وندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
زاڭنامالىق قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ نەمەسە ىزگىلەندىرۋدىڭ ناقتى ولشەمدەرىن بەلگىلەۋگە قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەر كوتەردى.
سونىڭ ىشىندە, بيۋدجەتتى ءتيىمسىز يگەرۋگە, جول-كولىك وقيعاسى ورىن العان جەردى تاستاپ كەتۋىنە بايلانىستى جازانى انىقتاۋعا قاتىستى ناقتى تالاپتار قاجەتتىلىگى ايتىلدى.
وسى رەتتە, ن. نىعماتۋلين:
- جۇمىس توبى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەرمەن, سونداي-اق, قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن بيۋدجەتتىك قارجىلاردىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلعاندىعىن انىقتاۋ ءۇشىن بارلىق شارالاردى ازىرلەۋ قاجەت. ول وسى كودەكس اياسىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىك قارجىلاردى يگەرۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار اكىمشىلىك باعدارلامالارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى ءۇشىن جەكە جاۋاپكەرشىلىكتى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, دەدى.
دەپۋتاتتار سونداي-اق, ساپاسى تومەن تۋريستتىك قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن تۋروپەراتوردى ليتسەنزياسىنان ايىرۋ نەمەسە قىزمەتىن توقتاتۋدى قاراستىراتىن نورمانىڭ دۇرىستىعى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. سونىمەن قاتار, ءماجىلىس توراعاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وسى سۇراق بويىنشا بويىنشا ۇستانىمىنىڭ كومەسكىلىگىنە نازار اۋداردى.
ماسەلەن, سپورتتىق جارىستى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن سپورتشىلاردى ساتىپ العانى ءۇشىن ايىپپۇل كولەمىن 200-دەن 100 اەك-كە دەيىن تومەندەتۋ, سونداي-اق وسى قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن اكىمشىلىك قاماق قولدانۋدى الىپ تاستاۋ تۋرالى ايتىلدى.
وسى ورايدا, باسقا زاڭ جوبالارىندا سپورتتاعى تىيىم سالىنعان ادىستەردى پايدالانعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كۇشەيتىلەتىنىن ەسكە سالعان ءماجىلىس توراعاسى:
- ەندى «كەلىسىلگەن جەڭىستەر ءۇشىن» جاۋاپكەرشىلىكتى تومەندەتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سوندا دايەكتىلىك, بىرىزدىلىك قايدا؟ – دەي كەلىپ, وسى ماسەلەنى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانعا بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىققا وزگەرىستەردى كودەكستىڭ ءوزىنىڭ جۇيەلىلىگىن بۇزباۋ ءۇشىن جەكە زاڭمەن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
نۇرلان نىعماتۋلين دەپۋتاتتاردىڭ تۇزەتۋلەرىن قولداي وتىرىپ, جىلىنا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنە جىل سايىن 10-15 رەت تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىنىن جانە ولار كوبىنەسە ىلەسپەلى زاڭ جوبالارىن قامتيتىنىن اتاپ ءوتتى.
وسى رەتتە, قۇقىققورعاۋ جانە سوت ورگاندارى ءۇشىن جۇيەلىلىك پەن جوسپارلىلىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتقان نۇرلان نىعماتۋلين اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىققا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ بارلىعىن ءبىر زاڭ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ۇكىمەتكە زاڭ جوبالارىن دايىنداۋ بارىسىندا دايەكتى جوسپار قۇرۋعا جول اشسا, ال دەپۋتاتتار ءۇشىن وسى زاڭ جوبالارىمەن جۇيەلى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
سونداي-اق, وسى كۇنى تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. وعان دەپۋتاتتار وزدەرى باستاماشى بولدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVII سەزىندە جانە جاستار جىلىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى كەزىندە كوپبالالى وتباسى مەن جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار اتقارۋعا قاتىستى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.
زاڭ جوباسى اتالعان تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋعا جانە جوعارىدا اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
وسى جولدا «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭى, «مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭى جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ناگرادالار تۋرالى» زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى.
بىرىنشىدەن, «كوپ بالالى وتباسى» ۇعىمىن «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسىنە سايكەس كەلتىرۋ. بۇل زاڭنامالىق اكتىلەر اراسىنداعى قايشىلىقتى جويادى. ەكىنشىدەن, «ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» ۇعىمىن انىقتاۋ. بۇل تابىستارى تومەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا ارنالعان تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ تۇراقتى كوممۋنالدىق قورىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇشىنشىدەن, «التىن القا», «كۇمىس القا» القالارىمەن ناگرادتالعان نەمەسە بۇرىن «باتىر انا», سونداي-اق I جانە II دارەجەلى «انا داڭقى» اتاعىن العان كوپ بالالى انالار جانە كوپ بالالى وتباسىلار» ساناتى ءۇشىن تۇرعىن ءۇي الۋعا جەكە كەزەكتىلىك ەنگىزۋ.
قازىرگى ۋاقىتتا كەزەكتە تۇرعان كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ سانى 31 725.
كوپ بالالى وتباسىلاردى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا جىل سايىن 50 ملرد. تەڭگە قاراجات بولىنەتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا جىلىنا كەمىندە 6 مىڭ پاتەر تاپسىرىلادى.
تورتىنشىدەن, مەملەكەتتiك جوسپارلاۋ جۇيەسiنiڭ شەگىندە ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى جانە ونىڭ كولەمiن ايقىنداۋ.
بۇل نورما كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي پروبلەمالارىن شەشۋگە قاراجاتتى تىكەلەي جانە ماقساتتى باعىتتاۋعا نەگىز بەرەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ كولەمى وسەدى.
بەسىنشىدەن, مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىندا «جۇمىس ىستەيتىن جاستارى» ءۇشىن قولجەتىمدى باسپانا جۇيەسىن دامىتۋدى قاراستىرادى جانە مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا (اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى) ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ قۇزىرەتى بەرىلەدى.
بۇل تۇزەتۋلەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ازىرلەنگەن تەتىكتى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 2019-2021 جىلدارى نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس جاسايتىن جاستار ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جىل سايىن كەمىندە 1000 جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانۋدا.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس «1992 جىلعى 15 مامىرداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتقا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ءتورتىنشى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.
