بۇگىن ءبىز «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» ءتورتىنشى جىلىن مەيرام ەتەمىز. بۇدان ءبىر جىل بۇرىن «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» الدىرۋشىلارىنىڭ سانى 2300 ەدى, بۇگىن «ەڭبەكشى قازاق» 3000 دانامەن تارايدى.
ءبىر جىلدىڭ ىشىندە «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» بۇلاي بولىپ ءوسۋى جالپى حالىقتىڭ گازەتكە ىنتاسىنىڭ كۇشەيگەندىگىن كورسەتەدى.
ءباسپاسوز تۇرمىستىڭ ايناسى دەيمىز. كوپ جەردە حالىق تۇرمىسىنىڭ قاي جاعى بولسا دا گازەتكە جازىلىپ تۇرۋى كەرەك. گازەتتەن حالىق تۇرمىستا بولىپ جاتقان وقيعالاردى ءبىلىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل رەتتەن قاراعاندا گازەت تۇرمىستىڭ ايناسى ەكەنى ابدەن راس. گازەت حالىق تۇرمىسىن قۇر عانا ايناداعىداي قىلىپ كورسەتىپ وتىرمايدى, گازەت كۇندەلىكتى ءومىردىڭ قيسىق-قىڭىر جەرلەرىن تۇزەتۋگە دە سەبەپشى بولادى. بۇل جاعىنان قاراعاندا گازەت تاربيەشى بولىپ شىعادى.
ءبىز وتكەن جىلدىڭ ىشىندە وسى ايتىلعان ەكى تاراۋ مىندەتىمىزدى شامامىز كەلگەنشە اتقارۋعا تىرىستىق.
سوڭعى جىلدىڭ ىشىندە, اسىرەسە تىلشىلەردەن حات كوبەيدى. بۇرىن ەڭ ءارى بارعاندا ءبىزدىڭ قولىمىز ۇيەزگە جەتۋشى ەدى, بولىستان كەلگەن حاتتار بىرەن-ساران, اۋىلدان اندا-ساندا بىرەر حات بولۋشى ەدى. وسى كۇنى «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» ناعىز اۋىلدىڭ قالىڭ ورتاسىنان جۇزدەن ارتىق تىلشىلەرى بار.
تىلشىلەر ماسەلەسى دە سوڭعى جىلدا سەزىلىپ وتىرعان ءبىر جاڭالىق. بىزگە وسى كۇنى قازاقستاننىڭ بار تۇكپىرىنەن حابار كەلەدى. اسىرەسە كۇنشىعىس قازاقستان (سەمەي, اقمولا گۇبىرنەلەرى) سوڭعى جىلدىڭ ىشىندە گازەتكە كوپ حابار بەردى.
تىلشىلەردەن حابار كەلۋ كەم ەمەس, بىراق ءبىزدىڭ ءتيىستى كەڭەس مەكەمەلەرىمىز ءالى دە ەلدەن كەلگەن حابارلارعا شابان قارايدى. كەيبىر گۇبىرنەلىك پروكۋرورلار (مىسالى اقمولانىكى) بولماسا, پروكۋروردىڭ كوبى ەل تۋرالى جازىلعان حاباردى تۇبىنە دەيىن زەرتتەي الماي كەلدى. بۇدان بىلاي ءبىزدىڭ پروكۋرورلار ەل حابارلارىنا جەتىگىرەك قاراسا, ءبىزدىڭ بۇل تۋرالى گازەتتەگى قىزمەتىمىز بۇدان دا جاقسى كوركەيەر ەدى.
وتكەن جىلدىڭ ىشىندە گازەتكە جازىلاتىن ماسەلەلەردىڭ دە سانى كوبەيدى. وسى كۇنى ءبىز ۇنەمى پارتيا تۇرمىسىنان جازاتىن ءبولىم جاساپ وتىرمىز. بۇرىن اندا-ساندا بولاتىن كووپەراتسيا, اۋىل شارۋاسى, حالىق اعارتۋ, دەنساۋلىق, سوت, جۇمىسكەرلەر تۇرمىسى – وسى سىقىلدى بولىمدەردى تارتىپكە سالىپ وتىرمىز. دۇرىسىن ايتقاندا, بۇل بولىمدەر دە تىلشىلەردەن تۇسكەن حاباردىڭ ارقاسىندا جاسالادى. بىراق ونىمەن قابات وزىمىزدەن دە ۇساق ماقالالار جازىلىپ وتىر. اسىرەسە شارۋاشىلىق بولىمىندە اۋىلدىڭ ۇعىمىنا قاراي قىسقاشا جەڭىل ماقالالار بەرۋگە تىرىستىق.
جالپى ايتقاندا, بۇل بولىمدەردىڭ ءبارى بۇرىنعىسىنان اناعۇرلىم ىلگەرى اياق باستى.
بىراق بيىل دا تۇزەتەتىن, وڭدايتىن جەرلەرىمىز تولىپ جاتىر. بۇرىنعىدان گورى بيىل جازۋشىلاردىڭ دا سانى كوبەيدى. بىراق بۇل تۋرالى دا ءبىزدىڭ ءالى ىستەگەنىمىزدەن ىستەمەگەنىمىز الدىمىزدا. بۇرىنعى سىقىلدى كىندىك مەكەمەدەگى ازاماتتار بيىل دا ساراڭ جازادى. بۇلاي بولۋدىڭ سەبەبى ءبىر جاعىنان ازاماتتاردىڭ قالامعا شورقاقتىعى بولسا, ەكىنشى جاعىنان ءبىزدىڭ گازەتىمىزدىڭ كەمشىلىگىنەن.
قازاق گازەتتەرى جاڭا-جاڭا جۇرتشىلىقتىڭ ءتىلى بولىپ كەلەدى. ءبىز قازاق گازەتىندە قىزىق ءبىر ءسوز جازىلسا, كەيدە بايقاماي قالامىز. ورىس گازەتىندە سول سىقىلدى ءسوز جازىلسا, ول تۋرالى جۇرتتىڭ ءبارى سويلەيدى. بۇلاي بولۋىنا ءبىر سەبەپتەن ورىس جولداستاردىڭ قازاق گازەتىن وقي المايتىنى دا سەبەپ شىعار, مۇمكىن بۇلاي بولماۋى دا. ايتكەنمەن قازاق ازاماتتارى قازاق گازەتىندە باسىلعان سوزگە تەز قوزعالمايدى.
ءبىز بۇدان بىلاي گازەتىمىزدى شىن جۇرتشىلىقتىڭ ءتىلى قىلۋىمىز كەرەك. گازەتتە كوتەرىلگەن ماسەلە جۇمىس جۇزىندە دە كوتەرىلسىن. ەلگە, پارتياعا ايتام دەگەن ءسوزىمىزدى گازەت ارقىلى ايتايىق, ءبىزدىڭ ىستەگەلى جۇرگەن ءىسىمىز كوپتىڭ قۇلاعىنا ەستىلسىن. جاڭا پىكىرىمىز بولسا, ونى بىرەۋگە اڭگىمە رەتىندە سويلەمەي, يا بولماسا بىرەۋگە جاسىرىن ايتپاي (بۇل ءتىپتى جامان), گازەت جۇزىندە تالقىعا سالايىق. ارينە بۇل سوزدەر ويىڭا نە كەلسە سونىڭ ءبارىن گازەتكە سىزا بەر دەگەن ماعىنا شىقپايدى. ءبىز جاڭا پىكىر دەپ ءىس جونىنەن تۋعان پىكىردى ايتامىز. مىسالى, قازاق ىشىندە كووپەراتيۆتى قالاي جاساۋ كەرەك دەگەن ماسەلە تۋادى ەكەن, وسىنى اركىم ءوز بىلگەنىن ىشىنە ساقتاپ, سۇيگەنگە عانا ايتۋ كەرەك پە, جوق كوپتىڭ ورتاسىنا سالۋ كەرەك پە؟ ارينە كوپتىڭ ءسوزى – بۇل. مىنە, وسى سىقىلدى اڭگىمەلەر بىزدە تولىپ جاتىر. سونىڭ ءبارىن گازەت بەتىندە ايتاتىن بولۋ كەرەك. بۇل ايتىلعان سوزدەر ءبىزدىڭ جالعىز ۇساق بولىمدەرىمىز تۋرالى ەمەس, گازەتتە جازىلاتىن ءىرى ماسەلەلەرگە دە وسىنداي كوزقاراس بولۋ كەرەك. الگى ايتىلعان كووپەراتسيانىڭ مىسالى, سونداي ءىرى ماسەلەنىڭ ءبىرى.
ەندىگى ءبىزدىڭ ايتىپ وتەتىن ءسوزىمىز جانجال ماقالالار تۋرالى. بىلتىر ءبىز قىستاي لاتىن قارپى تۋرالى ايتىستاردى باستىق. بۇل ءبىر ءتۇرلى ايتىس. ەكىنشى ءتۇرلى ايتىستار بار: ءبىز بىلتىر قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ كىتابى تۋرالى قارسى ماقالالار جازدىق, «اق جول» تۋرالى عابباستىڭ ماقالالارى بولدى. مۇنىڭ ءبارى ورىسشالاپ ايتقاندا كريتيكا (سىن). ءبىز سىندى باسۋعا ءتيىستىمىز. ءبىزدىڭ گازەتتەرگە سىن كەرەك. سىنعا قازاق وقۋشىلارى جەتە باعا بەرمەي ءجۇر. بۇقارا قازاق ءوز الدىنا, ءبىزدىڭ جازۋشىلارىمىزدىڭ كەيبىرەۋلەرى سىندى قارسىلىق ءسوز دەپ ۇعادى. ەگەر بىرەۋگە بىرەۋ سىن جازسا, ول ەكەۋى اراز ەكەن, قاس ەكەن دەيدى. ارينە مۇنىڭ ءبارى – جەتە بىلمەگەندىكتىڭ بەلگىسى. ءبىز ءبىرىمىزدى ءبىرىمىز سىناۋىمىز كەرەك.
سىن – ميدىڭ جانۋى. سىن ويلاردى قوسىپ, ادامنىڭ پىكىرىن قايراپ وتىرادى. سىنسىز جازىلعان ءسوز قايرالماعان پىشاق سىقىلدى. سوندىقتان بىزگە سىن كەرەك.
ءبىز جۋىردا ءبىراز ولەڭدەر باستىق. ماعجاننىڭ بۇل ولەڭدەرىنىڭ ىشىندە بىزگە قوسىلمايتىن دا جەرى بار. بىراق ىشىندە ازىراق جانجال ءسوزى بار ەكەن دەپ ءبىز ماعجاندى توقتاتىپ تاستاۋىمىز كەرەك پە, جوق باسۋىمىز كەرەك پە؟ ارينە باسۋىمىز كەرەك! باسىلعاننان كەيىن قاتە جەرلەرىن تاعى سول گازەت جۇزىندە كورسەتۋ كەرەك. ماعجاننىڭ تەرىس سوزدەرىن جاسىرىپ قويعانمەن ءبىز اقىلدى بولىپ كەتپەيمىز, قايتا سولاردى تەكسەرىپ, سولارعا قارسى وزىمىزدەن قارۋ ىزدەسەك, اقىلىمىزعا اقىل قوسامىز.
كەڭەس وداعىنىڭ وسى كۇنگى ءومىرى مادەني جولعا ءتۇستى. ءبىز بۇرىنعىداي وزىمىزگە قارسىلاردى يتەرە سالىپ, قۇلاتا سالىپ, جوق قىلا بەرمەيمىز. ءبىز قارسى پىكىرلەرمەن سولاردىڭ ءوز قارۋىمەن كۇرەسەمىز.
ۇلتشىل اقىنعا قارسى ەكەنبىز, كوممۋنيست اقىن ونى جۇدىرىعىمەن جىعا المايدى. و دا ءوزىنىڭ اقىندىعىمەن كۇرەسۋ كەرەك. انادان اقىندىقتى اسىرۋعا تىرىسۋ كەرەك. اقىندىق اۋىزعا سالىپ جىبەرەتىن الما ەمەس, ونەرمەن, ەڭبەكپەن تابىلاتىن نارسە.
ءبىزدىڭ ماركسشىل سىنشىلارىمىز كوپتىڭ الدىندا وسىنى دالەلدەپ ءتۇسىندىرۋ كەرەك. قازىرگى ورىس ادەبيەتىنىڭ ءتۇسىپ وتىرعان جولى دا وسى.
ورىستار سەرگەي ەسەنين, بوريس فيل سىقىلدى جازۋشىلارىن كوممۋنيست بولماسا دا, جازعاندارىن باستىرىپ وتىر. بىراق مۇنىمەن قاتار كوممۋنيست سىنشىلار ولاردىڭ قاتەسىن ايتىپ, كوپكە بەرىپ وتىر. سوندىقتان ورىس ادەبيەتى وسى كۇنى ىلگەرى باسىپ بارادى. بىزگە دە وسى كەرەك. ادەبيەت مايدانىندا ۇلت رەسپۋبليكالارىنىڭ ءحالى باسقا تۇردە. ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق ساۋدا مەكەمەلەرىمىزدە ورىس جولداستار وتىر, ەل بيلەۋ جۇمىسىندا دا سولاي. مادەنيەت جاعىنان اۋىرلىق تۇگەلىمەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ ءوز موينىندا.
ءبىزدىڭ مەكتەپتەرىمىزگە قانشا قۇرال كەرەك, ساۋاتسىزدىقتى جويۋ جولىندا تولىپ جاتقان ادەبيەت كەرەك. وسىنىڭ ءبارىن ءبىز قايدان الماقپىز؟
پەرەۆودقا سەنۋگە بولمايدى. پەرەۆود وسال جاعىن كورسەتىپ وتىر. اسىرەسە مەكتەپتەرگە قازاق تۇرمىسىنان, قازاققا تانىس تۇرمىستان جازىلعان سوزدەر كەرەك.
ءسوزدىڭ كەستەسى, سويلەنۋ ىڭعايى ءبارى قازاقتىڭ ميى ۇعاتىنداي بولسىن. سوندىقتان بىزگە وزىمىزدەن شىققان جازۋشىلاردى ىسكە اسىرىپ, قاتەسى بولسا تۇزەتىپ, سولاردى باۋلۋ, تۇزەتۋشى ماركسشىل سىنشى بولۋ كەرەك. جازۋشىعا دا, سىنشىعا دا گازەت بەتىندە ورىن بەرىلۋ كەرەك. قازاقستاندا ءباسپاسوزدىڭ ءوسۋى –جالپى جۇرتتىڭ وسۋگە بەت قويعاندىعىنىڭ بەلگىسى. بيىلعى قازاق بىلتىرعى قازاق ەمەس, جىلدان-جىلعا حالىقتىڭ تىلەگى زورايىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ءباسپاسوزدىڭ دە مىندەتى ۇلكەيىپ وتىر. جىل سايىن ءبىر تابالدىرىق جوعارىلايمىز, جوعارىلاعان سايىن ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ارتادى.
بيىل دا بىلتىرعى سىنايتىن ۇرانىمىز – ومىرگە, تۇرمىسقا جاناما ءجۇر دەگەن بولۋ كەرەك. ومىردەن الىستاماي, ءومىردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جازىپ وتىرسا – ءباسپاسوز ءوز مىندەتىن اتقارعانى.
دايىنداعان ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
