ەلەكتروندى ۋنيۆەرسيتەت – بۇگىنگى ءومىر تالابى

قازىر كۇننەن كۇنگى وزگەرىستەرگە تاڭدانارلىقتاي ەشتەڭە جوق, سولاي بولۋعا تيىستىدەي قۇبىلىستار از ەمەستىگى ايان. ال ايشىلىق جەردەگى الىستاعى  ۇيدە وتىرىپ, اۋديتورياداعى كادىمگى ستۋدەنتشە ءبىر ۋاقىت وقىتۋشى ءدارىسىن تىڭداپ, كەڭەسىن توقىپ, ءبىلىم الەمىنە سۇڭگىپ, بۇكىل وقىتۋ ۇردىسىنە قويان-قولتىق قاتىسا الۋ – بۇل دا وسكەن ءومىردىڭ عاجايىپ كورىنىسى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا تالاپ ەتىلىپ وتىرعانىنداي, وسىنداي جاعدايدى ەلەستەتكەندە قاراعاندى ەكونوميكالىق  ۋنيۆەرسيتەتى الدىمەن كوز الدىڭا كەلەدى. بۇگىنگى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيە نەگىزىندە ەلەكتروندى  وقۋ ورنىنا اينالۋ كوزدەلگەن ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن ساپالى ءبىلىم بەرۋ جولىنداعى ىزدەنىستەر ءبىر توبە. ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەرقارا ايماعامبەتوۆپەن اڭگىمە ارقاۋى وسى باعىتتا وربىگەن ەدى. – ءسوز باسىندا قىزىعارلىق ءھام سۇيسىنەرلىك ءجايت, سىزگە تاعدىر وسى ءبىلىم ورداسىمەن بىتە قايناسۋدى جازىپتى. كووپەراتيۆتىك ينستيتۋت بولىپ قۇرىلعان كەزدەن باستاپ ەشقايدا تابان اۋدارماپسىز. بىلۋىمىزشە, بۇعان جارتى عاسىرداي ۋاقىت بولعان ەكەن. دەمەك, ەكىنشى ءۇيىڭىز دەۋىمىزگە بولار. – مەن كەيدە تامىر-تانىستار اراسىندا ەكى وتباسىم بار دەپ ءازىل­دەيمىن. سوندايدا كەيبىرەۋلەر اۋەل­دە تاڭدانىس تانىتىپ قالادى. ءازىل استارىن تۇسىنگەندە بارىپ قولىمدى قىسىپ جاتادى. ال شىنىندا ماعان ۋنيۆەرسيتەت ۇلكەن وتباسى. 1966 جىلى شاكىرت اتانىپ, ماماندىق الىپ, وقىتۋشىلىققا قالۋدى قالا­عان­نان ۋاقىتتان بەرى اجىراماعان قاسيەتتى شاڭىراعىم. تىنىس-ءتىر­شىلىگى, قام-قارەكەتى ءوز وتباسىمداي كوڭىلگە ورتاق, جۇرەككە ىستىق. ءمۇم­كىندىگىم كەلگەنشە بەدەلىن بيىك­تەتە ءتۇسۋ جولىندا ەڭبەكتەنىپ كەلەمىن. – بەدەل دەمەكشى, ەلىمىزدىڭ جو­عا­رى وقۋ ورىندارى ورتاسىنان ال­عاش­قىلاردىڭ قاتارىندا ۋنيۆەر­سيتەت بولون دەكلاراتسياسىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويعانى بەلگىلى. بۇل – الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە جاسالعان ءىزاشار دەگەن ءسوز. ونى بەركىتۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالارعا توقتالىپ وتسەڭىز. – مۇنىڭ ءوزى كەزدەيسوق ەمەس, قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندە ينتە­گرا­تسيالىق ۇدەرىستەردىڭ قارقىندى دامىپ وتىرعاندىعىنا بايلانىستى العا ۇمتىلۋدىڭ تالابى. “بىلەگىنە سەنبە, بىلىمىنە سەن” دەلىنگەندەي, مەم­لەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, جاڭارۋعا بەيىمدىلىگى, وسكەلەڭ ۇرپاق كە­لەشەگى بارشا قاۋىمنىڭ بىلىك­تى­لىك دەڭگەيىنە, سونىڭ ىشىندە ەكو­نو­مي­كانىڭ قىر-سىرلارىن تەرەڭ ءبى­لۋى­نە سۇيەنىلەدى. مىنە, بىزگە ءمىن­دە­تىمىز وسى تۇرعىدان اسا جاۋاپتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قا­زاق­­ستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋ­ىن­دا “جوعارى ءبىلىم ساپاسى ەڭ جوعارى تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. ەلدەگى جوو-لار الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ رەيتىنگىنە ەنۋگە ۇمتىلۋلارى كەرەك”, دەپ اتاپ كور­سەتىلۋى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتىپ وتىر. بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جات­قان جۇمىستارىمىز دا جەمىسسىز ەمەس. سولاردىڭ بىرىنە توقتالعاندا ەلەكتروندى ۋنيۆەرسيتەت قۇرۋعا مىقتى قادام باسىلعانىن اتار ەدىم. تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنو­لو­گيانىڭ قۇلاش كەڭدىگى, دۇنيە­جۇ­زىلىك ينتەرنەت جەلىسىنىڭ قۇشاق اشىق­تىعى, كومپيۋتەرلىك تەحنيكا­نىڭ, موبيلدىك بايلانىستىڭ شەت­سىز-شەكسىز مۇمكىندىگى, ساندىق جۇيە­دەگى وقۋ زالدارى مەن كىتاپحانا­لار­دىڭ ءاردايىم دايىندىعى, اۋديو, بەينەتاسپا وقۋ ماتەريالدارىنىڭ جە­تىمدىلىگى ارقىلى, قىسقاسى, وقى­تۋدىڭ جاڭا عاسىرلىق فورماسىن قالىپتاستىرۋعا بارلىق جاعداي جاسالىپ, جەتىلدىرىلىپ جاتىر. ماسەلەن, ۋنيۆەرسيتەتتەگى اقپا­رات­تىق ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى ستۋ­دەنت­تەردەن ۇنەمى ارىلمايدى. وندا ءبىر مەزگىلدە قاتارىنان 70 كوم­پيۋتەر ءبىر جەلىدە جۇمىس ىستەيدى. كەلۋشىلەر ينتەرنەتكە قوسىلىپ, الەم­نىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىنەن وزدە­رىنە قاجەتتى وقۋلىق ماتەريالداردى اسا جىلدامدىقپەن قابىلداي الا­دى. ءسوز ورايىندا ايتا كەتكەندە, 1 مىڭعا جۋىق كومپيۋتەردىڭ بارىندە سونداي مۇمكىندىك بار. نەمەسە سان­دىق جۇيەدەگى كىتاپحانا قىزمەتىن الالىق. ونىڭ قورىنداعى 800 مىڭ كىتاپتىڭ كەز كەلگەنىن قالاعان ۋا­قىت­تا تاۋىپ الۋعا بولاتىن ەلەك­ترون­دىق جۇمىس ىستەيدى. ءتىپتى وعان اياق اتتالماي-اق, كىرە بەرىستە ورنا­تىل­عان كەڭ ەكراندى پانەلگە ساۋ­ساق ۇشىن جۇگىرتىپ, كەرەكتى وقۋ­لىقتىڭ بار-جوعىن, قانداي جاڭا ەڭبەكتەر تۇسكەنىن بىلۋگە بولادى. ساباق كەستەلەرى, ەمتيحاندار وتەتىن مەزگىل, ءتۇرلى حابارلاندىرۋلار سو­لايشا انىقتالادى. جىل باسىنان بەرى وكسفورد پەن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ, سون­داي-اق لوندوننىڭ ەكونوميكا جانە ساياسي عىلىمدار مەكتەبىنىڭ ەلەك­ترون­دىق رەسۋرستارىنا قول جە­تۋى ءىز­دەنۋشىلەرگە كوپ كومەگىن تيگىزىپ ءجۇر. ەكونوميست ماماندار دايار­لاۋ­دىڭ قازىرگى الەمدىك سيپاتى بيزنەس-بىلىمگە, ياعني تەوريالىق ءبىلىم مەن تاجىريبەلىك يكەمدىلىكتى تىعىز ۇشتاستىرۋعا باعىتتالعان. بولاشاق تۇلەكتەرىمىزدىڭ ناقتى بيزنەس ورتاعا وسى باستان بەيىمدەلىپ, دايىن­دالۋى­نا “ۆيرتۋالدىق كاسىپورىن” اتالاتىن امبەباپ قۇرال ۇلكەن ىق­پال ەتۋدە. ءبىزدىڭ شەتەلدىك ءارىپ­تەسىمىز نيۋ-يوركتەگى سەنت-دجونس ۋنيۆەرسيتەتى سىيعا تارتقان سول ارقىلى كاسىپورىندارداعى شارۋا­شى­لىق جاعداي تالدانادى, سوعان سايكەس وقىتۋدىڭ ءادىس­تەمەلىك تۇرلەرى وزگەرتىلىپ, جاڭارتىلىپ وتىرادى. ونىڭ دا ەلەكتروندى ۋني­ۆەرسيتەت قۇرۋعا زور سەپ­تىگى تيۋدە. بۇل – تۇبىندە ءبىلىم سالاسىنا مىقتاپ ەنەتىن ەرەكشە جوبا. سون­دىقتان باستاماشى رە­تىن­دە وزىقتىعىن دالەلدەپ, ءساتتى ورنىعۋىنا كۇش سالا بەرمەكپىز. ايتپاقشى, بولون ۇدەرىسىنە قاتىسۋ ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ دە وعان مۇشە كەز كەلگەن ەلدىڭ جوو-لارىندا ءبىلىمىن جالعاستىرۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزادى. – ەرقارا بالقارا ۇلى, قاشىق­تىق­تان وقىتۋ تەحنولوگياسى وسى باعىتتاعى قادامنىڭ ءبىرى دەلىنەدى. ەندى سول جونىندە اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز. – ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازىرگى ۇستانىمى مەن ىزدەنىستەرىنە بارىنشا قولداۋ جاساۋدا. قاشىق­تىقتان وقىتۋدىڭ سىناعى بىزگە سەنىپ تاپسىرىلۋى ۇلكەن سەنىم دەپ بىلەمىز. ء“بىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قا­شىق­تىقتان وقىتۋ جانە ءىت – تەحنو­لوگيالارىن ەنگىزۋ جونىندە” رەسپۋب­ليكالىق وقۋ-سەمينار, ء“بى­لىم بەرۋ­دەگى قاشىقتىقتان وقىتۋ تەحنو­لو­گيا­لارى” تاقىرىبىندا حالىقارا­لىق عىلىمي-تاجىربيەلىك كون­فە­رەنتسيا ءوتىپ, قاتىسۋشىلار ات­قارىلىپ جاتقان جۇ­مىس­­تارمەن تانىستى. وسىناۋ ءتاسىلدىڭ ءتيىم­دىلىگى ءارى ۇتىمدىلىعى ۋاقىت جانە اراقا­شىق­تىقپەن بولەكتەنگەن وقى­تۋ­شى مەن وقۋشىنىڭ ءوز­ارا ارەكەتتەستىگىن ۇيلەس­تىرۋدە بولىپ تابىلادى. قا­شىق­تىقتان ينتەراك­تيۆ­تىك وقىتۋ ساباق جۇرگىزىلۋ ۇستىندەگى اۋديتوريا­دان وقۋ كۋرسىنا قاتىستى ماتە­ريال­داردى تىكەلەي قابىلداۋعا, وقى­تۋشى مەن وقۋشى­نىڭ اۋديو­باي­لانىس ارقىلى ەلەك­تروندىق پوشتامەن بايلانىسۋىنا, بەينە­كون­فەرەنتسيالارعا قاتى­سۋىنا, ينتەر­اكتيۆتى زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەۋىنە, ءار ستۋدەنتتىڭ WEB SERVER-ىندە اشىلعان بەتىندەگى وزىنە ارنالعان تاپسىرمالاردى تاۋىپ, ورىنداۋىنا مۇمكىندىكتەر تۋ­عىزادى. ايتا بەرسە, بىلىمگە ىنتالى ءار­كىم­دى تارتارلىق جاقتارى كوپ. ماسە­لەن, ستۋدەنتتەر وقۋ پاندەرىن, ارنايى كۋرستاردى, سوعان قوسا وقى­تۋشىلاردى دا تاڭداپ, وقۋ جىلى­نىڭ باسىندا كۋرس جوسپارى سۇراق­تارىنىڭ بارلىق جيىنتىعىن, تاپسىرمالارىن, ءوزىن-ءوزى تەكسەرۋ تەستەرىن, سيلابۋستارىن تۇگەل الادى. وقىتۋشى كەڭەس, باعىت بەرۋشى, سونداي-اق ورىنداعان جۇمىستارىن تۇزەتۋشى ءرولىن اتقارادى. بۇگىندە دامىعان ەلدەر جوو-لارىنىڭ كوپشىلىگى ءبىلىم بەرۋ سا­لاسىندا تىلىمىزگە تيەك جۇيەنى قول­دا­نادى. ولاردى قۋىپ جەتۋگە تال­پى­نىس تاۋداي. الىسقا تانىلا دا باستاۋدامىز. وقىتۋشىلارىمىز بۇل ماسەلەگە قاتىستى كەلەلى كەڭەس­تەرگە ءجيى جىبەرىلەدى. “بانك ءىسى” كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اسقار قوناقباەۆتىڭ بىلتىر قاشىق­تىق­تان وقىتۋ بويىنشا يسپانيادا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا جاساعان بايانداماسىنىڭ قىزىعۋ­شى­لىق تۋدىرۋى جاعىمدى جاڭا­لىق­تىڭ ءبىر مىسالى عانا. ونى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ باعا­لاۋىن­شا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت بۇل جاعىنان اقش جانە باتىس ەۋروپانىڭ كوش­باسشى ءبىلىم وردالارىمەن دەڭگەي­لەسىپ قالىپتى. – كوڭىلگە حوش حابار-اق ەكەن. ەلەكتروندى جۇيەگە كوشۋ سىناق, ەمتيحان قابىلداۋ ىستەرىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزەتىن شىعار؟ – قازىردىڭ وزىندە ستۋدەنتتەر ءبىلىمىن تارازىلاۋدا تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر قولدانىلا باستادى. بۇرىنعىداي وقىتۋشىنىڭ اۋىزشا سۇراق قويۋى, سولايشا جاۋاپ بەرۋ­دىڭ كۇنى ءوتىپ بارادى. ءبارى ەلەك­ترون­دىق قۇرالدارعا باعىندى­رىل­عان. سولار ارقىلى ءبىلىم ساپاسى سارالانادى. ەشكىم وعان ارالاسا ال­مايدى. بۇل پارا ۇسىنۋ, بىرەۋ­لەر­دىڭ دەلدالدىعىنا سۇيەنۋ ءتارىزدى قۋلىقتار تامىرىنا تۇپكىلىكتى بالتا شاپتىرماق. – ءسوز سوڭىندا نە ايتار ەدىڭىز؟ – ءبىلىم بەرۋ سالاسى قاشاندا ءبىر ورىندا تۇرماق ەمەس. ۋاقىت تالاپ-تالعامىنا ساي بويىنا تىڭ لەپ ەسۋىن, وركەندى وزگەرىستەر مەن جاڭا جاڭعىرتۋلاردى تىلەپ, قاجەت ەتىپ وتىرادى. ءبىر ءتاۋىرى, ەلىمىزدە سوعان بەتبۇرىس باتىل. سونىڭ العى شەبىنەن كورىنۋگە تالپىنىسىمىز وسىنداي. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى.