەر وتە كوپ. زاڭدا وسى جاعىنا دا ءمان بەرىلسە دۇرىس بولار ەدى. سونىمەن قاتار شەتەلدىك فيلمدەردى بىلاي قويعاندا, قازاقتىڭ تاريحىن بۇرمالاپ كورسەتۋگە تىرىسقان, يدەولوگيامىزعا قاتىسى جوق «التىن وردا», «توبول» سىندى فيلمدەرگە شەكتەۋ قويۋ كەرەك. تەاترلاردا كورسەتىلىپ جاتقان شەتەلدىك فيلمدەردى كىم سۇرىپتايدى؟ مۇنى كىم قاداعالايدى؟ كىم قازاقشالايدى؟ وسى ماسەلەگە نەمقۇرايلى قاراماۋ كەرەك.
ساتىبالدى نارىمبەتوۆ:
– جىگىتتەر پروكات پەن دۋبلياج ماسەلەسىن جاقسى قوزعاپ وتىر. وسى تۇستا اۆتورلىق قۇقىق دەگەن دۇنيەنى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ونىڭ بارلىعىن ناقتىلاپ, زاڭداستىرىپ الۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. ماسەلەن, مەن بىرنەشە مارتە قىتايدا بولعان ساپارىمدا, ارنولد شۆارتسەنەگگەردىڭ ءوزىن قىتايشا سويلەتىپ قويعانىن كورىپ تاڭعالدىم. ال بىزدە ءبارى كەرىسىنشە. كورەرمەنىمىز تازا قازاق بولا تۇرا, ۇلتتىق فيلمدەرىمىزدىڭ ءوزىن ورىسشا دىبىستاپ اۋرەگە تۇسەمىز. ودان كەيىن قازىر كينوستۋديا مەن كينوتەاترلار اراسىندا بۇرىنعىداي توننىڭ ىشكى باۋىنداي جاراسقان باۋىرلاستىق جوق. كينوتەاترلاردىڭ بارلىعى دەرلىك جەكەمەنشىك يەلەرىنىڭ نىسانىنا اينالىپ كەتتى. ءار كينوتەاتردىڭ ءوز قوجايىنى بار. ولار بىزگە, كينوستۋدياعا باعىنبايدى. ال مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلى ءبىر شەكتەۋ بولماعاننان كەيىن, ارينە «قازانشىنىڭ ءوز ەركى, قايدان قۇلاق شىعارسانىڭ» كەرى. ۇلتتىق يدەولوگيامىز بەن تابىس كوزى قاتار تۇرعاندا, البەتتە, ولار ەڭ ءبىرىنشى اقشانى تاڭدايدى. كينوتەاترلار قوجايىنى ءۇشىن سەنىڭ رۋحاني قۇندىلىعىڭنىڭ قۇنى بەس تيىن. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى مەن كينوتەاترلار قويان-قولتىق جۇمىس ىستەيتىن. بۇگىنگىدەي جىك-جىككە ءبولىنىپ, دەربەس ارەكەت ەتۋ دەگەندى ەستىمەپپىز. مىنە, وسى شەكتەن شىققان ەركىندىك پەن بەيبەرەكەت ءبولىنىس قازىر كينونارىقتاعى ۇلتتىق فيلمدەرىمىزگە وگەي ۇلدىڭ كۇيىن كەشتىرىپ قويدى. كينوتەاترلار وتاندىق ءونىمدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا قاراعاندا, ەۋروپا, امەريكا كينوستۋديالارىمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى. سول ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. كوز ىلەسپەس جەدەلدىكتىڭ بەلەڭ العانى سونشالىق, گولليۆۋد فيلمدەرىنىڭ الەمدىك پرەمەراسىن امەريكامەن ءبىر ۋاقىتتا وتكىزەتىندەي جاعدايعا جەتىپ وتىرمىز. ءسويتىپ گولليۆۋدقا جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. كورەرمەندەرىمىزدىڭ اقشاسى ماقساتسىز تۇردە امەريكالىق كينوستۋديالاردىڭ قالتاسىن قامپايتۋدا. ونىڭ وزىندە ساپاسى جوعارى «ا» كاتەگوريالى فيلمدەرىن ەمەس, قالتاعا كوپ سالماق تۇسىرمەيتىن «س», «د» كاتەگورياسىنداعى اتىس-شابىستان كوزگە ءىلىپ الاتىن ەشتەڭەسى جوق, ارزان فيلمدەردى كورسەتەمىز. وسى ارقىلى جاستارىمىزدىڭ بالعىن ساناسىن ۋلاپ جاتقانىمىزدى ءتىپتى دە سەزبەيمىز. ال وعان كينوتەاتر قوجايىندارى ءتىپتى باس اۋىرتپايدى. بار كوزدەگەنى – تابىس تابۋ. مىنە, بىزگە وسىعان توسقاۋىل بولاتىن زاڭنىڭ ىشىنە قوسىمشا تارماقتار ەنگىزۋ جانە ونىڭ تىكەلەي مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان قاداعالانۋىن تالاپ ەتۋىمىز قاجەت. كينوتەاترلار ساياساتى مينيسترلىك تاراپىنان باقىلاۋعا الىنىپ, باسقارىلۋى كەرەك. ايتپەسە, ءتول تۋىندىلارىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق پروكاتتاعى «عۇمىرى» بار بولعانى 2-3 كۇنمەن شەكتەلىپ قالا بەرمەك. كورەرمەن كەلمەيدى ەمەس, ولاردىڭ ۇلتتىق فيلمدەردى ەركىن ۋاقىتتا كورۋىنە جاعداي جاسالماعان. بار سەبەبى وسى عانا. ال ولارمەن سوتتاسۋعا قۇقىعىمىز جوق. ويتكەنى جەكەمەنشىك يەسى عوي. سوندىقتان شاراسىز كۇي كەشۋدەمىز. ماسەلەن, فرانتسيا, جاپونيا, قىتاي سەكىلدى كينويندۋسترياسى دامىعان مەملەكەتتەر سىرتتان ءونىم مۇلدەم المايدى. السا دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەكتەۋ بار. سوعان باعىنادى. بىزگە دە سونداي ليميت كەرەك. ساراپتاۋ القاسى ارنايى ىرىكتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋى قاجەت. وزدەرىڭىز بايقاساڭىزدار, ءبىزدىڭ كينوتەاترلاردا كورسەتىلەتىنى شەتەلدىڭ بىرىڭعاي اتىس-شابىس, بوەۆيك, ەكشن جانرىنداعى 3-4-ءشى كاتەگوريالى فيلمدەر. قازىر جاستارىمىزدىڭ ۇلتتىق تامىرىنان اجىراپ, جاتباۋىر, تىم قاتىگەز بولىپ بارا جاتقانىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى دە وسىندا جاتسا كەرەك. بۇل ءب ۇلىنۋدىڭ باسى عانا, قاۋىپ ءالى الدا. ويتكەنى امەريكالىق ءومىر ءسۇرۋ داعدىسى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. بالالارىمىزدىڭ ويى مەن بويىنان «OK»-دەن باستاپ امەريكاشا ءجۇرىپ-تۇرۋ قالىبى بايقالا ما؟ بايقالادى. وسىنىڭ بارىنە تىيىم سالۋ ءۇشىن دە بىزگە شەتەلدىك فيلمدەردى قابىلداۋدا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەكتەۋ قاجەت دەپ ويلايمىن.
تالعات تەمەنوۆ:
– قازىر كەز كەلگەن ادام كينو تۇسىرگىش بولىپ كەتتى. قازاق يدەولوگياسىنا ساي كەلمەيتىن فيلمدەرگە پروكاتتىق كۋالىك بەرىلمەۋ جاعىن قاداعالاۋ قاجەت. كينو دەگەنىمىز – ەڭ الدىمەن يدەولوگيا. كينو سالاسىنىڭ كوممەرتسيا الاڭىنا اينالۋىنا جول بەرىلمەۋى ءتيىس. جاقىندا Forbes جۋرنالى فيلم ءتۇسىرىپ بايىعانداردىڭ ءتىزىمىن جاساپتى. قاراسام, بارلىعى شوۋ-بيزنەستىڭ ادامدارى. قازىر بارلىعى ءوزىن رەجيسسەر سانايدى. ولەڭ ايتىپ ءجۇرىپ, كينو ءتۇسىرىپ كەتكەندەر كوپ. بۇل ونەرگە, كينوگەرلەرگە, قالا بەردى كورەرمەنگە دەگەن ۇلكەن قيانات. زاڭ اياسىندا وسىنداي جاعدايعا جول بەرىلمەۋى قاجەت. مىسالى, قىتايدىڭ پروكاتىنا جىلىنا 10 كينو كىرگىزىلەدى. مىنە, يدەولوگيا. ياعني, ءبىر ايدا ءبىر كينو دەگەن ءسوز. سول سىندى بىزگە دە شەتەلدىك كينولاردى تاڭداي وتىرىپ, ايىنا ءبىر عانا شەتەلدىك كينونى كورسەتۋىمىز كەرەك.
شۇكىر, قازىر قازاق كينوسى بار. ەندىگى ساتتە وسى ۇلتتىق فيلمگە قامقورلىق كەرەك. قابىلدانعان زاڭ ءبىزدىڭ ويلاعانىمىزدى كورەرمەنگە جەتكىزەتىن جول تاپسا, زاڭداردىڭ زاڭى سول بولار ەدى. ويتكەنى ءبىز تۇسىرگەن فيلمدەردىڭ 90%-ى كورەرمەنگە جەتپەي جاتادى. پروكاتقا شىققان كينونى الماتى, نۇر-سۇلتان, شىمكەنت, قاراعاندى سىندى ءىرى قالالاردا جانە وبلىس ورتالىقتارىندا ءبىر-ءبىر كينوتەاتردان تاماشالاعان مىڭ ادامنان باسقا كورەرمەن ونى دەر كەزىندە كورە المايدى. زاڭ وسىنداي جايتتاردى دا قاراستىرۋى ءتيىس.
قازىر پوليتسەيلەردىڭ, دارىگەرلەر مەن پەداگوگتاردىڭ جالاقىسىن كوتەرىپ جاتىر. سول سياقتى ارتىستەردىڭ دە ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. ەڭ تومەن اقى قازىر وسى ارتىستەردە. ايىنا 50-60 مىڭ الاتىن تەاتر ارتىستەرى قاشان باسپانالى بولىپ, ەركىن ءومىر سۇرەدى؟ بۇل – بۇگىنگى رۋحانياتتىڭ ۇلكەن پروبلەماسى. ءبىز دە كوپ بالالى انا سەكىلدى كوپ ءارتىسى بار ۇيىمنىڭ ادامىمىز. سول سەبەپتى تەاتر ارتىستەرىنىڭ جانايقايىن اشىپ ايتقىمىز كەلەدى. سونداي-اق زاڭدا قالاماقى تۋرالى دا ايتىلماعان. اكتەرلەر تۇسكەن فيلمدەرىنە ماردىمسىز عانا قالاماقى الادى.
سلامبەك تاۋەكەل:
– قازىر كينو تۇسىرەتىن قوعام ەكىگە بولىنگەن. ءبىرى – قازاق كينوسىنىڭ ماقسات-مۇددەسىن قورعايتىن كاسىبي كينەماتوگرافيستەر. ولار وتاندىق فيلمدەردىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋدى كوزدەيدى. كينو سالاسىن جەكە ونەر رەتىندە دامىتساق دەپ ۇمتىلادى. ال ەكىنشى جاق – قازاق كينوسىن بيزنەسكە اينالدىرۋشىلار. ولاردىڭ ماقساتى – اقشا تابۋ, كوممەرتسيالىق تۋىندى جاساۋ. زاڭ بولماعاننىڭ وزىندە دە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ جاتىر. بۇل رەتتە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ پوزيتسياسىن جاقتاعىم كەلەدى.
كينوتەاترلارعا قازاق كينوسىن كورسەتۋ جولىندا جەڭىلدىكتەر بولسا دەيمىز. ويتكەنى كينوتەاترلاردا قازاق كينوسىنان گورى شەتەلدىڭ فيلمدەرى كوبىرەك كورسەتىلەدى. كاسىبي ماماندىعى جوق رەجيسسەرلەر تۇسىرگەن ارزانقول فيلمدەر كوبەيىپ كەتتى, وسى ماسەلەلەردى دە رەتتەۋدىڭ شەشىمىن تابۋ كەرەك. كينو يدەولوگيانىڭ قاينار كوزى بولعاندىقتان, كورەرمەنگە رۋحاني ازىق بولار فيلمدەردى پرايم-تايم ۋاقىتىندا كورسەتۋدى قولعا الۋ قاجەت. قازىر كادر دايىنداۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى. بۇگىندە 3 بىردەي وقۋ ورنىندا ماماندار دايارلاپ جاتىرمىز. ءبىزدىڭ قوعامعا ساپالى دۇنيە ۇسىنا الاتىن بىلىكتى ماماندار اسا قاجەت.
سونىمەن قاتار قازاق فيلمدەرىن اۋىلدىق جەرلەرگە جەتكىزۋ جاعى اقساپ تۇر. الىس شالعايداعى كورەرمەن فيلمدى تەك قانا تەلەديداردان كورە الادى. بۇل دا بولسا قازاق كينوسىنىڭ سىرقات جەرى. اۋىلدىق جەرلەردەگى ادامدار قازاق كينوسىن تولىققاندى بىلمەيدى. ءبىزدەگى كينولاردى تولىق بىلەتىن – ەلدەگى كينوتەاترلاردىڭ ديرەكتورلارى. قازاقتىڭ كينوسى سول ديرەكتورلاردىڭ قولىندا. كينوتەاترلار جەكەمەنشىك بولعاندىقتان ولار فيلمدەردى ءوز قالاۋىنشا ورنالاستىرادى. ولارعا «ءاي دەيتىن اجە, قوي دەيتىن قوجا جوق». ەڭ بولماعاندا 20% ۋاقىتتى قازاق كينوسىنا بەرىڭدەر دەگەن ءسوز زاڭدا ايتىلسا عوي. فرانتسيانىڭ كينو تۋرالى زاڭىندا شەتەلدىك فيلمدەردەن تۇسكەن تابىستىڭ 10%-ىن وتاندىق كينوعا بەرەدى. ولار وسىلايشا ۇلتتىق كينونىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى. بىزگە دە وسى سىندى نارسەلەردى قاراستىرۋ قاجەت. وزەكتى ماسەلەلەر كينو سالاسىندا شاش ەتەكتەن, ولاردىڭ ءبارى شەشىمىن زاڭ جۇزىندە تاپقانى ءجون. ال قابىلدانعان زاڭدا ول تۋرالى جازىلماعان. ءبىز بار سانالى ءومىرىمىزدى كينوعا ارناعان ادامدارمىز. كينونىڭ ىشكى جاعدايىن, وزەكتى ماسەلەلەرىن جاقسى بىلەمىز. زاڭدى قابىلداردا نەگە ءبىزدى تىڭداعىلارى كەلمەدى؟ وسى سۇراق ءبىزدى قاتتى مازالايدى.
P.S: ءيا, دوڭگەلەك ۇستەلدە از ماسەلە قوزعالعان جوق. كينوگەرلەر ءوز ۇسىنىستارى مەن ۋاجدەرىن, جالپى قابىلدانعان زاڭعا قاتىستى كەلىسپەيتىن تۇستارىن دا بۇكپەسىز ورتاعا سالدى. بىراق ءبىر وكىنىشتىسى – پىكىرتالاسىمىزعا «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ پروتسەسىنىڭ قان بازارىندا جۇرگەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنەن ارنايى ماماننىڭ كەلىپ قاتىسا الماعانى. بىرنەشە مارتە شاقىرعانىمىزعا قاراماستان, ءدوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋدان باس تارتقان مينيسترلىك وكىلدەرى ءسويتىپ تاعى دا ءۇنسىز قالدى. ايتسە دە گازەت بەتىندە كوتەرىلگەن بۇل ماسەلە جاۋاپسىز قالمايدى, ۇلتتىق ونەرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ ۇيىتقىسى بولىپ جۇرگەن مينيسترلىك الداعى ۋاقىتتا تۇشىمدى جاۋابى مەن وڭ شەشىمىن ۇسىنادى دەپ سەنەمىز. ناتيجە شىقسا, قانەكي؟!.
دايىنداعاندار
نازەركە جۇماباي,
مارجان تىلەۋبەك,
سالتانات شىءنادىل,
«Egemen Qazaqstan»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان ومار, «EQ»
