ءبىلىم – قوعام دامۋىنىڭ كەپىلى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قا­زاقستان حالقىنا ارناعان “جاڭا ونجىل­دىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قا­زاق­ستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتا­لاتىن بيىلعى جولداۋىنىڭ سىرى دا, سي­پاتى دا بولەك. بۇل قۇجات جولداۋ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ جاڭا ونجىلدىققا ارنال­عان ستراتەگيالىق باعدارلاماسى ىسپەتتى. ويتكەنى, مۇندا رەسپۋبليكامىزدىڭ ەكو­نوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە رۋحاني دا­مۋى­نىڭ الداعى ون جىلعا ارنالعان ءمىن­دەتتەرى ايقىن دا ناقتى كورىنىس تاۋىپ وتىر. “مەنىڭ باستى ماقساتىم – ەلى­مىز­دىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا ءمۇم­كىن­دىك­تەرگە جول اشۋ, – دەدى ەلباسى وسى جول­داۋىندا. – “قازاقستان-2030” سترا­تەگياسىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز العاشقى ونجىلدىققا باعدارلاما جاساپ, ونى تامامدادىق. ەندىگى ماقسات – وسى سترا­تە­گيانىڭ كەلەسى ونجىلدىعىنا قاراي قا­دام جاساۋ”. جولداۋدا ايتىلعان ەكونو­مي­كانى داعدارىستان شىعارۋ, ينفرا­قۇرى­لىم مەن جەدەل يندۋستريا­لان­دى­رۋدىڭ ەسەبىنەن ەكونوميكانىڭ ورنىقتى وسۋىنە قول جەتكىزۋ, قازاقستاندىقتاردى سا­پالى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق كوم­مۋنال­دىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلت­ارا­لىق كەلىسىمدى نىعايتۋ سەكىلدى جوسپار­لار­دىڭ بارلىعى دا وتە ماڭىزدى شارالار. جولداۋ جولدارىنا جۇگىنسەك, مۇندا ادامدارىمىزدىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جانە ولاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلە­لەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى. ايتالىق, ەل حالقى سا­نى­نىڭ 2020 جىلى 10 پايىزعا ءوسۋى ءۇشىن مەملەكەت بارلىق مۇمكىندىكتى قاراستى­را­تىن بولادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5 پايىزدان, ال تابىستارى ەڭ تومەنگى كۇن­كورىس دەڭگەيىنەن تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 8 پايىزدان اسپاۋعا ءتيىس. 2015 جىلعا قاراي بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى كولەمىنىڭ 60 پايىزى دەڭگەيىنە دەيىن ءوسىرىلىپ, مەم­لەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلار ءمول­شەرى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,2 ەسە ارتتىرىلماق. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ۇستىمىزدەگى جىلى زەينەتاقىلاردى 1 قاڭ­تار­دان باستاپ, ال شاكىرتاقىلار مەن بيۋد­جەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭ­بەك­اقىلارىن 1 شىلدەدەن باستاپ 25 پايىزعا ءوسىرۋ قاراستىرىلسا, ستۋدەنت­تەر­دىڭ شاكىرتاقىلارى مەن بيۋدجەتتەگىلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن مەرزىمىنەن ءۇش اي بۇرىن – 2010 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ وسىرۋگە بايلام جاسالدى. جولداۋدا ۇلى وتان سوعىسىنداعى جە­ڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي سوعىس ار­دا­گەرلەرى مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا, مايدانگەرلەردىڭ جەسىرلەرىنە, سوعىس ارداگەرلەرىنە تەڭەستىرىلگەن ازاماتتارعا جاسالاتىن قامقورلىقتار تۋرالى دا اشىق تا ايقىن ايتىلعان. مەملەكە­تى­مىزدىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتور سالاسىنداعى ساياساتى دا ازاماتتاردى قۋانىشقا بولەۋدە. ەندەشە, وسىنىڭ ءبارى مەملەكەتىمىزدىڭ قازاقستان ازاماتتارىنا دەگەن قامقورلىعىنىڭ جارقىن كورىنىسى. جولداۋدا سول سياقتى ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالالارى بويىنشا دا ناق­تىلى مىندەتتەر بەلگىلەنىپ وتىر. 2020 جىل­عا قاراي بارلىق بالالار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى وقىتۋمەن قامتىلۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن “بالاپان” ارنايى باعدارلا­ما­سى ازىرلەنۋدە. 2020 جىلعا قاراي ورتا ءبىلىم بەرۋدە 12 جىلدىق وقىتۋ مودەلىنىڭ تا­بىستى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ۇكىمەت بار­لىق قاجەتتى شارالاردى قابىلدايتىن بو­لادى. كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بە­رۋ كاسىبي ستاندارتتارعا نەگىزدەلىپ, قا­تاڭ تۇردە ەكونوميكالىق قاجەتتىلىك­تەرى­مەن ءوزارا بايلانىستىرىلادى. جولداۋدا سونداي-اق, جوعارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس ەكەنى, بۇل ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىن­دارى الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەت­تە­رىنىڭ رەيتينگىسىنە ەنۋگە ۇمتىلۋى ءمىن­دەتتى ەكەنى اتاپ كورسەتىلگەن. بولاشاقتا قازاقستاندىق ادام كاپيتالىنىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بەلسەندى يننوۆاتسيالار تارتۋ جوسپارىنىڭ ما­ڭى­زى دا ەرەكشە. ادام رەسۋرستارىنىڭ ءبى­لى­مسىز بولۋى كەلەشەكتىڭ ءتيىمسىز بولا­تىنىن ايقىن كورسەتىپ وتىر. جولداۋدا: “ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى تابىسقا جەتۋدىڭ كىلتىنىڭ ءبىرى – استا­نا­دان قۇرىلاتىن ۇلكەن وقۋ ورنى يننوۆا­تسيا­لىق ۋنيۆەرسيتەتتە جاتىر. سول ۋني­ۆەر­سيتەتتە بىلىممەن بىرگە عىلىمعا دا كوڭىل ءبولىپ, جۇمىس ىستەيىك” دەگەن ويلار ايتىلدى. ەلباسى جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەر بارىمىزدەن بولاشاققا سەرگەك قا­راۋدى, الداعى ونجىلدىققا ارنالعان ءمىن­دەتتەرىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, سارا­لاپ, ءتيىستى مەجەلەر بەلگىلەۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىمىزدىڭ ەندىگى ءمىن­دەتى, جولداۋدا ايتىلعانداي, وسى ونجىل­دىقتا ءبىلىم بەرۋدىڭ الەمدىك يننوۆاتسيا­لىق تەحنولوگيالارىن يگەرە وتىرىپ, ءدۇ­نيەجۇزىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەر­سي­تەت­تەرىنىڭ رەيتينگىسىنە ەنۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى تولىق پايدالانۋ, وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋ. وقىرمانعا بەلگىلى, 80 جىلدان استام تاريحى بار قازاقستانداعى تۇڭعىش جو­عا­رى وقۋ ورنى اباي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەجەل­دەن قالىپتاسقان وزىندىك ءداستۇرى, ۇلت­تىق ەرەكشەلىكتەرى بار. ۋنيۆەرسيتە­تى­مىزدە جوعارى ءبىلىمدى كاسىبي ماماندار دايار­لاۋ ءىسى ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا, حا­لىق­تىق تاربيەگە, ءبىلىم بەرۋدىڭ قازىرگى زا­مانعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەل­گەن وقۋ-تاربيە ۇردىستەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وقۋ مەن تاربيە ماسەلەسى, نەگىزىنەن, ۇلتتىق كادرلار دايارلاۋ ىسىنە باعىتتالعان بىزدەگى وقۋ-تاربيە جۇمىسى كەڭ ءورىستى با­زالىق جانە كاسىبي مادەنيەتكە نەگىزدەل­گەن. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ پەداگوگيكالىق ۇجى­مى بولاشاق مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ىسىندە عانا ەمەس, ولاردىڭ ادامگەرشىلىك جاۋاپكەرشىلىگىن, وتانشىلدىق رۋحىن, ەلدىك قاسيەتى مەن ۇلتتىق ار-وجدانىن قاتار تاربيەلەۋگە باسا نازار اۋدارۋدا. وقۋ ورنىنداعى ءتار­بيە ءىسى مەن وقىتۋدىڭ ستراتەگيالىق تۇپكى ماقساتى – ەلدىڭ بولاشاق ماماندارى­نىڭ كاسىبي ينتەللەكتۋالدىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان جەتىلۋىنە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ. ءبىلىم قوعامنىڭ وڭتايلى دا­مۋى­نىڭ اسا ماڭىزدى, انىقتاۋشى شارتى, ونىڭ ەكونوميكالىق گۇلدەنۋىنىڭ جانە ساياسي تۇراقتىلىعىنىڭ كەپىلى بولىپ تا­بىلادى. قازىرگى ءبىلىم بە­رۋ قان­داي بولۋى كە­رەك, ول قانداي مىندەتتەردى شە­شەدى دە­گەن سۇ­راق­تار جاھان­دانۋ جانە ين­تە­گرا­تسيا ۇردىستە­رىن­دە قا­لىپ­تا­سادى. سو­نىمەن قوسا حا­لىق­تىڭ ءتۇرلى كاسىبي جانە الەۋ­مەتتىك توپ­تا­رىنىڭ ءبى­لىم بەرۋدىڭ ماق­سات­تارى مەن ءمىن­­­­دەت­تەرىنە دە­گەن كوزقاراستارى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. قازاقستان­دىق ۋنيۆەر­سي­تەتتەر قازىرگى كەز­دە اسا جاۋاپ­تى كەزەڭدى باستارىنان كەشۋدە. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. ويتكەنى, ءبىلىم بەرۋ ساياساتىمىزدىڭ ۇلتتىق باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكىزگەن “قازاقستان داعدارىستان كەيىنگى الەمدە: بولاشاققا ينتەللەكتۋالدى ۇمتىلىس” اتتى دارىسىندە قازاقستاننىڭ ناقتى ءبا­سەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن اسا ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە ەكونو­مي­كالىق جانە قوعامدىق مودەرنيزاتسيانىڭ سۇرا­نىس­تارىنا سايكەس كەلەتىن “زيالى ۇلت-2020” اتتى جوبانى ىسكە اسىرۋ وتان­دىق ءبى­لىم دامۋىنىڭ باسىم باعىتى بو­لىپ تا­بىلادى دەپ اتاپ كورسەتىلگەن ەدى. ەلى­مىزدىڭ ومىرىندەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ جانە ينتەللەك­تۋالدى رەسۋرستاردىڭ ءرولى ەلبا­سى سوزىندە ناقتى كورسەتىلگەن: ء“ار ازا­مات­تىڭ دەنساۋلىق, ينتەللەكت جانە ءبىلىم دەڭگەيى قانشالىقتى ساپالى بولسا, سون­شالىقتى مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى­لىگى الەمدىك قاۋىمداستىعىندا جوعارى بولادى”. وسىعان وراي ۋنيۆەرسيتەتتە 2009-2010 وقۋ جىلى زيالى ۇلتتى تاربيەلەۋ مەن قالىپتاستىرۋ جىلى بولىپ جاريالاندى. ونسىز, ەلباسىمىز ايتقانداي, ء“بىز قازاقستاندى باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتالى بار ەلگە اينالدىرا المايمىز”. جاھاندانۋ جانە جاڭا تەحنولوگيالار زامانىندا ءبىلىم بەرۋ بۇل جاي عانا الەۋ­مەتتىك سالا ەمەس. بۇل بولاشاققا زيالى ۇمتىلىس دەگەن ءسوز. جانە بۇل ۇردىسكە ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتتارى قاتىسادى. “كەز كەلگەن ادامدى جۇمىس ىستەۋگە, وقۋ­عا, ءومىر سۇرۋگە, قازىرگى الەمدە بىرگە ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتۋ كەرەك”, دەپ ەلباسىمىز ورىندى اتاپ كورسەتتى. سىني ويلاۋ قابىلەتى, ونەگەلى ءوز سانا-سەزىمى بار جانە اقپاراتتىق اعىمدى باعدارلاۋعا قابىلەتتى ادامداردى دايارلاۋ ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم بەرۋدىڭ باسىم باعىتىنا اينالىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ۇلتتىق تاربيە, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ, الەمنىڭ جەتەكشى وزگە ۋنيۆەرسي­تەت­تەرىمەن بەلسەندى ىنتىماقتاستىق, وقى­تۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ اكادە­ميا­لىق موبيلدىلىگى, ەكىديپلومدىق ءبىلىم بەرۋدى ەنگىزۋ ارقىلى كاسىبي تۇرعىدان قۇ­زىرەتتى, الەۋمەتتىك جاس مامانداردى جو­عارى دەڭگەيدە قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت دەگەن ءسوز. قازاقستاندىق زيالى ۇلتتى قالىپ­تاس­تىرۋ ماسەلەسى اباي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسي­تە­تىنىڭ جاڭا دامۋ ستراتەگياسىندا كورىنىس تاۋىپ وتىر. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە جوعارى وقۋ ورنى ءتۇ­لەك­تەرىنىڭ كاسىبي جانە جالپى مادەني قۇزى­رەتتىلىگىنىڭ دەڭگەيىمەن انىقتالادى. ءبىز­دىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگى 80 جىل بويىنداعى ءتيىمدى قىزمەتى جانە ۇزدىكسىز دامۋىمەن راستالىپ كەلەدى. مۇندا زيالى ۇلتتى قالىپتاستىرۋعا بار­لىق جاعدايلار جاسالعان. سونىڭ ءناتي­جەسىندە ءبىلىم بەرۋ, تاربيە جانە عىلىمدا يننوۆاتسيالار ازىرلەنىپ, كەڭىنەن ەن­گىزىلۋدە; پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى­نىڭ كاسىبيلىگى مەن عىلىمي الەۋەتى ارتتىرىلۋدا; اكادەميالىق موبيلدىلىك ۇعىمى ءىس جۇزىندە قولدانىلۋدا; ء“تىل­دەر­دىڭ ءۇش تۇعىرلى” جوباسى ماقساتتى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا; ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلىمى جاڭالانۋدا. سونداي-اق ينتەرنەت جۇيە­سىنە جاپپاي ەنۋ قامتاماسىز ەتىلىپ, ۋني­ۆەرسيتەتتىك پورتال جاسالدى. بۇگىندە ءبىز ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن جا­ڭار­تۋدا, كادرلاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاماناۋي كەلبەتىن جانە ونىڭ سىرتقى بايلانىستارىن دامىتۋدا, ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇزدىكسىزدىگى جانە ءارتاراپتى­لىعىن دامىتۋدا, ءبىلىم بەرۋ كەڭىس­تىگىن اقپاراتتاندىرۋدا, عىلىمي باعىتتار مەن عىلىمي مەكتەپتەردى دامىتۋدا, حا­لىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدە, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جانە قارجى رەسۋرستارىن دا­مىتۋدا ناقتى تابىستارعا جەتىپ وتىرمىز. ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ ءىسى جاڭا ءبىلىم بەرۋ جانە اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردى ەنگىزۋ مەن ءبىلىم بەرۋ قىز­مەتىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. عىلىمنىڭ, ءوندىرىستىڭ, تاجىريبەلىك بازالاردىڭ جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىسى وقۋ ۇدەرىسىنىڭ جوعارى ساپاسىن جانە بولاشاق مامانداردىڭ ءىس جۇزىندە تولىققاندى دايىندىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ينتەل­لەكتۋالدى ۇلتتى قالىپتاستىرۋدا تاربيە جۇمىسى مەن جاستار ساياساتى بويىنشا باسقارۋ, ۇلتتىق تاربيە كافەدراسى, اكا­دەميك ت.س.سادىقوۆ اتىنداعى قازاقستان تاريحى كافەدراسى, “ەتنوكوركەمدىك مادەنيەت” عىلىمي-شىعارماشىلىق ورتا­لىعى, قولدانبالى فيزيكا, ماتە­ماتيكا جانە اقپارات ينستيتۋتى جەتەكشى ءرول اتقاراتىن بولادى. 2008-2009 وقۋ جىلىندا ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ماگيستراتۋرا مەن رھد دوكتورانتۋرا ينستيتۋتى ءبولىنىپ شىقتى, ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن تالداۋ مەن بىلىكتىلىكتى كوتەرۋ ينستيتۋتى, ين­نو­ۆاتسيالار مەن ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى عىلى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى, جاڭادان دەنە شىنىقتىرۋ جانە العاشقى اسكەري دايىندىق فاكۋلتەتى اشىلدى. “رۋحاني مۇرا” باعدارلا­ما­سىنىڭ شەڭ­بەرىندە بايتۇر­سىنوۆ اتىنداعى عى­لىمي-زەرتتەۋ جانە الاش ورتالىعى, ونىڭ مۇراجايلىق ەكسپو­زي­تسيا­سى, ابايتانۋ ورتالىعى قۇرىلدى. كرەديتتىك تەحنولوگيا 2004-2005 وقۋ جىلىنان باستاپ وقۋ ۇدەرىسىنە بىرتىندەپ ەندىرىلدى. كرەديتتىك تەحنولوگيانى ءجۇ­زە­گە اسىرۋ ءۇشىن تىركەۋ, باقىلاۋ جانە باعالاۋ بولىمدەرىنەن تۇراتىن باقىلاۋ جانە باعالاۋ باسقارماسى قۇرىلدى. كاسىبي بىلىكتى مامانداردان ەدۆاي­زەرلەر تاعايىندالدى. ەكسپەريمەنت شەڭبەرىندە ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى 2-3 كرەديتتىك تەحنولوگيا بوي­ىن­شا وقىتۋدىڭ بىلىكتىلىكتى كوتەرۋ كۋرسى­نان ءوتتى. فاكۋلتەتتەردە ادىستەمەلىك جۇ­مىس جۇيەسى قايتا قۇرىلدى. سيللابۋس­تار­دىڭ جاڭا فورمالارى جانە ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگىنىڭ تالاپتارىنا تو­لىق سايكەس كەلەتىن وقۋ-ادىستەمەلىك كە­شەندەردىڭ 3 ءتۇرى جاسالدى. كىتاپحانانىڭ كومپيۋتەرلىك زالىندا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى ءۇشىن وقۋ ماتەريالدارىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارى ورنالاسقان. ەندىگى مىندەت – ءبىلىم بەرۋ پورتالىن قۇرۋ. ءبىلىم بەرۋ پورتالى وقۋ ۇدەرىسىن مە­كەن-جايلىق (ۇيدە وقىتۋ) وقۋ-ادىستەمە­لىك­تەرىمەن قامتاماسىز ەتەدى. ءاربىر ستۋ­دەنت ءۇشىن وقۋ ادەبيەتىنىڭ, وقۋ-ادىستە­مەلىك كەشەندەردىڭ, ءسووج جانە ءسوج ءۇشىن جەكە تاپسىرمالاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن, وقۋدان تىس ۋاقىتتاعى پروفەسسور-وقىتۋشى­لار­دىڭ جانە ءتارتىپ جەتەكشىلەرىمەن ينتەراكتيۆتى بايلانىس پەن ءبىلىم قىزمەتى ناتيجەلەرىن ۇنەمى مونيتورينگىلەۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ باستى مىندەت. بولون پروتسەسى پروفەسسور-وقىتۋشى­لار قۇرامى مەن ستۋدەنتتەردىڭ ۇتقىر­لى­عىن قاجەت ەتەدى. اتالعان پرينتسيپتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ءمۇم­كىندىك بار. بۇل شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كە­لىسىم-شارتتار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلماق. شەتەلدىك ستۋدەنتتەرمەن جۇمىستى ءۇي­لەستىرۋ جانە ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەردى شەتەل­دەردە وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ ماقساتىمەن بىلتىرعى جىلى دايىندىق فاكۋلتەتى اشىلدى. بۇگىندە كورەيادان, قىتايدان, تۇركيادان, يراننان, مونعوليادان, ەگيپەتتەن كەلگەن ستۋدەنتتەر كونتينگەنتى 178 ادامعا جەتتى. باكالاۆريات جانە ماگيستراتۋرا بويىنشا ءبىلىم الاتىن ولار قازىر دايىندىق, فيلولوگيا, فيزيكا-ما­تەماتيكا, قارجى-ەكونوميكا, كوركەم­سۋرەت-گرافيكا جانە پسيحولوگيا-پەدا­گوگيكا فاكۋلتەتتەرىندە ءبىلىم الۋدا. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەنۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارت­تا­رىنا قول جەتكىزۋ ماقساتىمەن قازۇپۋ-دە حالىقارالىق بايلانىستار نىعايىپ كەلەدى. وقۋ ورنى 2007 جىلى يتالياداعى بولون ۋنيۆەرسيتەتىندە ۋنيۆەرسيتەت­تەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويدى. قازىرگى تاڭدا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى فران­تسيانىڭ, گەرمانيانىڭ, سلوۆا­كيا­نىڭ, پولشانىڭ, قىتايدىڭ, رەسەيدىڭ, جاپونيانىڭ, بولگاريانىڭ جانە تاعى باسقا مەملەكەتتەردىڭ 81 جەتەكشى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇ­مىس ىستەيدى. شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىن­دارىمەن ەكى جاقتى بىرلەسە دايىندالعان جوبالار بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, اقپاراتتار الماسۋ, سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار جانە تاعى باسقا ءىس-شارالار وتكىزۋ; جەكەلەگەن باعدارلامالار بويىنشا وقىتۋشىلار مەن عىلىمي قىز­مەتكەرلەردىڭ تاجىريبە الماسۋلارىن ۇيىم­داستىرۋ; بىرلەسكەن عىلىمي-تەحني­كالىق جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ; ەكى جاقتىڭ دا مۇددەلەرىنە ساي كەلەتىن عىلىمي اقپاراتتار مەن ماتە­ريالدار الماسۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول جەتتى. قازىرگى تاڭدا فيزيكا-ماتەماتيكا ما­ماندىقتارى اعىلشىن تىلىندە وقىتىلۋدا. سونداي-اق “قوس ديپلوم” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. بۇگىندە ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ ميكولاس رومەريس اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتىمەن ستۋدەنت جانە ماگيسترانتتار الماسۋ جوباسى ىسكە اسى­رى­لىپ كەلەدى. مىسالى, ءبىزدىڭ باكالاۆر نە­مەسە ماگيسترانت وقۋ ورنىن بىتىرەر ال­دىندا ءبىر سەمەستر جەدەلدەتىلگەن باع­دار­لاما بويىنشا ءبىلىم العان سوڭ سول ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ دە جانە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتە­تى­مىزدىڭ دە ديپلومدارىن الىپ شىعادى. بۇگىندە “قوس ديپلوم” باعدارلاماسى بوي­ىنشا ماسكەۋ مەملەكەتتىك پەداگوگي­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن, سلوۆاكياداعى براتيسلاۆا ۋنيۆەرسيتەتىمەن, رەسەيدىڭ ءسىبىر فەدەرالدىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن, فەدەرالدىق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىمەن جانە تاعى باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەدا­گوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ەۋروپانىڭ حا­لىقارالىق ءبىلىم بەرۋ اسسوتسياتسياسىنا (ەاىE), ەۋروپانىڭ زاڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرى اسسوتسياتسياسىنا (ELFA), حالىقارالىق الەۋمەتتانۋشىلار اسسوتسياتسياسىنا, ەۋروپانىڭ پسيحولوگيانى دامىتۋ قو­عامىنا (ESDP), يننوۆاتسيانى قولدانۋ جونىندەگى الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر جۇيە­سىنە ء(GUNى), ساياسي زەرتتەۋلەر ءجو­نىندەگى ەۋروپا كونسورتسيۋمىنا (ECPR), ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ حالىقارالىق اسسوتسيا­تسياسىنا ء(ىAU) مۇشە بولىپ وتىر. ەلباسى جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەرگە بايلانىستى الداعى ونجىل­دىق­تا اتقارىلاتىن ىستەر اسا اۋقىمدى. ءبىز ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى مەن پرو­فەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ كۇش-قۋاتىن, شىعارم اشىلىق الەۋەتىن وسى مىندەتتەردى شەشۋگە جۇمىلدىرىپ وتىرمىز. سەرىك پىراليەۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور. رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق توپ جەتىسۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسىپ, ەلباسىنىڭ جولداۋىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا كۇمىسجان بايجان. ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋ­ىنىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىز­دى­لىعى ەرەكشە ەكەندىگىن جۇرت­شىلىق ۋاقىت وتكەن سايىن شىنايى سەزىنۋدە. دەگەنمەن, ونداعى ايتىلعان بايىپتى باعدارلامالاردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ ماقساتىمەن اس­تانادان اقپاراتتىق-ناسي­حات­تىق توپتى ارنايى باستاپ كەل­گەن ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ جۇمىسىنىڭ القيسسا­سىن­دا وبلىس اكتيۆىمەن كەزدەستى. باسقوسۋدى وبلىس اكىمى سە­رىك ۇمبەتوۆ اشىپ, بيىلعى جول­داۋداعى ايتىلعان باسىم­دىق­تار حاقىندا اڭگىمەلەدى. سونداي-اق وڭىردە جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان جۇمىستاردى ورتاعا سالدى. بۇدان كەيىن اقپاراتتىق-نا­سي­حاتتىق توپ جەتەكشىسى, مي­نيستر باقىت سۇلتانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نوميكالىق ورلەۋ – قازاق­ستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋى توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىتتى. اتاپ ايتقاندا, 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ سترا­تەگياسى جوسپارىنىڭ باستى باعىتتارىن تارقاتىپ, “بيز­نەس­تىڭ جول كارتاسى-2020” باع­دار­لاماسىن ءتۇسىندىردى جانە بيىل الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ مەن وسى سالاداعى جاردەمگە ارنال­عان شىعىستار كولەمى ار­تاتى­نىن جانە بازالىق زەي­نەت­اقى تولەمدەرىنىڭ 25 پايىزعا كوتەرى­لەتىنىن جينالعاندار نا­زارىنا سالدى. سونىمەن قاتار, وتباسى, انا مەن بالا ينستي­تۋ­تىن نى­عايتۋ, جاردەماقى ءمول­شەرلەرى جايلى جولداۋدا ايتىلعاندارعا دا ەرەكشە ءمان بەردى. جەتىسۋ جەرىندە سابيلەردى بالاباقشامەن قامتۋ كور­سەت­كىشى 21 پايىزدى عانا قۇراسا, كەزەكتە تۇرعان بۇلدىرشىندەر سانى 19 مىڭعا جۋىق ەكەن. مينيستر وبلىس اكىمىنىڭ بۇعان دەيىن جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتكەن, بالاباقشالاردى كوم­مۋ­نالدىق مەنشىككە قايتارۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ جان-جاقتى قولداۋعا يە بولىپ, وزگە اي­ماقتاردا دا قولعا الىن­عا­نىن اتاپ ءوتتى. ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى دە ورتاعا سالىندى. سەرىك ابىكەن ۇلى قازاق­ستان­نىڭ دامۋ بەلەستەرىن اي­قىن­دايتىن قۇندى قۇجاتتى نا­سيحاتتاۋ, ءتۇسىندىرۋ ماق­ساتىمەن ارنايى كەلگەن توپ مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىنا ءسات­تىلىك تىلەپ, حا­لىقتى الەۋ­مەتتىك جاعىنان قور­عاۋ, ۇس­تازدار مەن دارىگەر­لەردىڭ كوم­مۋنالدىق شىعىنىن وتەۋ, جەت­كىلىكسىز قامتىلعان وتبا­سى­لارىنداعى بالالارعا جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم گرانت­تارىن تاعايىنداۋ, ولار­دىڭ قوعامدىق كولىكتەردە تەگىن ءجۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ, تاعى باسقا جۇيەلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستار جايلى اڭگىمەلەدى. اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپ مۇشەلەرى ءبولىنىپ, وڭىردەگى اۋداندار مەن قالالارعا اتتا­نىپ, حالىقپەن جۇزدەسۋدى باس­تاپ كەتتى. جەتىسۋ جۇرتشى­لى­عىمەن وسىنداي ماعىنالى ءجۇز­دەسۋدى ماقسات ەتكەن ناسيحات­شىلاردىڭ قارجى ءمينيسترلى­گىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ناتاليا كورجوۆا باستاعان العاشقى توبى پان­فيلوۆ اۋدانىنا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ عى­لى­مي-زەرتتەۋ كەڭەسىنىڭ حاتشىسى ناتاليا كالاشنيكوۆا باستا­عان تاعى ءبىر توبى “دوستىق ۇيىندە” جانە ءىلياس جان­سۇگىروۆ اتىن­داعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىندە جۇرتشىلىقپەن, ستۋدەنتتەرمەن اڭگىمە وتكىزدى. وزگە دە ناسيحاتتىق توپ مۇشە­لەرى اقسۋ, الاكول, تەكەلى, بال­قاش, كەربۇلاق اۋداندارىنا اتتانىپ, جولداۋ جولدارىن ءتۇسىندىرۋدى جالعاستىرۋدا. الماتى وبلىسى. جاستاردىڭ دامۋى ستراتەگياسىن بەلگىلەيتىن ماڭىزدى قۇجات الماتىدا قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە   ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەت­قالي  سارىبەكوۆتىڭ قاتىسۋىمەن  مەملەكەت باسشىسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ   “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋى­نىڭ تالقىلاۋى ءوتتى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى. وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى مەن ستۋدەنتتەر قاتىسقان جيىندى اتالمىش وقۋ ورنىنىڭ باس­شى­سى ءشامشا بەركىمباەۆا اشىپ, بيىلعى جولداۋدىڭ ەلى­مىز ءۇشىن ءجونى بولەك ەكە­نى­نە, وندا الداعى 10 جىلدا اتقارىلۋى ءتيىستى جۇمىس­تار­دىڭ ناقتى ايقىندالىپ بە­رىل­گەنىنە توقتالدى. سونداي-اق جۋىردا وسى ماڭىزدى جول­داۋدى ناسيحاتتاۋ ءجو­نىن­دە استانادا پرەزيدەنت اكىم­شىلىگى باسشىسىنىڭ ورىن­با­سارى ماۋلەن اشىمباەۆ باستاعان توپ قۇرىلعانىن, سونىڭ قۇرامىنداعى ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى ماحمەتقالي سارىبەكوۆتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى بە­كەر تاڭداپ الماعانىن, سون­دىقتان جول­داۋعا قاتىستى ءارى وزدەرىن قىزىقتىراتىن ساۋالداردى قويىپ, تاعى­لىم­دى ءبىر كەزدەسۋ وتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. – بيىلعى جولداۋ بار­لىق قازاقستاندىقتاردىڭ جول كارتاسىنا اينالىپ وتىر, – دەدى ماحمەتقالي نۇرعا­لي­ ۇلى. – ەڭ الدىمەن ءار ادام­نىڭ, اسىرەسە, جاستاردىڭ دامۋ ستراتەگياسىن بەلگىلەيتىن ما­ڭىزدى قۇجات بولىپ تابى­لا­دى. ولاي دەيتىنىم, جولداۋ­دا­عى بەس ستراتەگيالىق باعىت­تا ەلباسى, اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا, عىلىمعا ەرەكشە باسا نازار اۋدارىپ, الەۋ­مەتتىك جاعداي جاسالۋىنا باسا كوڭىل بولگەن. ودان ءارى ۆيتسە-مينيستر قازىر “بالاپان” مەملەكەت­تىك باعدارلاماسى بويىنشا جۇ­­مىس­تار جۇرگىزىلىپ جات­قا­نىن, ونىڭ باستى ماقساتى – مەك­تەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيە­­سىندە قىزمەتتى قام­تا­ما­سىز ەتۋ ەكەنىنە توق­تالدى. سونداي-اق قر ءبىلىم سالا­سىنىڭ دامۋىنا باي­لانىستى 2008 جىلدان باستاپ 12 جىل­دىق جۇيەگە ءبىر­نەشە سەبەپ­تەر­گە بايلا­نىس­تى كوشە ال­ماي وتىر­عا­نىمىزدى, وعان مەكتەپ بازا­لارىنىڭ دايىن ەمەستىگى, كادر ماسەلەسىنىڭ تو­لىق شەشىلمەي, وقۋ-ءادىس­تە­مە­لىك كەشەندەردىڭ ىسكە اسى­رىل­ماي وتىرعانىنا توقتالىپ ءوتتى. ودان ءارى عىلىم تۋ­را­لى زاڭ جوباسى دايىندالىپ, ءما­جى­لىسكە تاپسىرىل­عانىن, ەل­با­سى ايتقانداي, 2020 جىل­عا دەيىن قا­زاق­ستاندا كە­مىندە الەمدىك دەڭ­گەيدەگى ەكى جوو اشۋ مىندەتى قويىل­سا, ونىڭ ءبىرى بيىلعى شىلدە ايىندا استانا كۇنىنە وراي ن.ءا.نا­زارباەۆ ۋنيۆەر­سي­تە­تىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر­عانىن, وندا جاراتى­لىستانۋ, ينجە­نەر­لىك جانە مەديتسينا با­عىت­تارىندا ءبىرىنشى كۋرس­قا ستۋ­دەنتتەر قابىلدانىپ, ءبىر گرانت قۇنى 19,5 مىڭ دول­لار كولەمىندە بولاتىنى جايلى دا حاباردار ەتە كەتتى. ۆەدومستۆولىق سالا باس­شى­لارىمەن كەزدەسىپ, جۇزدە­سۋ­دىڭ مۇنداي مۇمكىندىكتەرى بولا بەرمەيتىنىن ەسكەرگەن مۇعالىمدەر مەن ستۋدەنتتەر ۆيتسە-ءمينيستردى سۇراقتىڭ استى­نا الدى. ماسەلەن, پرو­فەس­سور قازىنا ايماعام­بە­توۆا عىلىمي ورتالىقتاردا ساپالى باعدارلامالار قاراس­تى­رىلمايتىنىن, كافەدرادا كرەديتتىك جۇيەدە سوڭعى ءتورت جىلدان بەرى تەك تاربيەشى دە­گەن ماماندىق الىپ كەلە جات­قان باستاۋىش مەكتەپ مۇ­عالىمدەرىنىڭ قىزمەتتەرى شەك­تەۋلى ەكەنىن, سوندىقتان بۇل ماماندىق تاربيەشى-ادىسكەر دەپ اۋىستىرىلسا دەگەن ۇسى­نىسىن جەتكىزسە, فيزيك ۇس­تاز­دار وپتيكالىق قۇرال­داردىڭ جەتىسپەيتىندىگىن, ال ستۋدەنت­تەر “بالاپان” باع­دار­­لاماسى بوي­ىن­شا مەكتەپ­كە دەيىنگى تاربيە­شى­لەردىڭ ەڭ­بەكاقى­سى­نىڭ تومە­ندىگىن ايتىپ جانە باس­قا دا ساۋال­دارىنا جاۋاپ الدى. بىرەگەي قوندىرعىلار شىعارىلادى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىن­دىك­تەرى” اتتى قازاقستان حال­قى­نا بيىلعى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىل­دىق­تاعى مىندەتتەرى بەلگىلەندى. ەل دامۋىنىڭ ەرتەڭىنە ارنالعان جوبا-جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى جولدارى مەن باستى باعىتتارى كورسەتىلىپ, ونى ورىنداۋعا تاپسىرمالار بەرىلدى. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ, ەڭبەك ۇجى­مى­نىڭ وسى باعىتتا ۇتىمدى جۇمىس ىستەۋىن قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز. وبلىستا بيىل جالپى قۇنى 1 ميلليارد 37 ميلليون دوللار بولاتىن 26 جوبا ءجۇ­زەگە اسىرىلاتىن بولادى. ءبىزدىڭ “اقتوبەرەنتگەن” اك­تسيو­نەرلىك قوعامىنا قاتىستى جوبا قازاقستاننىڭ يندۋس­تريا­لىق كارتاسىنا كىرەدى. كاسىپورىندا جۇرگىزىلىپ جات­قان قايتا جاراقتاندىرۋ جۇ­مىستارى ۇستىمىزدەگى جىلعى شىلدە ايىنان باستاپ وسى زا­مانعى كومپيۋتەرلىك تومو­گراف­تار شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل كاسىپورىننىڭ دامۋ تاريحىنداعى مۇلدەم جاڭا كەزەڭ بولعالى تۇر. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن اكتسيونەرلىك قوعام ارا­سىندا 2010 جىلعا زاۋىت ءونىم­دەرىن ساتىپ الۋعا جاسالعان مەموراندۋم بۇعان تولىق دالەل ەكەنى داۋسىز. ءبىزدىڭ اكتسيونەرلىك قوعام وسىنداي بىرەگەي مەديتسينالىق جانە وندىرىستىك رەنتگەن اپ­پا­راتتارىن شىعاراتىن ەلى­مىزدەگى بىردەن-ءبىر كاسىپورىن رەتىندە دە الىس-جاقىن شەت­ەلد­ەرگە بەلگىلى. مۇندا رەنتگەن اپپاراتتارىنىڭ 28 ءتۇرى شى­عارىلادى. اكتسيونەرلىك قو­عام­نىڭ مەملەكەتتىك تاپسى­رىستىڭ ارقاسىندا ەكىنشى تىنىسى اشىلاتىنىنا بەرىك نەگىز بار. ەل پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا ساياساتى بولاشاققا سە­نىمدى قادام جاساۋعا, ياعني يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق سەرپىندى دامۋ ستراتەگياسىنىڭ جەمىسىن كورۋگە وڭ ىقپال ەتەتىن بولادى. ينۆەستي­تسيا­لىق جوبا ءوز قارجىمىزدىڭ جانە قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى نەسيەسى ەسەبىنەن قار­جىلاندىرىلىپ وتىر. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ىشكى جانە سىرتقى رىنوكقا شى­عا­رىلاتىن وسى زامانعى دياگ­نوس­تيكالىق كومپيۋتەرلىك اپ-پاراتۋرالارمەن مەديتسينالىق مەكەمەلەردى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. توموگرافتاردى جيناۋ “دجە­نە­رال ەلەكتريك” كومپانيا­سى­نىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا جۇزەگە اسادى. بۇل ونىڭ باعا­سىن 50 ميلليون تەڭگەگە ءتو­مەن­دەتۋگە العىشارت جاسايدى. مۇنداي اپپاراتۋرا قازاق­ستان­دا قازىر 180-250 ميلليون تەڭگە تۇرادى. ءبىزدىڭ كاسىپ­ورىندا جۇزەگە اسىرىلماقشى ەكىنشى جوبا دا قايتارىمدى بولماق. سەبەبى, ءبىز شىعارعالى وتىرعان ليفتىلەر تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جۇيەسىن قايتا جاراقتان­دىرۋدا كادەگە اسادى. ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ مەن يننوۆاتسيا, ەڭبەك ءونىم­دىلىگىنىڭ ءوسۋى عانا قازاق­ستان­نىڭ داعدارىستان كەيىنگى كە­زەڭدە ۇتىمدى جانە بەرىك پو­زيتسيانى يەمدەنۋىنە مۇمكىن­دىك بەرەتىنىن ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا دايەكتەپ ايتىپ بەردى. بۇعان ءبىزدىڭ وبلىستا ءجۇ­زەگە اسىرىلماقشى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق جو­با­لاردىڭ دا ەلەۋلى ۇلەس بولىپ قوسىلاتىنىن ءاربىر اقتوبەلىك ماقتانىش تۇتادى دەپ وي­لاي­مىن. مارس ماحمۇتوۆ,  “اقتوبەرەنتگەن” اق-تىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى. اقتوبە وبلىسى. “قارا التىن” شاراپاتى قازاق مۇنايى دەگەندە ەل­باسىنىڭ وسى سالانى دامىتۋعا سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى ويعا ورا­لادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قازاقستانعا شەتەل ين­ۆەس­تورلارىن قولىنان جەتەلەپ اكە­لىپ, اۋقىمدى ينۆەستيتسيا سالۋعا يلاندىردى. سونىڭ ءنا­تيجەسىندە “تەڭىزدەي” الەمدە تەڭدەسى جوق ءىرى كەنىشتىڭ مول مۇنايى يگەرىلدى. سول “تەڭىز” كەنىشىنىڭ مۇنايىن قارا تەڭىز جاعالاۋىنداعى حالىقارالىق ايلاققا توتەلەي جەتكىزەتىن جاڭا قۇبىر جەلىسى تارتىلدى. ەندى كاسپي تەڭىزىنىڭ قاي­را­ڭىن­داعى قاشاعان كەنىشىنەن كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى يگەرۋ جۇ­مىستارىنا دايىندىق ءجۇر­گى­زى­لىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ تاپسىرماسىمەن اتىراۋدا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جو­بالار. قازاق مۇنايىن الەمدىك رىنوكقا جەتكىزۋدىڭ بالامالى باعىتتارىنىڭ قاتارىندا اتا­سۋ-الاشاڭقاي, باكۋ-جەيحان باعىتتارىنىڭ دا ماڭىز­دى­لى­عى ايقىندالىپ كەلەدى. ەل ەكونوميكاسىن وركەن­دە­تۋ­دە مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ ماڭىزى ارتا بەرەدى. مۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاق­ستان­نىڭ جاڭا مۇمكىندىگى” اتتى بيىلعى جولداۋىندا ايرىقشا اتاپ ءوتتى. سەبەبى, مۇناي ءوندىرۋ – قازاقتىڭ ءبىر عاسىردان بەرگى نەگىزگى كاسىبىنىڭ ءبىرى. راس, كە­زىن­دە ونىڭ يگىلىگىن سونشالىقتى كورە قويماعانىمىزبەن, قازاق­ستان دەربەس مەملەكەت اتانعالى بەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي كورەگەن باسشىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا “قارا التىننىڭ” قادىرىن سەزىنەتىن بول­دىق. ەلباسىنىڭ ۇسىنىسى­مەن قۇرىلعان ۇلتتىق قورعا مۇ­نايدان تۇسكەن تابىستىڭ ءبىر بولىگى جيناقتالىپ, قارجى داع­دارىسى كەزىندە سول قارجى ەل ەكونوميكاسىن, ۇلتتىق بانك­تەر­دى تۇرالاتپاۋعا جۇمسالدى. مىنە, وسىلايشا, قازاق مۇ­ناي­ى­نىڭ شاراپاتى بارشاعا ءتيدى. قازاق مۇنايىنىڭ شاراپا­تى الداعى ون جىلدا دا قازاق حال­قىنا مولىنان تيەتىن بو­لا­دى. مۇنايشىلار ەلدىڭ الەۋ­مەت­تىك-تۇرمىستىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ شارالارىنان قالىس قالمايدى. مۇنايلى اۋداندار­دا­عى ءتۇرلى الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىن قارجىلاندىرىپ, الەۋمەت الەۋەتىن ارتتىرۋعا قول­داۋىن جالعاستىرا بەرمەك. وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبى جاڭا ءداۋىردىڭ يننوۆاتسيالىق جوبالارىمەن قارقىندى دامۋعا بەت بۇرا باستادى. مۇنىڭ باس­تاپ­قى باعىتتارى قازىردىڭ ءوزىن­دە قولدانىسقا ەنگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, مۇناي كەنىشتەرىندە جەر استىنان مۇناي سوراتىن تەربەلمەلى قوندىرعىلارى ءبىر­تىندەپ بۇراندالى سورعىلارمەن الماستىرىلىپ كەلەدى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن قىزمەت كورسەتۋشىلەردى قولداۋ ارقىلى قازاقستاندىق ۇلەستى مولايتۋعا باعىت ۇستانىپ وتىرمىز. ەندى كەن ورنىنداعى ىلەسپە گازدى كا­دەگە اسىرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلماق. قويناۋى قازىناعا تولى ەمبىنىڭ مۇنايشىلارى ەلبا­سىنىڭ جولداۋىن ءاردايىم قۋاتتايدى. ويتكەنى, قازاق مۇنايشىلارى ەلباسىنا ارقا سۇيەپ كەلگەن, بۇدان بىلاي دا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­تا­مالارىن قولدايدى. مۇناي­شى­لار مۇناي وندىرۋدە ۋاقىت­پەن ساناسپايدى, شارشاۋدى ءبىل­مەيدى. ەلباسىنىڭ جولداۋى­نان الداعى ونجىلدىق قازاق­ستاننىڭ ەكونوميكالىق ورلەۋ جىلدارى بولاتىنىن ۇعىنىپ, تىڭ سەرپىنمەن ەڭبەك ەتۋگە ۇمتىلادى. ويتكەنى, ەندى الداعى ون جىلدىڭ ىشىندە ءبىز وندىرگەن “قارا التىن” حيميا ونەركاسىبى سالاسىندا تۇتىنىلاتىن نەگىزگى شيكىزات بولعالى وتىر. ىزتۇرعان بايمۇحانوۆ,  “ەمبىمۇنايگاز” وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى. اتىراۋ وبلىسى. جاڭا ونجىلدىق – جاڭا كەزەڭ ەلباسى جولداۋدا جاڭا ونجىلدىق, ياعني 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپا­رى – كوشباسشىلىققا جەتە­لەي­تىنىن ايقىن كورسەتىپ بەردى.  ءبىز ءبىلىم سالاسىندا جۇرگەن­دىكتەن, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ بويىنا ەلىنە, جەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى, پاتريوتتىق سەزىمدى ءبىلىم مەن تاربيە ارقىلى ءسىڭىرۋ مىندەتىمىز دەپ سانايمىز. قازاقستاننىڭ كەلەشەگى – بۇگىنگى وقۋشى. ەندەشە, ەرتەڭگى ەل باسقارار ۇرپاقتىڭ ەلىمىزدىڭ جاڭا كە­زەڭدەرىمەن, جاڭا جوسپارلار­مەن جان-جاقتى حاباردار بو­لۋى ءوزىن مەملەكەت دامۋىنان شەت قالمايتىندىعىنا سەنى­مىن وياتادى. اقپاراتتىق تەحنولوگيانى جان-جاقتى قولدانا الاتىن, عىلىمنىڭ تىڭ جاڭالىق­تا­رىن اشۋعا مۇمكىندىگى بار تۇل­عانى تاربيەلەۋ ادام كاپي­تالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى­لىگىن ارتتىرۋعا جەتكىزەدى. سول ءۇشىن دە مەكتەپكە دەيىنگى با­لالاردى تاربيەلەۋ مەن وقى­تۋ­عا زور كوڭىل بولىنگەن. 12 جىل­دىق وقىتۋ مودەلى جانە “ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ­تەر­دىڭ” جوباسىن ورىنداۋدىڭ ءوزى كەلەشەككە اسا قاجەتتى ما­مان­دار دايىنداۋدى مەڭزەيدى. قا­زاقستاننىڭ كەلەشەگى – ءبىلىمدى ازامات بولۋىمەن قاتار, سا­لامات­تى ءومىر سالتى مەن ءوز دەن­ساۋلىعىنا كوڭىل ءبولۋى دەر ەدىم. ءبىزدىڭ ۇجىمىمىزدا ەل­باسى­نىڭ ۇستانعان ساياساتىن قول­دايدى. سوعان دالەل رەتىندە ايتا كەتسەم, مەكتەبىمىزدە “نۇر وتان” حدپ باستاۋىش پار­تيا ۇيىمى جۇمىس اتقا­رادى. “نۇر وتان” حدپ ءۇشىن 2020 باعدارلاماسىن ورىنداۋ جۇمىستىڭ باستى وزەگىنە اينالۋى ءتيىس. قازاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەشكىم دە سىرتتا قالماۋى قاجەت ەكەن­دىگىن ەلباسى باسا كورسەتتى. ەندى ۇستازدار ۇجىمى جول­داۋ­دى جەتىستىكتەرگە جەتكىزەتىن داڭ­عىل جول ەكەنىنە سەنىمدى جانە ءوز تاراپىنان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تيەسىلى جوسپار­لار­دىڭ ناتيجەلى ورىندالۋىنا ۇلەستەرىن قوسادى. ارداق اسانوۆا, اباي اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان  №10 ليتسەي مەكتەبىنىڭ ۇستازى.  “نۇر وتان” حدپ  باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ ءتورايىمى. پاۆلودار.