پرەزيدەنت سايلاۋى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى وقيعا بولىپ تابىلادى. قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى جاڭا ساياسي جاعدايدا ءجۇرىپ جاتىر, بۇعان ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. سايلاۋدى جاريالاۋ پروتسەسى قىسقا مەرزىمدە جانە بارلىق ءراسىمدەردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ ورىندالعانى اتاپ وتۋگە تۇرارلىق.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ ەلباسىمەن كەڭەسكەنىن, ءوز شەشىمىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسپەن كەلىسكەنىن اتاپ ءوتتى. پارلامەنت پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرىمەن, پرەمەر-مينيسترمەن, پارلامەنتتىك پارتيالاردىڭ كوشباسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.
شىن مانىندە, ءبىز ەليتانىڭ, بارلىق ساياسي جانە قوعامدىق كۇشتەردىڭ ترانزيتتىك كەزەڭنىڭ قيسىندى اياقتالۋىن بارىنشا تەز, اشىق جانە زاڭدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋدا قول جەتكىزگەن ۋاعدالاستىعى تۋرالى ايتا الامىز.
ارينە, الداعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ – ماڭىزدى ساياسي وقيعا. سايلاۋدىڭ ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن جالپىمەملەكەتتىك ءمانى زور. بۇل سايلاۋ ۋاقىت تالابىنا ساي, سوڭعى ساياسي وزگەرىستەردىڭ قيسىندى جالعاسى ەكەنى ايدان انىق.
بيىلعى ناۋرىز ايىندا جوعارعى بيلىك اتا زاڭنىڭ تالاپتارىنا سايكەس اۋىستى. مۇنىڭ بەيبىت جولمەن, تۇراقتىلىق پەن بولجامدىلىق ساقتالعان جاعدايدا ءوتۋى اسا ماڭىزدى بولدى. وسىنىڭ بارلىعى بيلىكتىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ پارمەندىلىگىن, ساياسي مادەنيەت پەن ازاماتتاردىڭ ءبىرلىگىن كورسەتتى. بۇل رەتتە ءبىز تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا بيلىكتىڭ تۇڭعىش رەت بەرىلگەنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىندە بيلىكتىڭ بەرىلۋ پروتسەستەرىمەن ىلەسە جۇرەتىن قيىندىقتار بولاتىنىن ەسكەرسەك, قازاقستان وسى كۇردەلى كەزەڭدە بارلىق ساياسي ويىنشىلاردىڭ ساياسي دانالىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كورسەتتى.
سونىمەن قاتار اينالامىزداعى الەم ءبىر ورىندا تۇرمايدى, ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى. كۇردەلى گەوساياسي پروتسەستەر, الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىستىق قۇبىلىستار, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شيەلەنىسۋى, دىنارالىق قاقتىعىستار – وسىنىڭ بارلىعى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن قوعامنىڭ تۇراقتىلىعىن تالاپ ەتەدى. ءبىز حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, شەتەلدەگى ءارىپتەستەرىمىزدىڭ, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندا ءجۇرىپ جاتقان بيلىك ءترانزيتىن مۇقيات قاداعالايتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ولار ءۇشىن ايقىندىق, ىشكى تۇراقتىلىق, ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتتىڭ ساباقتاستىعى ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ەل ىشىندە ترانزيتتىك كەزەڭنىڭ سوزىلۋى قوعامدا, ىسكەرلىك قوعامداستىق اراسىندا ب ۇلىڭعىرلىقتىڭ وسۋىمەن قاتار ءجۇرۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى ساراپشىلار كوپ ايتتى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازىلدى. سوندىقتان, ەكونوميكانى, الەۋمەتتىك سالانى ودان ءارى دامىتۋ, قوعامدىق-ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىن تابىستى شەشۋ ءۇشىن دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىنداۋدا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزى زور.
وسىعان وراي, سايلاۋ وتكىزۋ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ ساباقتاستىعى مەن دايەكتىلىگى جاعدايىندا قوعامنىڭ ودان ءارى ءىس-قيمىل جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. سايلاۋ بيلىكتىڭ زاڭدىلىعىن نىعايتۋعا, ەلدەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى. ونىڭ قولدانىستاعى زاڭناما نورمالارىنا قاتاڭ ءسايكەستىكتە وتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. مۇنىڭ بارلىعى ەلباسى ۇسىنعان ستراتەگيالىق باعدارلامالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سايلانعان پرەزيدەنت مەملەكەت باسشىسىنىڭ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلى بولۋعا حالىقتىڭ سەنىم مانداتىن الادى.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, ساياسي ترانزيت جاعدايىندا, ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق قاتىناستار ماسەلەسى دەسترۋكتيۆتى كۇشتەر ءوز ماقساتتارىنا ءجيى پايدالاناتىن «قاۋىپ-قاتەر وشاعى» ساناتىنا جاتادى. ال قازاقستانداعى ەتنوسارالىق جاعداي تۇراقتى, ءپوزيتيۆتى قالپىندا ساقتالۋدا. ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كوپجىلدىق قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ەتنوستارى ازاماتتىق ۇستانىم قاعيداتتارىنا شوعىرلاندىرىلعان. بىردە-ءبىر ەتنوستىق توپ وقشاۋلانۋ ستراتەگياسىن ۇستانبايدى, بۇل سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ەتنوستىقتى ساياسيلاندىرۋ ارەكەتتەرىن ايتارلىقتاي دارەجەدە جوققا شىعاراتىنى ءسوزسىز. اسسامبلەيا وكىلدەرى رەتىندە ءبىز پرەزيدەنت سايلاۋى قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز.
سايلاۋ ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان بارلىق مىندەتتەردى تابىستى شەشۋ ءۇشىن حالىقتى شوعىرلاندىرۋ پروتسەسىنە سەرپىن بەرەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلدىڭ جەتەكشى قوعامدىق ۇيىمى رەتىندە وسى باستامانى قوعامنىڭ بەلسەندى قولداۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ءوزىنىڭ ازاماتتىق بورىشى دەپ سانايدى. وسىعان بايلانىستى, 10 ساۋىردە ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ كوپتەگەن قۇرىلىمدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن اسسامبلەيا كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ اسسامبلەيادان سايلانعان دەپۋتاتتارى, رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ, انالار كەڭەسىنىڭ, عىلىمي-ساراپتامالىق كەڭەستىڭ, «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسىنىڭ وكىلدەرى, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى, جۋرناليستەر كلۋبى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى ءوز ءسوزدەرىندە ەل پرەزيدەنتىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ تۋرالى شەشىمدى تولىق قولدايتىنىن جەتكىزدى.
كەڭەس قورىتىندىسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ الداعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى قولدايتىنى تۋرالى ۇندەۋ قابىلداندى. سونىمەن قاتار, ول بارلىق قازاقستاندىقتاردى وسى شەشىمدى قازاقستان حالقىنىڭ يگىلىگى مەن وركەندەۋى جولىندا, بولاشاق ۇرپاقتار ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر دۇرىس تاڭداۋ رەتىندە قولداۋعا شاقىردى. وسىلايشا, اسسامبلەيا ءوزىنىڭ قوعامداعى تۇراقتاندىرۋشى ءرولىن, ۇلتتىق سانانىڭ ءارتۇرلى پوليۋستەرىن ءپوزيتيۆتى ۆەكتوردا بىرىكتىرۋ قابىلەتىن تاعى دا كورسەتتى.
ءبىزدىڭ قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىم ماسەلەلەرى ءداستۇرلى تۇردە ساياسي جانە وزگە دە كەلىسپەۋشىلىكتەردەن جوعارى تۇرادى. بارشامىز ەلدەگى تۇراقتىلىق, بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن كەز-كەلگەن باسقا تاسىلدەردىڭ قاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنەمىز. ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى, باق-تاعى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جاريالانىمداردى تالداۋ, كوپشىلىكتىڭ پىكىرى بۇل شەشىمنىڭ قوعامدا وڭ قابىلدانعانىن كورسەتەدى. ءبىز الداعى سايلاۋدا تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان جانە ءوز بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن ەل رەتىندە بولاشاق دامۋ باعىتىن بىرگە ايقىندايتىنىمىزعا سەنەمىز.
ارينە, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 29 ساۋىردە وتەتىن ححVII سەسسياسىندا قازاقستاندىق ساياساتتىڭ زاماناۋي مەينستريمى رەتىندە كەزەكتەن تىس سايلاۋ تاقىرىبى تۋرالى تالقىلاناتىن بولادى. بۇل سەسسيا 2019 جىلعى كوكتەمدەگى قازاقستاندا بولعان اۋقىمدى وزگەرىستەر مانماتىنىندە ءوزىنىڭ ساياسي سيپاتى مەن ءمانى جاعىنان ەرەكشە بولادى.
بىرىنشىدەن, سەسسيا العاش رەت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى رەتىندە توراعالىق ەتۋىمەن وتەدى.
بۇل ونىڭ ەرەكشە دەموكراتيالىق سيپاتىن كورسەتەدى, ەلباسى مەن حالىقتىڭ ماڭىزدى ءارى قىزىقتى سۇحباتى وتەدى.
ەكىنشىدەن, اسسامبلەيا سەسسياسى قازاقستان حالقىنىڭ ەلباسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىن ۇستاناتىنىن, ونىڭ ساياسي باعىتىنىڭ ساباقتاستىعىن ءسوزسىز راستايدى.
ۇشىنشىدەن, سەسسيا ەلدەگى جاڭا ساياسي جاعدايلارداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋداعى زاماناۋي باعىتتار مەن تاسىلدەردى ايقىندايدى, ەلى تاڭداعان كوشباسشى – ەلباسىنىڭ اينالاسىنا حالىقتى توپتاستىرۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى.
قورىتا ايتقاندا, بۇگىنگى كۇننىڭ ساياسي كۇن تارتىبىندە رەفورمالار, ىلگەرىلەۋ, ازاماتتىق اتسالىسۋ الدىڭعى ورىنعا شىعاتىنىن, ال قوعامدىق تۇراقتىلىق, حالىقتىڭ ءبىرلىگى مەن كەلىسىمى ءبىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ ىرگەلى باسىمدىقتارى بولعانىن جانە بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXVII سەسسياسى جاڭعىرۋ مەن رەفورمالاۋ ۇدەرىستەرىنە, سونداي-اق مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بازالىق نەگىزدەرىن نىعايتۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا, ال الداعى پرەزيدەنت سايلاۋى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا پاراعىن اشاتىنىنا سەنىمدىمىن.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى
