ادال ەڭبەكپەن ەرەكشەلەنگەن “ادال”

جۋسان ءيىسى اڭقىعان ۇلى دالانىڭ قۇ­­دىرەتىنە باس يمەيتىن, الاڭسىز دا باقىتتى بالالىق شاعى وتكەن تۋعان اۋىلىن قاستەرلەپ, قادىر تۇتپايتىن قازاقتىڭ بالاسى كەمدە-كەم شىعار. جاسىراتىنى جوق, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن اۋىرتپا­لىقتارى جەتكىلىكتى. الايدا, ەرىك-جىگەرى, كۇش-قۋاتى مىقتى ازاماتتاردىڭ الدىن­داعى بيىك قامالدان قايمىقپايتىندىعى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتارى. ەلىنە, تۋعان جەرىنە ادال قىزمەت ەتۋدى عۇمىرلىق بيىك ماقساتىنا اينالدىرعان سونداي ازا­ماتتاردىڭ اراسىندا “ادال” اگروونەر­كا­سىپ كەشەنىنىڭ ديرەكتورى مەدەتحان يگى­لىكوۆتىڭ بولۋى, ارينە, قۇپتارلىق ءجايت. ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى “جاڭا­شار” اۋىلىندا ورنالاسقان “ادال” اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنى ونىمدەرى الماتى وب­لى­سى مەن الماتى قالاسى تۇتىنۋشىلارىنا عانا ەمەس, رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنا دا جاقسى تانىس. قازاقستانداعى ىرگەلى شا­رۋا­شى­لىقتاردىڭ بىرىنە اينالعان بۇل كە­شەن­دە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ وتىزعا جۋىق ءتۇرى شى­عا­رىلادى. ەڭ باستىسى, بۇل ونىمدەر تا­بيعي تازالىعىمەن قوسا, جوعارى ساپالى­لىعىمەن ەرەكشەلەنۋدە. “ادال” اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىنىڭ ديرەكتورى مەدەتحان ابدىعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, ءسۇت زاۋىتى العاش ىسكە قوسىلعان 2004 جىلى تاۋلىگىنە ون توننا ءونىم وندىرىلسە, قازىر ءسۇت ءونىم­دەرىنىڭ كولەمى تاۋلىگىنە جەتپىس تونناعا جەتكەن. قازىردە بۇل شارۋاشىلىقتا 2000 ءىرى قارا بار, ونىڭ 1100-ءى ساۋىن سيىر. – ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى مەم­لەكەتتەر قاتارىنا قوسىلۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسۋ ­– ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز. ءبىر قۇپتارلىعى, “ادالدىڭ” ونىمدەرى تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ سۇرانىسىنا يە بولۋدا. الماتى قالاسىن, الماتى وبلىسىن ءبىزدىڭ ءونىم­دەرىمىزبەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ سوڭعى كەزدەردە قيىنعا سوعۋدا, سوندىقتان ءىرى كەشەن قۇرىلىسى قولعا الىندى, مۇنىڭ ءوزى مەگافەرما دەپ اتالادى. ول جا­ڭا تەحنولوگيامەن, سۋ قۇرىلىسى كوممۋ­نيكاتسياسىمەن جابدىقتالماق. سونىڭ ناتيجەسىندە ءسۇتتىڭ جانە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ساپاسى جوعارى بولادى دەگەن سەنىم بار. ۇكىمەتتىك باعدارلاما بويىنشا بيزنەس-جوس­پارىمىزدى وتكىزگەن بىزگە جەڭىل­دە­تىلگەن نەسيە دە بەرىلۋى مۇمكىن. ءونىم ءون­دى­رۋدە تاجىريبەنى جەتىلدىرۋ, وندىرىسكە وزىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋدە ىلگەرىلەۋشىلىك بار, – دەيدى مەدەتحان يگىلىكوۆ. گەرمانيا, دانيا, شۆەتسيا, رەسەي, تا­تارستان مەملەكەتتەرىندەگى شارۋاشىلىق­تار­داعى وزىق تاجىريبەمەن الماسۋ ءوز ءنا­تي­جەسىن بەرۋدە. ءبىر قۇپتارلىعى, “ادالدا” بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جيناقتالعان تاجىريبە شەتەلدىكتەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋدا. ماسەلەن, پىشەندەمە دايىنداۋدا شابىل­عان ءشوپتى بىردەن پوليەتيلەنگە وراپ داي­ىنداۋ ءادىسىن اتاپ ايتۋعا بولادى. وزگەلەر سياقتى ءبىر جىلدىق ەمەس, كوپجىلدىق ءشوپ ءوسىرۋ, سۇرلەم دايىنداۋ ماسەلەسىندە نە­مىستەردىڭ, اعىلشىندار مەن امەري­كا­لىقتاردىڭ “ادالدىڭ” وزىق تاجىريبەسىنە جۇگىنۋى كوپ نارسەدەن حابار بەرسە كەرەك. قانداي سالادا بولماسىن جوعارى جەتىستىك, مول تابىس ىزدەنىس پەن ىسكەرلىكتىڭ ءناتي­جەسىندە عانا كەلەتىندىگى اقيقات. ۋاقىت وتكەن سايىن “ادال” اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىندە وندىرىستىك كورسەتكىشتەر, ەڭبەك قارقىنى ارتۋدا. ماسەلەن, بۇدان ون جىل بۇرىن ءار سيىردان جىلىنا 2700 ليتر ءسۇت ساۋىلاتىن بولسا, قازىر ونىڭ كولەمى 5400 ليترگە جەتكەن. سونىمەن قاتار, كوم­پانياداعى بەس جۇزدەي ادامنىڭ الەۋمەت­تىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە, مەكتەپ وقۋشى­لار­ىنا قايىرىمدىلىق كورسەتۋ باعى­تىندا دا يگىلىكتى ءىس-شارالار جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونداي-اق, جاس ما­مان­دار مەن جاس وتباسىلارىن قارجىلاي قولداۋ, ولارعا بەس پايىزدىق سسۋدا بەرۋ, جۇمىس ورنىنىڭ تۇراقتى بولۋى تابىستى مولايتۋدا. ەلۋىنشى اسۋعا اياق باسقان, كوپشىلىك قۇر­مەتىنە بولەنگەن ازامات ءوزىنىڭ بۇگىنگە دەيىن قول جەتكەن جەتىستىگى اتا-انا شا­ڭى­را­عىنداعى تاربيەدەن باستالىپ, سودان كەي­ىن العاش ەڭبەك جولىندا قامقورلىعىن كور­سەتكەن, تاجىريبەسىن بولىسكەن جاسى ءۇل­كەن اعالارىنىڭ كومەگىنىڭ ناتيجەسى دەپ ەسەپ­تەيدى. اكەسى ابدىعالي, اناسى ­– ءشا­ريپا ونى ادالدىققا, يماندىلىققا باۋ­لى­سا, تۇرسىنباي شىڭعىسوۆ, تەمەن ني­ياز­بەكوۆ ءبىرى شارۋاشىلىقتىڭ باس ەكونوميسى, ەكىنشىسى شارۋاشىلىق دي­رەكتورى بولا تۇرا جاس ماماندى ەڭبەكپەن بىرگە, ءومىر قيىندىعىن جەڭۋگە دە ۇيرەتتى. قازىر ويلاپ قاراسا, سول كەزدە سول اعالار­دىڭ جاسى بار بولعانى قىرىقتا عانا ەكەن. سوڭى­­نان “ادال” اگرو­ونەركاسىپ كەشە­نى­نىڭ اياعىنان تۇرىپ كەتۋىنە ەرەكشە قول­داۋ كورسەتكەن تاجىريبەلى مامان سماي­ىل جولداس­بەكوۆ پەن ونىڭ ۇلى سەرىك سمايى­لوۆتىڭ ىسكەرلىك قابىلەتى, بويىن­دا­عى ازاماتتىق ۇستا­نى­مى تۋرالى مە­دەتحان اتاپ ايتادى. شىن مانىسىندە دە, تاۋەل­سىزدىكتىڭ ال­عاش­قى جىلدارى توقىراۋ­عا, بان­كروت­قا ۇشىراعان “اسىل” وندىرىستىك كووپەراتيۆىن جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە ونىڭ موينىنداعى قارىزىن وتەپ, شارۋاشى­لىق­تىڭ ۇزاق ىزدەنىستەن, ءونىمدى ەڭبەكتەن كەيىن جاڭا ۇلگىدەگى جانە وزىق ءادىستى كوم­پانياعا اينالۋىندا دا وسىنداي ازامات­تاردىڭ ۇلەسى مول بولعاندىعىن ۇجىم باسشىلارى نازاردان تىس قالدىرمايدى. “ادال” اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باس اگرونومى شوقان دۇيسەن ۇلى “شارۋا­شىلىقتىڭ كوركەيىپ, ۇجىم مۇشەلەرىنىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋى كوم­پانيا باسشىسى مەدەتحان يگىلىكوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ, ءوز اۋىلداستارىنا دەگەن ادال نيەتىنىڭ جەمىسى” ەكەندىگىن جاسىرمايدى. شىن مانىسىندە دە, بۇگىنگىدەي قيىن­دى­عى, كەدىر-بۇدىرى كوپ تىرشىلىكتە, شو­قان دۇيسەن ۇلى ايتقانداي, مە­دەت­حاننىڭ ءوز بويىنداعى تابيعي قا­سيەت­تى جوعالتپاي, وزگەلەردەن جاق­سىلىعىن اياماۋى ونىڭ ادامگەر­شىلىگىن ايشىقتاي تۇسسە كەرەك. ەلىمىزدەگى كەلەشەگى زور, ىرگەلى شارۋاشى­لىقتىڭ باسشىسى رەتىندە ول كومپانيا ونىمدەرىنىڭ عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن, ءاربىر ادامنىڭ بويىندا ادالدىق بولۋىنا مۇددەلى. “بۇگىندە كوپ وتباسىندا جاس ۇر­پاق بو­يىنا وتانعا دەگەن ءسۇيىس­پەن­شىلىك قاسيەتىن ءسىڭىرۋ نازاردان تىس قالىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. كوبىنەسە بايلىققا, مان­ساپ­قا ۇمتىلۋ, ياعني ماتەريالدىق ءمۇد­دە العا شىعۋدا” دەپ ەسەپتەيدى ول. اتاپ ايتارلىعى, “جاڭاشار” اۋ­­ى­لىن­دا جاس ۇرپاق تاربيەسىن جەتىل­دى­رۋ, ىسكەر كادرلار دايىنداۋ باعى­تىن­داعى جەتىستىكتەر ايقىن اڭعارىلۋدا “ادال” كومپانياسى تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە ءتورت ماماندى ىرىكتەپ, ال­ما­تىداعى اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتكە ءجى­بەرىپ, ولاردى ءوز ەسەبىنەن وقىتۋدا. سوڭعى ءتورت-بەس جىلدا وتىزعا جۋىق جاس وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى. كورشى جامبىل وبلىسى مەن سەمەي, تالدىقورعان وڭىرلە­رى­نەن كەلىپ, “ادالعا” جۇمىسقا ورنا­لاسۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر دە از ەمەس. ءبىر تاڭعالارلىعى, تۇرعىنداردىڭ تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك كەشىپ, ىنتىماقتا ءومىر ءسۇرۋى, ال جاستاردىڭ تەرىس قىلىقتاردان ءوز بويلارىن الشاق ۇستاۋى شارۋاشىلىقتا تاربيە ماسەلەسىنە باستى نازار اۋدارى­لا­تىندىعىنىڭ ايقىن ايعاعى بولسا كەرەك. “جاڭاشار” اۋ­­ى­لىندا قوعامدىق نەگىزدە جۇمىس ىستەيتىن “اقساقالدار القاسى”, ء“اي­ەلدەر كەڭەسى” قيىن جاعدايعا ۇشىراعان وتباسىنا دا, وزگەلەرگە دە ءاردايىم كومەك قولىن سوزۋدا. سونىڭ ناتيجەسىندە, اۋىلدا داۋ-جانجال, كەلىسپەۋشىلىك جوق, ەڭ باستىسى, اۋىلداستار ءبىر-ءبىرىنىڭ قىزىعىنا دا, قيىندىعىنا دا ورتاق. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىنىڭ مالىمەتى بويىنشا ءاربىر ادامنىڭ دەنساۋلىعى ونىڭ ءومىر ءسۇرۋ تارتىبىنە جانە دۇرىس تاماقتانۋىنا تىكەلەي قاتىس­تى ەكەن. ماسەلەن, ءسۇت ءونىمىن مول پاي­د­ا­لانۋ جاعىنان ەرەكشەلەنەتىن سكاندينا­ۆيا ەلدەرىندە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى الەم بويىنشا جوعارى ورىنعا شىققان. ءسويتىپ, بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ شي­پالى ءارى ەڭ ساپالى تاعام ­سۇت بولىپ قالا بەرمەك. قازاقستاندىق وزگە دە ءسۇت ءون­دى­رۋشىلەرمەن بىرگە “ادال” دا ءوز تۇتىنۋ­شىلارىنىڭ جوعارى تالابىنان شىعۋ باعىتىنداعى ىرگەلى جوبالاردى ودان ءارى جەتىلدىرە بەرمەك. وتاندىق ءونىمنىڭ ءوتىم­دىلىگىن ارتتىرىپ, ءوندىرىستى العا باس­تىرۋدى ەڭ باستى ازاماتتىق پارىزىنا اينال­دىر­عان باسشىنىڭ كەلەشەكتە دە بيىكتەن كورىنە بەرەتىنىنە كوپشىلىك سەنىمى مول. باقىت بالعارينا, الماتى وبلىسى, ەڭبەكشىقازاق اۋدانى.