سايلاۋ • 12 ءساۋىر، 2019

حالىقتى شوعىرلاندىرۋ پروتسەسىنە سەرپىن بەرەدى

841 رەتكورسەتىلدى

بارىمىزگە بەلگىلى، 9 ساۋىردە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندىقتارعا ۇندەۋ جاريالاعاننان كەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن 2019 جىلدىڭ 9 ماۋسىمىنا تاعايىنداۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. بۇل وقيعا ءبىزدىڭ قوعامدا ۇلكەن سەرپىلىس تۋدىردى.

پرەزيدەنت سايلاۋى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى وقيعا بولىپ تابىلادى.  قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى جاڭا ساياسي جاعدايدا ءجۇرىپ جاتىر، بۇعان ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. ساي­لاۋدى جاريالاۋ پروتسەسى قىس­قا مەرزىمدە جانە بارلىق ءراسىم­دەردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ ورىن­دالعانى اتاپ وتۋگە تۇرارلىق.

پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ ەلباسىمەن كەڭەسكەنىن، ءوز شەشى­مىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس­پەن كەلىسكەنىن اتاپ ءوتتى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرىمەن، پرەمەر-مينيسترمەن، پار­لا­مەنتتىك پارتيالاردىڭ كوش­باس­شىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.

شىن مانىندە، ءبىز ەليتانىڭ، بارلىق ساياسي جانە قوعامدىق كۇشتەردىڭ ترانزيتتىك كەزەڭنىڭ قيسىندى اياقتالۋىن بارىنشا تەز، اشىق جانە زاڭدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋدا قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىعى تۋرالى ايتا الامىز.   

ارينە، الداعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ –  ماڭىزدى ساياسي وقيعا. ساي­لاۋ­دىڭ ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن جالپى­مەملەكەتتىك ءمانى زور. بۇل سايلاۋ ۋاقىت تالابىنا ساي، سوڭعى ساياسي وزگەرىستەردىڭ قيسىندى جالعاسى ەكەنى ايدان انىق.

بيىلعى ناۋرىز ايىندا جو­عار­عى بيلىك اتا زاڭنىڭ تالاپتارىنا سايكەس اۋىستى. مۇنىڭ بەيبىت جولمەن، تۇراقتىلىق پەن بولجامدىلىق ساقتالعان جاع­دايدا ءوتۋى اسا ماڭىزدى بولدى. وسىنىڭ بارلىعى بيلىكتىڭ تۇراق­تىلىعىنىڭ جوعارى دەڭ­گەيىن، دەموكراتيالىق ينستي­تۋت­تاردىڭ پارمەندىلىگىن، ساياسي مادەنيەت پەن ازامات­تاردىڭ ءبىر­لىگىن كورسەتتى. بۇل رەتتە ءبىز تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىن­دا بيلىكتىڭ تۇڭعىش رەت بەرىلگەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندە بيلىك­تىڭ بەرىلۋ پروتسەستەرىمەن ىلەسە جۇرەتىن قيىندىقتار بولاتىنىن ەسكەرسەك، قازاقستان وسى كۇردەلى كەزەڭدە بارلىق ساياسي ويىنشىلاردىڭ ساياسي دانالىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتتى.

سونىمەن قاتار اينالا­مىز­داعى الەم ءبىر ورىندا تۇرمايدى، ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. كۇردەلى گەوساياسي پروتسەستەر، الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىستىق قۇبىلىستار، الەۋمەتتىك ماسەلە­لەردىڭ شيەلەنىسۋى، دىنارالىق قاقتىعىستار – وسىنىڭ بارلىعى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن تالاپ ەتەدى. ءبىز حالىقارالىق قوعام­داستىقتىڭ، شەتەلدەگى ءارىپ­تەس­تەرىمىزدىڭ، ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندا ءجۇرىپ جاتقان بيلىك ءترانزيتىن مۇقيات قاداعالايتىنىن ۇمىت­پاۋىمىز كەرەك. ولار ءۇشىن ايقىندىق، ىشكى تۇراقتىلىق، ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتتىڭ ساباقتاستىعى ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ەل ىشىندە ترانزيتتىك كەزەڭنىڭ سوزىلۋى قوعامدا، ىسكەرلىك قوعامداستىق اراسىندا ب ۇلىڭعىرلىقتىڭ وسۋىمەن قاتار ءجۇرۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى ساراپشىلار كوپ ايتتى، الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازىلدى. سوندىقتان، ەك­ونوميكانى، الەۋمەتتىك سالانى ودان ءارى دامىتۋ، قوعام­دىق-سايا­سي تۇراقتىلىقتى قامتا­ما­سىز ەتۋ مىندەتتەرىن تابىس­تى شەشۋ ءۇشىن دامۋدىڭ جاڭا كەزە­ڭىن اي­قىنداۋدا قازاقستان ازا­مات­تار­ىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن ءتيىم­­دى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزى زور.

وسىعان وراي، سايلاۋ وتكىزۋ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ ساباقتاستىعى مەن دايەكتىلىگى جاعدايىندا قوعامنىڭ ودان ءارى ءىس-قيمىل جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سايلاۋ بيلىكتىڭ زاڭدى­لى­عىن نىعايتۋعا، ەلدەگى تۇراق­تى­لىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ىق­پال ەتەدى. ونىڭ قولدانىستاعى زاڭ­ناما نورمالارىنا قاتاڭ ءساي­كەس­تىكتە وتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. مۇنىڭ بارلىعى ەلبا­سى ۇسىنعان ستراتەگيالىق باعدار­لامالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سايلانعان پرەزيدەنت مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ فۋنكتسيا­لارىن جۇزەگە اسىرۋعا، ازامات­تاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىنىڭ كەپىلى بولۋعا حالىقتىڭ سەنىم مانداتىن الادى. 

الەمدىك تاجىريبە كورسە­تىپ وتىر­عانداي، ساياسي تران­زيت جاع­دايىندا، ەتنوسارا­لىق جانە دىنارالىق قاتىناس­تار ماسە­لەسى دەسترۋكتيۆتى كۇشتەر ءوز ماقسات­تارىنا ءجيى پايدالاناتىن «قاۋىپ-قاتەر وشاعى» ساناتىنا جاتادى. ال قازاقستانداعى ەتنوسارالىق جاعداي تۇراقتى، ءپوزيتيۆتى قال­پىندا ساقتالۋدا. ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كوپجىلدىق قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز­دىڭ بارلىق ەتنوستارى ازامات­تىق ۇستانىم قاعيداتتارىنا شوعىر­لاندىرىلعان. بىردە-ءبىر ەتنوستىق توپ وقشاۋلانۋ ستراتەگياسىن ۇستانبايدى، بۇل سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ەتنوستىق­تى ساياسيلاندىرۋ ارەكەتتەرىن ايتارلىقتاي دارەجەدە جوققا شىعاراتىنى ءسوزسىز. اسسامبلەيا وكىلدەرى رەتىندە ءبىز پرەزيدەنت سايلاۋى قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز. 

سايلاۋ ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان بارلىق مىندەتتەردى تابىستى شەشۋ ءۇشىن حالىقتى شوعىرلاندىرۋ پروتسەسىنە سەر­پىن بەرەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلدىڭ جەتەكشى قوعام­دىق ۇيىمى رەتىندە وسى باستامانى قوعامنىڭ بەل­سەندى قولداۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ءوزىنىڭ ازاماتتىق بورىشى دەپ سانايدى. وسىعان باي­لانىس­تى، 10 ساۋىردە ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ كوپتەگەن قۇرى­لىمدارى وكىل­دەرىنىڭ قاتىسۋى­مەن اسسامبلەيا كەڭەسى­نىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسى ءوتتى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ اسسامبلەيادان سايلانعان دەپۋتاتتارى، رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ەتنومادەني بىرلەس­تىكتەردىڭ باسشىلارى، قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ، انالار كەڭەسىنىڭ، عىلىمي-ساراپ­تامالىق كەڭەستىڭ، «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعا­لىسىنىڭ وكىلدەرى، عىلىمي جانە شىعار­ماشىلىق زيالى قاۋىم وكىل­دەرى، جۋرناليستەر كلۋبى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنىڭ وكىلدەرى ءوز ءسوز­دەرىندە ەل پرەزيدەنتىن مەرزى­مى­نەن بۇرىن سايلاۋ تۋرالى شەشىمدى تولىق قولدايتىنىن جەتكىزدى. 

كەڭەس قورىتىندىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەيا­سىنىڭ الداعى كەزەكتەن تىس پرە­زيدەنتتىك سايلاۋدى قول­داي­­تىنى تۋرالى ۇندەۋ قابىل­داندى. سونىمەن قاتار، ول بارلىق قازاق­ستاندىقتاردى وسى شەشىمدى قازاقستان حالقىنىڭ يگىلىگى مەن وركەندەۋى جولىندا، بولاشاق ۇرپاقتار ءۇشىن جاسا­لىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر دۇرىس تاڭداۋ رەتىندە قول­داۋعا شاقىردى. وسىلايشا،  اسسامبلەيا ءوزىنىڭ قوعامداعى تۇراق­تاندىرۋشى ءرولىن، ۇلتتىق سانانىڭ ءارتۇرلى پوليۋستەرىن ءپوزيتيۆتى ۆەكتوردا بىرىكتىرۋ قابىلەتىن تاعى دا كورسەتتى.

ءبىزدىڭ قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىم ماسەلەلەرى ءداستۇرلى تۇردە ساياسي جانە وزگە دە كەلىس­پەۋشىلىكتەردەن جوعارى تۇرادى. بارشامىز ەلدەگى تۇراقتىلىق، بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق، ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن كەز-كەلگەن باسقا تاسىلدەردىڭ قاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنەمىز. ساراپ­شىلاردىڭ پىكىرلەرى، باق-تاعى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جاريالانىمداردى تالداۋ، كوپشىلىكتىڭ پىكىرى بۇل شەشىمنىڭ قوعامدا وڭ قابىلدانعانىن كورسەتەدى. ءبىز الداعى سايلاۋدا تۇراقتى دامىپ كەلە جات­قان جانە ءوز بولاشاعىنا سەنىم­مەن قارايتىن ەل رەتىندە بولا­شاق دامۋ باعىتىن بىرگە ايقىن­دايتىنىمىزعا سەنەمىز. 

ارينە، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 29 ساۋىردە وتەتىن ححVII سەسسياسىندا قا­زاق­­ستاندىق ساياساتتىڭ زاماناۋي مەينستريمى رەتىندە كەزەكتەن تىس سايلاۋ تاقىرىبى تۋرالى تالقىلاناتىن بولادى. بۇل سەسسيا  2019 جىلعى كوكتەمدەگى قازاقستاندا بولعان اۋقىمدى وزگەرىستەر مانماتىنىندە ءوزىنىڭ ساياسي سيپاتى مەن ءمانى جاعىنان ەرەكشە بولادى.

بىرىنشىدەن، سەسسيا العاش رەت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى رەتىندە توراعالىق ەتۋىمەن وتەدى. 

بۇل ونىڭ ەرەكشە دەمو­كراتيالىق سيپاتىن كورسەتەدى، ەلباسى مەن حالىقتىڭ ماڭىزدى ءارى قىزىقتى سۇحباتى وتەدى.

ەكىنشىدەن، اسسامبلەيا سەسسياسى قازاقستان حالقىنىڭ ەل­باسىنىڭ ستراتەگيالىق باعى­تىن ۇستاناتىنىن، ونىڭ ساياسي باعىتىنىڭ ساباقتاستىعىن ءسوزسىز راستايدى. 

ۇشىنشىدەن، سەسسيا ەلدەگى جاڭا ساياسي جاعدايلارداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋداعى زاماناۋي باعىتتار مەن تاسىلدەردى اي­قىندايدى، ەلى تاڭداعان كوش­باسشى – ەلباسىنىڭ اينالاسىنا حالىقتى توپتاستىرۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى.

قورىتا ايتقاندا، بۇگىنگى كۇننىڭ ساياسي كۇن تارتىبىندە رە­فور­مالار، ىلگەرىلەۋ، ازامات­تىق اتسالىسۋ الدىڭعى ورىن­عا شىعا­تىنىن، ال قوعام­­دىق تۇراقتىلىق، حالىق­تىڭ ءبىر­لىگى مەن كەلىسىمى ءبىزدىڭ دامۋى­­مىز­دىڭ ىرگەلى باسىم­دىق­­تارى بولعانىن جانە بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازاقستان حالقى اسسامب­لەيا­سىنىڭ XXVII سەسسيا­سى جاڭ­عىرۋ مەن رەفورمالاۋ ۇدە­رىس­تەرىنە، سونداي-اق مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بازالىق نەگىز­دەرىن نىعايتۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا، ال الداعى پرەز­ي­دەنت سايلاۋى تاۋەلسىز قازاق­ستان تاريحىنىڭ جاڭا پاراعىن اشاتىنىنا سەنىمدىمىن.


جانسەيىت تۇيمەباەۆ،

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار