«ءبارى سۇيگەنىنە عانا قوسىلۋى كەرەك» دەگەن – بەكەر ءسوز. سۇيگەنىنە قوسىلۋ, ياعني ماحاببات دەگەن ىلۋدە بىرەۋدە بولاتىن سەزىم. بىرەۋلەر «مەندە ماحاببات دەگەن سەزىم بولعان جوق» دەسە, قايران قالىپ, اياپ جاتامىز. جوق, ول دا ونەر, تالانت سياقتى, بارلىق ادامداردا بولا بەرمەيدى. ءسويتىپ ماحاببات دەگەن قولعا تۇسپەس, كوزگە كورىنبەس ساعىمدى ىزدەپ, قانشاما قىز تۇرمىسقا شىقپاي ءجۇر.
ءبىر-ءبىرىنىڭ سىرىن, قادىرىن بىلەتىن ۇلكەندەردىڭ بالالارىن جاستاي اتاستىرۋىنىڭ ايىبى جوق. وتباسىلىق ساياساتتى ۇستانىپ, اتا-انالارى سىيلاستىقتى بالالاردىڭ قۇلاعىنا قۇيىپ, ۇلكەندەردە ءوزارا تازالىق, قۇرمەت بولسا, جاستار وسى ادامگەرشىلىكتەن سۋسىنداپ, سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرى ويانىپ, تاعدىرلارىن قوسادى.
باتىستىق تاربيە بولمىسىمىزعا كەلمەيتىنىنە كوزىمىز جەتتى. بارشامىزعا ايان, قازىر دامىعان ەلدەردە حالىق سانىنىڭ مۇلدەم ازايۋىنا جاستاردىڭ ۇيلەنبەي ءجۇرىپ الۋى نەمەسە وزىمشىلدىكپەن بالالى بولماۋ, ءبىر جىنىستى نەكەلەردىڭ كوبەيۋى سەبەپشى بولىپ وتىر. ماسقارا بولعاندا, وسى جيىركەنىشتى ۇردىسكە جاستارىمىزدىڭ ىلەسە باستاۋى – قازاقتاي از حالىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ دەپ بىلەمىز.
بۇگىندە «كورمەس – تۇيەنى دە كورمەس» جاندار كوبەيىپ بارا جاتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» دا سۋرەتىن كورەدى, ىشىنە ۇڭىلمەيدى. ەگەر كورە بىلسەك, بىزگە «امبەباپ ۇلگىنىڭ» قاجەتى جوق. بىزگە قازاق دەگەن ەلدىڭ «دەربەس دامۋ ۇلگىسىن» جاساۋ قاجەت.
وسىعان وراي, ۇلتتىق تاربيە بويىنشا ۇسىنارىم وسى:
- جاستاردى ەرتە ۇيلەندىرۋ. كوبىندە تەكتى, جاقسى تانيتىن جاندارمەن قۇدا بولۋ. بالالاردىڭ ساناسىنا بالا كەزدەن باستاپ وتباسىلىق ءومىردى, قىزدىڭ ورنى, ۇلدىڭ مىندەتى قانداي بولاتىنىن قۇيا بەرۋ;
- ەر ازاماتتىڭ نەگىزگى مىندەتى: وتباسىنىڭ تىرەگى, اسىراۋشىسى, اقىل-ويى بولۋ;
- ايەل بالاسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى: بالا تابۋ, ادال جار, انا بولۋ, وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولۋ;
- ەلجاندىلىقتىڭ جولى – ومىرگە ۇرپاق اكەلۋ, باقۋاتتى بولۋ;
- وتباسىندا بالالاردى ەڭبەككە باۋلۋ, وي ەڭبەگى مەن دەنە ەڭبەگىن تەڭ ۇستاۋ; ورىنسىز ەركەلىك ويسىزدىققا, ويسىزدىق باقىتسىزدىققا اپاراتىنىن اتا-انا ءتۇسىنۋى قاجەت.
- بالالارعا تەڭ قاراۋ, ولادىڭ اراسىنداعى باۋىرمالدىقتى ءسات سايىن قاداعالاپ, ءبىر-بىرلەرىنەن الشاق بولۋعا ەشقاشان جول بەرمەۋ كەرەك. ول ءۇشىن وتباسىنداعى ۇلكەن-كىشى ماسەلەلەردى اتا-انا بالالارىمەن بىرگە وتىرىپ تالداپ, سويلەسىپ, پىكىرلەرىن سۇراپ وتىرۋ قاجەت;
- بالالارعا كىشكەنتاي كەزدەن دۇنيەنىڭ پارقىن, باعاسىن ەرتە باستان ءتۇسىندىرىپ, قارجى تاربيەسىنە ساۋاتتاندىرۋ قاجەت. مىنا زاتتىڭ باعاسى وسىنشا, مۇنىڭ ساعان نەمەسە وتباسىمىزعا قانشالىقتى قاجەتتىلىگى بار, دەگەندەي.
- بالادان ۇلكەندەر: «قانداي ارمانىڭ بار؟» «وسكەندە كىم بولاسىڭ؟», «قانداي ۇيدە تۇراسىڭ, قانداي كولىك مىنەسىڭ؟», «اتا-اناڭدى قانداي ۇيدە تۇرعىزاسىڭ, ولار كىمدەرمەن تۇرادى؟» دەگەندەي سۇراقتار قويىپ, ويىن جازىپ, سۋرەتىن سالىپ كورسەت دەگەن تاپسىرما بەرگەنى دۇرىس. بالا وسكەن سايىن ارماندارى وزگەرىپ وتىرادى. سوندىقتان اتا-انالار بۇل تاقىرىپتى تۇرلەندىرىپ, بالالارىنان سۇراپ, ءبىلىپ وتىرعانى كوپ پايدالى بولادى.
- اتا-انا مەن بالالارىنىڭ اراسىندا تىكەنەك شەكارا بولماۋ قاجەت. شىنايى كومەك, بۇكپەسىز قارىم-قاتىناس ورناسا, بالالار اكە-شەشەسىنە سەنەدى. سەنىم كوپ قيىندىقتاردىڭ, قاتەلىكتەردىڭ الدىن الادى.
- كەشىرىم ەكىجاقتى بولۋى ءتيىس. بالالارى قاتەلىك جاساسا نەمەسە قىزدارى شالىس باسىپ, قاتەلىكتەرگە دۋشار بولىپ جاتسا, سونى ءومىردىڭ ەڭ ۇلكەن قاسىرەتى دەپ قاراماي, دەمەۋ كەرەك. كەشىرە ءبىلۋ كەرەك, قولداۋ كورسەتىپ, نارەستەنى ومىرگە اكەلۋگە, ونى باۋىرىنا الۋعا دايىن بولسىن. اللا كەشىرمەيتىن قىلمىستى بالالارىنىڭ جاساۋىنا جول بەرگىزبەۋ – ەكى جاقتىڭ دا پارىزى.
- ۇلكەندەر دە پەرىشتە ەمەس, ەگەر اتا-انالارىندا دا كەمشىلىك بولىپ جاتسا, بالالارى تۇسىنۋگە, تىرەك بولۋعا ءتيىس. ومىردە ءبارى بولادى...
گۇلتاس قۇرمانباي,
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت «رۋحاني جاڭعىرۋ» مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور
