تاربيە • 05 اقپان، 2019

شەراعانىڭ قارىنداسى شەرتكەن سىر

776 رەت كورسەتىلدى

شەرحان مۇرتازا ءاربىر قازاق ءۇشىن اياۋلى ەسىم، ارداقتى تۇلعا. تۋمىسىنان تەكتى، قارا قىلدى قاق جارعان اقيقاتشىل ازاماتتىڭ ورنى بۇگىندە ويسىراپ قالدى. تۋعان ەلىن، تۋعان توپىراعىن ءتاۋ ەتەر كيەسى، ءجۇز بۇراتىن قۇبىلاسى دەپ قاستەرلەپ وتكەن شەراعا قازاق ادەبيەتىندەگى ەرەكشە قۇبىلىس ەدى. ال سول تۋعان توپىراقتا ۋاقىتتىڭ داۋىلى دا، جاۋىنىڭ دا وشىرە الماس قانشاما ەستەلىك بار. قاراورمان قازاقتى قايعى قۇشاعىندا قالدىرىپ ارعى دۇنيەگە كەتە بارعان شەرحان مۇرتازانىڭ ءومىر جولى، تاعدىر جولى تالايلى اڭگىمە. شەراعا تۋرالى شەرتىلەر سىر دا جەتەرلىك...

ءبىر انادان تۋىپ، ءبىر تاعدىردى بولىسكەن باۋىردىڭ قاشاندا ءجونى بولەك. بىرگە وسكەن كەزەڭنىڭ ەرەكشە ەستەلىگى ۇمىتىلمايدى، بارلىق ساتتەرى ساناڭدا سايراپ تۇرادى. شىندىقتىڭ جەبەسى شەراعانىڭ تۋعان قارىنداسى قۇرماش مۇرتازاقىزىنىڭ شاڭىراعىنا سالەم بەرە بارعانىمىزدا، ول كىسى باۋىرعا دەگەن قيماستىق سەزىمىن ءبىلدىرىپ، ەرەكشە تولعانىسپەن وتكەن كۇندەردەن ەستەلىك ايتتى. اسىرەسە، مۇرتازا اۋلەتىنە دەگەن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قامقورلىعىن، شەراعاڭا دەگەن اعالىق ىقىلاسىن تەبىرەنە جەتكىزدى. ەل ىشىندە ءجيى ايتىلا بەرمەيتىن اڭگىمەلەردى قۇرماش اپا اڭگىمەلەگەندە تولقىماۋ، تەبىرەنبەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. «اكەمىز مۇرتازانى باي-قۇلاقتىڭ بالاسى دەپ ۇستاپ اكەتتى. ول كىسىنى كوزى كورگەندەر اكەمىزدەن كەزىندە اۋىل بولىپ اقىل سۇراپ وتىرعاندارىن ءجيى ايتىپ جۇرەتىن. اكەيدى ءبىر رەت ەمەس، بىرنەشە رەت قاماعان. بۇل جايلى كوپ ايتىلمايدى. باياعى سول اۋىلدىڭ شولاق بەلسەندىلەرى بايدىڭ بالاسى دەپ تىنىشتىق بەرمەدى عوي. ەڭ سوڭعى رەت بۇل ىسكە باۋىرجان مومىش ۇلى ارالاسىپ، اكەمىزدى تۇرمەدەن شىعارىپ العان ەكەن. باۋكەڭنىڭ بۇل ازاماتتىعىن مۇرتازا اۋلەتى ەشقاشان ۇمىتپايدى. ال، اكەمىز ودان كەيىن قايتا ۇستالىپ، سول كەتكەننەن مول كەتتى. ول كەزدە اعام شەرحان بەس جاستا، مەن ءۇش جاستامىن، ال ءىنىم باتىرحان ءبىر جارىم جاستا بولاتىن»، دەپ قاريا تاۋقىمەتكە تولى تاعدىر جولىن ەسكە الدى.

شەرحان مۇرتازا «اي مەن ايشا» كىتابىندا بەينەتكە تولى بالالىق شاعى تۋرالى تولعايدى. اكەسى مۇرتازانى ساعىنىشپەن ەسكە الادى. ايشا انانىڭ كەشكەن ازابىن سۋرەتتەيدى. الايدا، ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن ايتىلماعان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ بۇل ەرلىك ءىسىن قۇرماش اپانىڭ اۋزىنان ەستىدىك. قۇرماش اپا ءوزىنىڭ اڭگىمەسىندە بالالىق شاقتاعى كەشكەن قيىندىقتارى مەن كورگەن بەينەتىن ونەگە ورنەكتەرىمەن اڭگىمەلەپ بەردى. «اۋىلدىڭ شولاق بەلسەندىلەرى بىزگە كۇن كورسەتپەدى. شەشەمىز كۇن شىققاننان ءتۇن باتقانشا كولحوزدا جۇمىس ىستەدى. سوندا بەلسەندىلەر ەڭبەكاقىعا ءبىر ءتۇيىر ءدان دە بەرگەن ەمەس. ۇيىمىزدە نە تاماق، نە وتىن جوق. سودان ناعاشىلارىمىز ءبىزدى جامبىل قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى بەكتوبە دەگەن اۋىلعا كوشىرىپ اكەتتى. شەرحان قالادا ينتەرناتتا وقىپ ءجۇردى. مەن جوقشىلىقتىڭ كەسىرىنەن ءبىرىنشى كلاستى دا وقي المادىم. شەشەم قالادان ءجۇن اكەلىپ يىرەدى. مەن ونى ءتۇتىپ بەرەمىن. سونى ساتىپ، اقشاسىنا ءبىر بولكە قارا نان الساق، ەت جەگەندەي بولاتىنبىز. وسىلاي كۇن كوردىك. شەشەمنىڭ ءسىڭلىسى قايتىس بولعاندا، ءبىز قايتادان اۋىلعا كوشتىك»، دەپ اڭگىمەسىن جالعادى قۇرماش اپا. بۇگىندە سەكسەننىڭ بەسىنە كەلىپ وتىرعان قاريانىڭ ماڭدايىنداعى ءاجىم وتكەن كۇندەردىڭ ەستەلىگىندەي بولسا، جانارىنداعى جاس سول ۋاقىتتا جازىقسىز جاپا شەككەن ادامداردىڭ جۇرەك جاسىنداي ەدى.

ەستى ازاماتتىڭ ەسىندە تاعدىردىڭ ءتۇرلى تاڭبالارى ساقتالادى. ادام بويىنداعى يمان، ادامگەرشىلىك، كىسىلىك دەيتىن ۇلى قاسيەتتەردى كورە بىلگەن، ومىرىندە سونى ونەگە ەتكەن جاننىڭ دا ونەگەسى تاۋسىلماق ەمەس. كىسىنىڭ كىسىلىگىن كورسە دە، ادامنىڭ الاسىن تانىسا دا مىنەز دەيتىن مىقتىلىعىنان تايماعان، قانمەن كەلگەن قاسيەتىن جوعالتپاعان قۇرماش مۇرتازاقىزى سول ءبىر قيىن كەزەڭدە جاقسىلىعىن اياماعان ادامدار تۋرالى دا ايتىپ بەردى. «ەسەيگەن شاعىندا شەرحان ماسكەۋگە وقۋعا كەتەتىن بولدى. بىزدە بەرە قوياتىن ەشتەڭە جوق. سوندا اۋىلدىڭ جاقسى ادامدارى شەرحاننىڭ جولىنا دەپ اقشا جيناپ بەرگەندەرى ەسىمدە. دەمالىس سايىن كەلگەندە دە ەلدىڭ ادامدارى جولىنا قاراجات جيناپ بەرىپ تۇردى. ءوزى دە ماسكەۋدە جۇرگەندە كۇن كورۋ ءۇشىن پويىزدان جۇك ءتۇسىرىپ اقشا تابادى ەكەن. جارىقتىق، ءوزىن-ءوزى اسىراپ وقىدى عوي. ال، مەن اۋىلدا قالدىم. جەتىنشى كلاستى ارەڭ ءبىتىردىم. كولحوزدا جيىرما جاسىما دەيىن بيداي جيناپ، شومەلە سالىپ ءجۇردىم. شەشەم ايشا دا وسى كەزدە اۋرۋ بولىپ قالدى. ول كىسى دە تالاي قيىندىقتى كوردى عوي. ءتىپتى بالا كۇنىمىزدە شولاق بەلسەندىلەردىڭ شەشەمىزدىڭ شاشىنان سۇيرەگەنىن دە كوردىك. ءبارى دە باياعى بايدىڭ ۇرپاعىنىڭ وتباسى دەگەن جالا. ال ءبىز بايلىقتىڭ شەتىن دە كورگەن جوقپىز. تەك «زينگەر» دەگەن تىگىن ماشيناسىن شەشەم ءار جەرگە تىعىپ ءجۇرىپ ساقتاپ قالىپتى. سونىمەن ەلدىڭ كيىمىن جاماپ، تىگىپ كۇن كورىپ جۇردىك»، دەپ قۇرماش اپا بولماعان بالالىق شاعىنان ەستەلىك ايتتى. «اكەمىزدىڭ جاينامازىن شۇلعاۋ قىلامىز دەپ الىپ كەتكەن ءۇمىتسىز، قايىرىمسىز ادامداردى دا كوردىك. جاقسى جانداردى دا كوردىك. بىراق، تاعدىرعا رەنىش ايتۋعا بولمايدى ەكەن. قۇدايعا شۇكىر، شەرحان باۋىرىم ازامات بولدى. ەل تانىعان جازۋشى اتاندى. بۇل دا قۇدايدىڭ نەسىبەسى عوي. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءبىر جاقسىلىعىن جوعارىدا ايتتىم. شەرحان ءماريا جەڭگەمىزبەن ۇيلەنگەندە دە ول كىسىنى باۋىرجان اعانىڭ الماتىداعى شاڭىراعىنا تۇسىرگەن. اۋىلدا جاعداي جوق. ەكەۋى پاتەر العانشا، ءبىراز جىل سول ۇيدە تۇردى. كەيىننەن باسپانالى بولعان سوڭ عانا بولەك شىقتى. ايشا انام شەرحاننىڭ اتىن اتاعان ەمەس. شەرحان دا بالا بولىپ وعان ەركەلەگەنىن كورمەپپىن. تەك داستارحان ۇستىندە انامىزدىڭ قولىنان ۇستاپ، مەيىرلەنە ك ۇلىپ قاتتى قىسىپ-قىسىپ قوياتىن. بالكىم بۇل، ء«بىز ءۇشىن تالاي قيىندىقتى كوردىڭ عوي» دەگەنى شىعار»، دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى قۇرماش مۇرتازاقىزى.

كەشەگى جەتىم شەرحان، جالعىز شەرحان بۇگىندە ۇلت رۋحانياتىنىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالدى. قۇرماش اپا دا اعاسىن ماقتانىش تۇتادى. «بىرەۋگە قايراتكەر، بىرەۋگە باۋىر شەرحان ەدى عوي بۇل. ەندى اعامنىڭ اتى وشپەسە ەكەن دەپ تىلەيمىن. كەزىندە ءوزى تۋعان تالاپتى اۋىلىنا مەكتەپ، مەشىت، جول سالۋعا ىقپال ەتىپ ەدى. ەندى كوزى كەتكەن سوڭ ىزدەۋسىز قالماي، ءبىر كوشەگە، نە ءبىر مەكتەپكە شەرحان مۇرتازا اتىن بەرسە عوي دەپ ويلايمىن. ءتىپتى اۋىلعا اتىن بەرسە دە جاراسادى عوي»، دەگەن قۇرماش اپا ءومىردىڭ قاراپايىم قاعيداسى قاشاندا جاقسىلىقتان ءۇمىت ۇزبەۋ كەرەكتىگىن، ادام تىرشىلىكتە كىمگە نە ىستەسە، سونى كورەتىنىن ايتتى. ومىردە كورگەنى مەن تۇيگەنى كوپ قاريانىڭ ءار ءسوزى ءبىزدى وي اعىنىنا قاراي جەتەلەي بەردى...

حاميت ەسامان،

«Egemen Qazagstan»

جامبىل وبلىسى

سۋرەتتە: باتىرحان، شەرحان، قۇرماش مۇرتازا اۋلەتى

سوڭعى جاڭالىقتار

سىردىڭ سۋى تومەندەپ بارادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:27

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 16:56

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 16:38

قازاقستاندا ەت قىمباتتادى

قوعام • بۇگىن، 15:10

ەلىمىزدە كيىك سانى كوبەيىپ كەلەدى

قازاقستان • بۇگىن، 14:41

ۇقساس جاڭالىقتار