نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى ەكى ەسەگە جۋىق ازايدى

ەلىمىزدىڭ ەمحانالارىندا بالالار دارىگەرى قىزمەتىن قالپىنا كەلتىرۋ ما­سە­لەسى ءالى دە كوكەيكەستى كۇيىندە قالىپ وتىرعاندىعىنا قاراماستان, س.اس­فەن­دياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە پەدياتريا فاكۋلتەتى قايتا اشىلدى. بالالاردى قاراۋعا ماشىقتانعان مەديتسينا ماماندارىنىڭ جە­تىسپەۋشىلىگى قازىرگە باسى اشىق كۇيىن­دە قالا بەرمەك. دەگەنمەن وتاندىق پە­دياتريالىق قىزمەت تە ءوزىنىڭ ون جىل­دىعىن ارتقا تاستادى. بۇل سالادا اتقا­رىلاتىن جۇمىس ءالى دە شاش ەتەكتەن.

ال جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, 2017 جىل­عى قىركۇيەك ايىندا پەدياتريا فا­كۋلتەتى قايتا اشىلىپ, مەملەكەتتىك تاپ­سىرىس شەڭبەرىندە پەدياترلاردى دايىن­داۋعا 150 گرانت بولىنگەن-ءدى. ونىڭ ناتيجەسى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

سونداي-اق وتاندىق مەديتسينا بالا­لاردىڭ ءتۋابىتتى دامۋ اقاۋىن ء(ارى قاراي – تدا) جاتىر ىشىنەن انىقتاپ قانا قويماي, جۇكتى ايەلدەردى دە ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن پەريناتالدىق دياگنوستيكالاۋدى جاقسارتتى. ءتۋابىتتى كەسەلدەردەن بولاتىن 1 جاسقا دەيىنگى بالا ءولىمى سوڭعى 10 جىلدا 2 ەسەگە جۋىق ازايدى. بۇل پەريناتالدىق دياگ­نوس­تيكانىڭ جاقسارۋىنا جانە جەدەل ارا­لاسۋ ادىستەرىنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە باي­لا­نىستى.

رەسپۋبليكادا بالالار كارديو­حي­رۋر­گيالىق قىزمەتى جولعا قويىلدى. قازىر­گى كەزدە ەلىمىزدە ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار بالالارعا ارنالعان 145 كارديو­حي­رۋر­گيالىق توسەك-ورىن مەن 28 كارديوحي­رۋرگيالىق رەانيماتسيالىق توسەك-ورىن ۇيىمداستىرىلعان. جىل سايىن بالا جۇرەگىنە 2 مىڭنان استام اشىق وتا جاسالادى.

وعان قوسا ونكولوگيالىق اۋرۋعا شال­دىققان بالالاردىڭ ءومىرى ۇزاردى. دەرتتى بالالاردىڭ باسىم بولىگى شىن مانىندە ساۋىعۋعا قول جەتكىزدى. بۇل جەتىستىكتەرگە رەسپۋبليكامىزدا لەيكەمياعا شالدىققان بالالاردى ەمدەۋدە 20 جىلدان بەرى قول­دانىلىپ كەلە جاتقان BFM نەمىس باع­دار­لاماسى ارقىلى, ياعني حيميوتەراپيانى تاڭدامالى قارقىنداتۋ, باعدارلامالىق ەمدەۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە قول جەتتى. قازىرگى كەزدە ءجىتى ليمفوبلاستىق لەيكوزعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىر­شەڭ­دىگى جوعارى مولشەرلى پوليحيميا تەرا­پيا­نى (پحت) قولدانۋ ناتيجەسىندە 78%-دى قۇرايدى. بۇل الەمدىك ناتيجەگە جاقىن.

پەدياتريا جانە بالالار حيرۋر­گياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ باسقار­ما ءتور­ايىمى ريزا بورانباەۆا: «دۇنيەجۇزىلىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ءتىرى تۋ ولشەمدەرىن ەنگىزۋ ارقىلى ەڭ تومەن سالماقتا (500 گرامنان جوعارى) شالا تۋعان نارەستەلەردى امان الىپ قالۋدى ۇي­رەن­دىك. وسىلايشا نەوناتالدى حيرۋر­گيا جانە كارديوحيرۋرگيانى بارىنشا ءتيىمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك ال­دىق. ويتكەنى از سالماقتاعى بالالاردى ساق­تاپ قالۋ ماشىقتارى جالپى العان­دا دارىگەرلەردىڭ ساۋاتتىلىعىن كوتە­رۋگە جانە باسقا پاتولوگيامەن بالالار­دى ەمدەۋدە جەكە بىلىمدەرىن قولدا­نۋعا جول اشادى. بىراق شالا تۋعان بالالار­دى كۇتۋدە سەنسورلى اۋىتقۋلار (كەرەڭ­دىك جانە رەتينوپاتيا) ماسەلەسى پايدا بولدى. بۇل دارىگەرلەرىمىز وسى جىل­داردا مەڭگەرۋى ءتيىس جاڭا سالالار ەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق ورتالىق­تاردا عانا ەمەس, سونداي-اق بىرقاتار وبلىس­تىق ورتالىقتاردا دا شالا تۋعان بالالار­دىڭ كورۋ قابىلەتىن ساقتاۋ ماقساتىندا رە­تي­نوپاتيا كەزىندە كوزدىڭ ىشكى تور قابى­عىنا لازەركواگۋلياتسيا وتاسى, اشىق جۇ­رەككە جاسالاتىن وتالار ءساتتى وتۋدە. سونىڭ ىشىندە جۇرەككە 3-4 كۇردەلىلىك دەڭ­گەيىندە جانە 500-دەن استام رەنتگەنەن­دو­ۆاس­كۋليارلىق جەدەل ارالاسۋلار جاسالادى. رەتي­نوپاتياعا شالدىققان شالا تۋعان بالا­لارعا حيرۋرگيالىق كومەك كورسەتۋ كە­زىندە جاقسى ناتيجەلەر الىندى: رەگرەسس جانە پروتسەستىڭ تۇراقتانۋى 94,7%, ال 4-5 ساتىداعى شالا تۋعاندار رەتينوپا­تيا­سىنىڭ بەلەڭ الۋى 5,3% عانا. بۇرىن وسى بالالاردىڭ بارلىعى مۇگەدەك بولىپ قالاتىن. ەلىمىزدە جىل سايىن وسىنداي 2 مىڭنان استام حيرۋرگيالىق وتا جاسالادى. وسىنىڭ ارقاسىندا تۋا بىتكەن اقاۋلارى بار شالا تۋعان بالالاردىڭ ءتىرى قالۋى قازىرگى ۋاقىتتا 80%-دى قۇراپ وتىر» دەيدى.

ءسابي ءولىمى مەملەكەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى مەن وندا ءجۇرىپ جاتقان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى ايقىن­داي­تىن دەمو­گرافيالىق كورسەتكىش. بۇل كورسەتكىش ءبىر جىل ىشىندە 1000 بالاعا شاققاندا 1 جاستا شەتىنەگەن بالالار سانى بويىنشا جانە پروميلدە ەسەپتەلەدى.

ماسەلەن, قازاقستاندا نارەستەلەردىڭ شەتىنەۋى 2,6 ەسە تومەندەپ, 7,9%-دى قۇراسا, تمد ەلدەرىندە ورتا ەسەپپەن نارەستەلەر ءولىمى – 9,3%-دى (قىرعىزستان – 19,9%, تاجىكستان – 11,8%, وزبەكستان – 10,7%, ازەربايجان – 9,8%, رەسەي – 7,3%) قۇرايدى. ارينە شىن مانىندە بۇل باعىتتا ءالى دە جەتىلۋ كەرەك, ويتكەنى ەىدۇ ەلدەرىندە كورسەتكىش 6,7%-عا تەڭ. دەگەنمەن ەلىمىزدە تۇراقتى تۇردە ىلگەرىلەۋ, دامۋ بار.

ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ شەتى­نەۋىندە قازاقستاندا دا پەريناتالدى كەزەڭدەگى جاعداي مەن دامۋدىڭ ءتۋابىتتى قاتەرلەرى دەپ اتالاتىن وسى ەكى ەندو­گەندى سەبەپ ءتىزىمدى باستاپ تۇر. ءۇشىن­شى ورىندا وقىس جاعدايلاردا بالالار كوز جۇمادى. ال وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنە عانا بايلانىستى ەمەس, بۇل جەردە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, الەۋمەتتىك قورعاۋ, ىشكى ىستەر, اكىمدىكتەرمەن جۇيەلى قارىم-قاتىناس ورناتۋ فاكتورلارى دا جوعارى. بۇل توپتا بالالاردىڭ انا سۇتىنەن قاقالۋى, اناسى ۇيىقتاپ كەتىپ بالاسىن ابايسىزدا تۇنشىقتىرۋى, سابيلەرگە اۋىر زاتتاردىڭ قۇلاۋى (تەلەديدار, كورپەلەر جانە ت.ب.) نەمەسە قاراۋسىز قالىپ, ارىقتار مەن وزەندەرگە باتىپ كەتۋى سالدارىنان دەنى ساۋ بالالاردى جوعالتىپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭداعى ەل مەديتسيناسىنداعى, پەدياتريا سالاسىنداعى جاعداي وسىنداي.

ستاتيستيكا زاڭدىلىقتارى بويىنشا ەگەر نارەستەلەر ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى رەس­پۋب­ليكا بويىنشا تومەندەسە دە, كەيبىر وڭىرلەردە جوعارى بولۋى مۇمكىن. كوپ جاع­دايدا دەنى ساۋ بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى اتا-انالاردىڭ دەنساۋلىعىنا, جۇكتىلىك كە­زىندە تالاپتاردى دۇرىس ورىنداۋىنا باي­لانىستى. نارەستەلەردىڭ ءولىم-ءجىتىمىن ءسوز ەتكەندە ەڭ الدىمەن نەگىزگى سەبەپ-سال­دار­عا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگى كورىنۋدە. ما­­سە­لەن, اتىراۋ وبلىسىندا نارەستەلەر ولى­­مىنە جاسالعان تالداۋ شەتىنەگەندەردىڭ 40%-ى شالا تۋدان جانە 16%-ى جاڭا تۋ­عان با­لا­لاردىڭ ءتۋابىتتى اۋرۋلاردان كوز جۇم­عانىن كورسەتتى. سوندىقتان بالا ءولى­مى دەڭ­گەيىن ازايتۋدىڭ نەگىزگى ارەكەتى پرو­في­لاكتيكالىق شارالار بولىپ قالا بەرمەك.

ايناش ەسالي,

«Egemen Qazaqstan»

الماتى

گۇلنار ءابدىلوۆا,

پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى باسشىسىنىڭ پەدياتريا جونىندەگى ورىنباسارى:

سوڭعى جىلدارى ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ءومىرى ۇزاردى. ءتىپتى باسىم كوپشىلىگى ءىس جۇزىندە ساۋىعۋعا قول جەتكىزۋدە. قازىرگى كەزدە ءجىتى ليمفوبلاستىق لەيكوزعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگى جوعارى مولشەرلى پحت قولدانۋ ناتيجەسىندە 78 پايىزعا جەتتى. الەمدىك جەتەكشى ورتالىقتاردا وسى اۋرۋعا شالدىققان بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگى 80-85%-دى قۇرايدى.

2012 جىلدان بەرى بالالارعا گەموپوەزدىك وزەكتىك جاسۋشاعا 151 ترانسپلانتاتسيا جاسالىندى. گوج اللوگەندىك ترانسپلانتاتسيالاۋ تيىمدىلىگى 75,3% جانە اۋتولوگيالىق 71%-دى قۇرادى. مۇنداي دەرتكە شالدىققان بالالاردى مەملەكەتتىك قاراجات ەسەبىنەن دياگنوستيكالاۋ جانە فەرمەنت الماستىرۋ ارقىلى ەمدەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى.

گۇلايىم بايتاناتوۆا,

 اكۋشەريا, گينەكولوگيا جانە پەريناتولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ قارقىندى تەراپياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:

بالالاردىڭ دەنساۋلىعى تىكەلەي انانىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى. ءبىزدىڭ ورتالىققا اۋىر ناۋقاستارعا ۇشىراعان انالار جاتادى. ورتالىق جىلىنا 3 مىڭنان اسا ايەلدى بوساندىرادى. ءتۋابىتتى اقاۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن, حيرۋرگيالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن نارەستەلەردى بىردەن پەدياتريا ورتالىعىنا جىبەرەمىز. ءبىز بۇل ورتالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىز. جىلدان-جىلعا ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار پايدا بولىپ, مەديتسينالىق قۇرالدار دا جاقسارىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا پەريناتالدى ءولىم-ءجىتىم 30-دان 5,5 پروميلگە, ەرتە جاستاعى نەوناتالدى شەتىنەۋ 15-تەن 3,2 پروميلگە, نەوناتالدى ءولىم-ءجىتىمى 20-دان 3,5 پروميلگە تومەندەدى.

گۇلميرا التىنباەۆا,

نەوناتولوگ-دارىگەر:

بۇگىندە ددسۇ ۇيعارىمى بويىنشا 500 گرامنان جوعارى, شالا تۋعان نارەستەلەرگە العاشقى كومەك كورسەتىلەدى. سوڭعى 10 جىلدا شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشى ەداۋىر جاقساردى. ارينە مۇنىڭ بارلىعى ءتيىمدى پەريناتالدى كومەك پەن كۇتىم جانە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەن مامانداردىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. سونداي-اق ورتالىقتىڭ نەوناتولوگتارى نارەستەلەردى ەمدەۋمەن قاتار, رەسپۋبليكا ايماقتارىنداعى ارىپتەستەرىنە «نارەستەلەرگە العاشقى رەانيماتسيالىق كومەك» تاقىرىبىندا شەبەرلىك دارىستەرىن وتكىزىپ, كونسۋلتاتيۆتى-ادىستەمەلىك جۇمىس اتقارىپ, تەلەمەديتسينا ارقىلى ۇنەمى كەڭەس بەرىپ وتىر.