مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلەدى
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى قابىلدادى.
زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» جارلىعىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن بولاتىن. زاڭدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
دەپۋتاتتار, سونداي-اق «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى جانە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. تۇزەتۋلەر 11 كودەكس پەن 44 زاڭعا ەنگىزىلەدى. ماسەلەن, سالىق كودەكسىندە 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارى ءۇشىن سالىق مولشەرلەمەلەرى وزگەرەدى.
سەنات جان-جاقتى تالقىلاۋ مەن بىرقاتار سىن-ەسكەرتپەلەردەن كەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, تورەلىك, سوت جۇكتەمەسىن وڭتايلاندىرۋ جانە قىلمىستىق زاڭنامانى ودان ءارى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكى وقىلىمدا قاراپ, قابىلدادى. بۇل قۇجاتتا 42 زاڭعا, ونىڭ ىشىندە 11 كودەكسكە تۇزەتۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
بۇل ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى ەلباسىنىڭ مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ بويىنشا تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. وسى ورايدا قۇجاتقا ەنگىزىلگەن وزگەرتۋلەر ءتورت توپقا جىكتەلگەن.
– ءبىرىنشىسى, بانكتىك قارىز شارتتارى بويىنشا تۇزەتۋلەر. ماسەلەن, بانكتەرگە كاسىپكەرلىك قىزمەتپەن بايلانىستى ەمەس بانكتىك قارىز بەرۋ شارتتارى بويىنشا, سونداي-اق بانكتىك شوتقا قارىز ەسەپتەۋگە, بانكتىك شوتتى جۇرگىزگەنى ءۇشىن كوميسسيا بەلگىلەۋگە جانە الۋعا شەكتەۋ قويۋ كوزدەلگەن. اتالعان وپەراتسيالار نەسيەلەۋ پروتسەسىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولعاندىقتان, ولار بويىنشا جەكە تۇلعالاردان كوميسسيالار الىنباۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, جەر ۋچاسكەلەرىن مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن ماجبۇرلەپ الىپ قويۋعا ونىڭ نارىقتىق باعا قۇنىمەن نەمەسە باسقا دا جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ شارتى ساقتالعان كەزدە عانا جول بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ۇشىنشىدەن, پروكۋروردىڭ قۇزىرەتىنە زەردەلەۋگە جاتاتىن ماسەلەلەردىڭ تىزبەسىنە ىقتيمال تاركىلەۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلاتىن م ۇلىك قىلمىسپەن بايلانىستى ما, الدە جوق پا دەگەن ماسەلەنى قاراستىرۋ ۇسىنىلادى. ءتورتىنشى توپ مۇراگەرلىك, نوتاريات, جشس قاتىسۋشىلارىنىڭ ۇلەستەرىن ءبولۋ جانە زاڭدى تالاپتاردى تىركەۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى قامتيدى, – دەدى م.بەكەتاەۆ.
جالپى وتىرىستا سەناتورلار قازاقستان مەن حورۆاتيا اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى جانە وعان حاتتامانى, سونداي-اق قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى قازاقستانعا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالۋدى جۇزەگە اسىراتىن قىتاي-قازاقستان وندىرىستىك قۋاتتارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى قورى كىرىسىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن سالىق سالۋدان بوساتۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار ۇكىمەت اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى. اتاپ ايتقاندا, سەناتور داريعا نازارباەۆانىڭ ساۋالى مەملەكەتكە ءتان ەمەس مىندەتتەردى باسەكەلەستىك ورتاعا جانە ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىمدارعا بەرۋگە قاتىستى بولدى. دەپۋتات سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ اتىراۋ وبلىسىنداعى جايىق وزەنىندەگى بالىقتىڭ جاپپاي قىرىلۋىن تەرگەۋگە بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
مىندەت ايقىن, جوسپار انىق
جالپى وتىرىستىڭ سوڭىندا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جىلدىڭ قورىتىندىلارىن جاريالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ءۇشىن جەتىستىكتەرگە تولى 2018 جىل تاريحىمىزدا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن الاتىنى ءسوزسىز.
– ءبىز وسى جىل ىشىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن بارشا حالىقپەن بىرگە مەملەكەت ومىرىندە ورىن العان قوعامدىق-ساياسي ماڭىزى زور وقيعالاردىڭ قاتىسۋشىسى بولدىق. حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولىنداعى ەلباسىنىڭ تەڭدەسسىز باستامالارىن ىسكە اسىرۋ جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىستىق. بيىل ەلىمىز امبەباپ ءارى بالاماسى جوق الەمدىك ۇيىم – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە جەمىستى جۇمىسىن جالعاستىرىپ, كەڭەستەگى توراعالىق قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. بۇل – ەلباسىنىڭ الەمدەگى بيىك بەدەلىنىڭ ايقىن كورىنىسى, – دەدى ق.توقاەۆ.
سەنات توراعاسى ءوز سوزىندە ەلوردامىز – استانانىڭ 20 جىلدىعى ابىرويمەن اتالىپ وتكەندىگىنە توقتالدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, استانا – الەمدەگى ەڭ تابىستى گەوساياسي جوبالاردىڭ ءبىرى. سونداي-اق حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق يدەياسىنىڭ كورىنىسى.
ق.توقاەۆ جىل قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, پرەزيدەنت پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا جاريالاعان بەس الەۋمەتتىك باستاماسى مەن بيىلعى قازان ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جانە ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى بەلگىلەگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
– جولداۋعا سايكەس, ەڭ الدىمەن قازاقستاندىقتاردىڭ كىرىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ شارالارى قولعا الىندى. 2019 جىلعى
1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەن جالاقى 1,5 ەسەگە ارتتىرىلادى, زەينەتاقى مولشەرى كوبەيتىلەدى, كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ تاريفتەرى تومەندەتىلەدى. وسى جىلى كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بويىنشا 5 مەملەكەت 20 جىلدىق كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە ارنايى كونۆەنتسياعا قول قويدى. كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن انىقتاۋ جونىندەگى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوباسىن پالاتامىز جاڭا جىلدا قارايدى, – دەدى سەنات توراعاسى.
پالاتا توراعاسى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ماڭىزىنا, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني ورتالىعى تۇركىستان قالاسىنا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى – ەلباسىنىڭ ەل مەرەيىن ارتتىرعان ستراتەگيالىق ءارى تاريحي شەشىمى بولعاندىعىنا, ء«دىني كوشباسشىلار قاۋىپسىز الەم ءۇشىن» تاقىرىبىنا ارنالعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ كەزەكتى VI سەزى جوعارى دەڭگەيدە وتكەندىگىنە ەرەكشە توقتالدى.
– ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى بارشا قوعام مەن الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىن اۋداردى جانە بىرەگەي تۋىندى رەتىندە قابىلداندى. تامىرى تەرەڭگە بويلاعان ماقالادا ءبىزدىڭ ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ ءمان-ماڭىزى, ونىڭ الەم تاريحىنداعى ورنى مەن جاھاندىق وركەنيەتكە تيگىزگەن ىقپالى جان-جاقتى ساراپتالدى, – دەدى ق.توقاەۆ.
سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, جالپى, بيىل پارلامەنت 80 زاڭ قابىلداعان. وعان قوسا, قابىلدانعان زاڭداردىڭ 30-عا جۋىعى ەلباسىنىڭ ناقتى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان.
– سەناتورلار زاڭ جوبالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىن قىسقا مەرزىمدە جان-جاقتى مۇقيات قاراستىرىپ, كوپتەگەن ماڭىزدى تۇزەتۋلەر ەنگىزگەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. سەنات دەپۋتاتتارى قوعامىمىزداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتكە 100-دەن اسا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. بيىل پالاتا زاڭ شىعارۋ جۇمىسىمەن قاتار پارلامەنتتىك قىزمەتتىڭ باسقا دا باعىتتارى بويىنشا وتە بەلسەندى جۇمىس ىستەدى. ءبىز وسى جىلى وزەكتى تاقىرىپتارعا ارنالعان بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارالار وتكىزدىك. ولاردىڭ ىشىندە پارلامەنتتىك باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى فورماسى بولىپ تابىلاتىن پارلامەنتتىك تىڭداۋلار ءوتتى. وتكىزىلگەن 4 پارلامەنتتىك تىڭداۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا اتقارۋشى ورگاندارعا ناقتى ۇسىنىستار بەرىلدى. ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسى كوميتەتتەردىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا بولادى, – دەدى سەنات توراعاسى.
ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, پالاتانىڭ حالىقارالىق قىزمەتىنىڭ كۇن ءتارتىبى ادەتتەگىدەي اۋقىمدى ءارى مازمۇندى ءىس-شارالاردى قامتىدى.
شەتەلدەرمەن ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى نەگىزدە پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
وسىلاي دەي كەلە, ق.توقاەۆ 2019 جىلعا بەلگىلەنگەن ماقسات-مىندەتتەردى دە اتاپ ءوتتى.
– الداعى 2019 جىلى ءبىزدىڭ الدىمىزدا جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەتىن كۇردەلى جۇمىستاردى اتقارۋ مىندەتى تۇر. ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى زاڭ جوبالارىنىڭ تاعى ءبىر توپتاماسى كۇتىلۋدە. سوندىقتان زاڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىمىزدىڭ قارقىنى ارتا تۇسەتىنى انىق. جالپى, جاڭا جىلدىڭ باسىندا پارلامەنتتە 50-دەن اسا زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ 10-ى سەناتتا, ول زاڭ جوبالارىن قاڭتار-اقپان ايلارىندا قاراۋ جوسپارلانعان. جاڭا 2019 جىل – ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە رۋحاني ءومىرى ءۇشىن ەرەكشە جىل بولماق. ەلباسىنىڭ ۇسىنۋىمەن 2019 جىل مەملەكەتىمىزدىڭ قۋاتتى تىرەگى, جارقىن بولاشاعى – جاستارعا ارنالاتىن بولدى, – دەدى پالاتا توراعاسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلى جاستار جىلى شەڭبەرىندە جاستارعا پايدالى ءبىلىم بەرۋ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ, قولايلى الەۋمەتتىك ورتا قالىپتاستىرۋ جانە ولاردىڭ مادەني, رۋحاني دەڭگەيلەرىن كوتەرۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى مىندەتتەردىڭ تۇرعاندىعىنا جانە جاستار جىلىن اتاپ وتۋدە فورمالدىق كوزقاراستان اۋلاق بولۋىمىز قاجەت, ءتيىستى ءىس-شارالار ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى كەرەك ەكەندىگىنە نازار اۋداردى.
وسى رەتتە سەنات دەپۋتاتتارى جاستاردى جان-جاقتى قولداۋعا ارنالعان ناقتى ءىس-شارالاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە بەلسەنە قاتىساتىنىنا كامىل سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار ءماجىلىس جانە ۇكىمەتپەن ءوزارا سىندارلى نەگىزدە ىقپالداسا وتىرىپ, سەنات ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن قۇقىقتىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان زاڭداردى ساپالى ءارى ۋاقتىلى قاراپ, قابىلدايتىنىن ايتىپ, ارىپتەستەرىن جاڭا جىل مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
