بيزنەس دامىپ, كاسىپكەرلىك رەتتەلەدى
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ جونىندەگى تۇزەتۋلەردىڭ اۋقىمدى توپتاماسىنا مەملەكەت باسشىسى بيىلعى 24 مامىردا قول قويعان بولاتىن. وسىنىڭ اسەرىنەن ەلىمىز «Doing Business» حالىقارالىق رەيتينگىندە 8 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى كليماتى بار ەلدەر اراسىنان 28-ورىنعا شىقتى.
بۇل دەرەكتەردى ماجىلىستە قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس-ورتانى دامىتۋ جانە ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا بايلانىستى بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلباسىنىڭ پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسى نەگىزىندە بيزنەس-ورتانى ودان ءارى دامىتۋ جانە ساۋدا قىزمەتىن جەتىلدىرۋ جالعاسا بەرمەك. ماسەلەن, اتالعان زاڭ جوباسىندا 38 زاڭنامالىق اكتىگە شامامەن 300 تۇزەتۋ كوزدەلۋدە جانە ول جالپى العاندا 2 بلوكتان تۇرادى.
– ءبىرىنشى بلوك «Doing Business» حالىقارالىق رەيتينگىندە قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن ودان ءارى جاقسارتۋعا باعىتتالعان. ەكىنشى بلوك ەلەكتروندى جانە بيرجالىق ساۋدانى, اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى ىشكى ساۋدانى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق سىرتقى ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىندە ۇلتتىق زاڭنامانى ۇندەستىرۋدى كوزدەيدى, – دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ناقتىراق ايتقاندا, وسى قۇجات بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن جاريا وفەرتا قاعيداتتارى نەگىزىندە جەتكىزۋگە ارنالعان شارت جاساسۋ مۇمكىندىگىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە قاراۋ, كومپانيالارعا شوتتى اشقان كەزدەن باستاپ ونى قاشىقتىقتان پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ, جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردە شيەلەنىسكەن جاعدايلاردى شەشۋ ماسەلەلەرىن رەگلامەنتتەۋ جانە تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەردى تۇزەتپەستەن, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى تۇزەتۋدى جۇزەگە اسىرۋ ۇسىنىلعان.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قاتىسۋشىلارى اراسىندا ءونىمدى وتكىزۋ كەزىندە اينالىمداردى ققس-دان بوساتۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اۋماعىندا تاۋارلاردى وتكىزۋ كەزىندە ققس-نىڭ نولدىك مولشەرلەمەسىن قولدانۋدى تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلەدى, – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ شەڭبەرىندە «ۆيرتۋالدى قويما» ءمودۋلى جانە «ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار» اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلۋدە. سونداي-اق ونلاين باقىلاۋ-كاسسا ماشينالارىن بارلىق جەردە پايدالانۋدىڭ مەرزىمىن 2024 جىلدان 2020 جىلعا اۋىستىرۋ كوزدەلگەن.
ت.سۇلەيمەنوۆ زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن ورىن الۋى ءتيىس وڭ وزگەرىستەردى دە ءتىزىپ شىقتى. ماسەلەن, نارىقتىق باعا, تازا باسەكەلەستىك جانە بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ساۋدا بيرجاسىنا ەركىن قول جەتكىزۋى ەسەبىنەن قالىپتاستىرىلعان باعا ۇعىمى ەنگىزىلدى.
سونداي-اق ءتيىمسىز دەلدالدار مەن ديلەرلەردى ليتسەنزيالاۋ ينستيتۋتى بولمايدى. بۇل رەتتە بيرجالاردا اككرەديتاتسيالاۋ ينستيتۋتىن ساقتاۋ جانە كاسىپتىك ءوزىن ءوزى رەتتەۋ ەسەبىنەن بيزنەس-قاۋىمداستىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيەدى.
زاڭ جوباسىندا اگروونەركاسىپ سەكتورىنداعى ساۋدا-ساتتىق ماسەلەلەرىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ قىزمەتىنە كوبىرەك يكەمدىلىك ەنگىزۋ بويىنشا نورمالار كوزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا, اكك ساتىپ الىناتىن تاۋاردىڭ سانىن, سونداي-اق كەيىن ونى ساتۋ ۋاقىتىن ءوز بەتىنشە ايقىنداۋ بويىنشا وكىلەتتىكتەرى كەڭەيەدى.
جالپى العاندا, زاڭ جوباسى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى قولداۋعا, بيزنەس شىعىستارىن قىسقارتۋعا, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋعا جانە ساۋدا ينفراقۇرىلىمىن كەشەندى دامىتۋعا باعىتتالعان.
قۇجات دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارى مەن تالقىلاۋلارىنان سوڭ تولىق ماقۇلداندى. ال قالىس قالعان نەمەسە جەتىلدىرىلمەگەن نورمالار ەكىنشى وقىلىمعا دەيىن تۇزەتىلۋى ءتيىس.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «2014 جىلعا 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءۇشىنشى مەملەكەتتەرمەن, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن نەمەسە حالىقارالىق ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەرمەن حالىقارالىق شارتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن ماقۇلداپ, تاعى باسقالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەيتىن بولدى.
اتقارىلعان ءىس كوپ, الداعى مىندەتتەر دە از ەمەس
بيىلعى جىلدىڭ سوڭعى جالپى وتىرىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين سەسسيا باستالعان ءتورت ايدان بەرى اتقارىلعان جۇمىستار بويىنشا قورىتىندى جاسادى.
پالاتا توراعاسى اتاپ وتكەندەي, دەپۋتاتتىق كورپۋس ءوز جۇمىسىندا ەڭ الدىمەن, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەسسيانىڭ اشىلۋىندا جانە بيىلعى جولداۋدا بەرگەن تاپسىرمالارىن باسشىلىققا الدى.
قىركۇيەك ايىندا ءتورتىنشى سەسسيانى اشقان ەلباسى ەلىمىزدىڭ ودان ءارى سىندارلى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىن ساپالى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارعان بولاتىن.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا سەسسيا باستالعاندا 82 زاڭ جوباسى ۇسىنىلىپ, ونىڭ 40-ى ماقۇلدانىپ, 21-نە مەملەكەت باسشىسى قول قويىپ, ولار كۇشىنە ەندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەڭ الدىمەن بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا جانە ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان زاڭ جوبالارىنا نازار اۋداردى, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسى ءتورتىنشى سەسسيانىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ بەلسەندى جۇمىس اتقارعانىن اتاپ ءوتىپ, الداعى ۋاقىتتا دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىس تۇرعانىنا توقتالدى.
– سەسسيا باستالعالى 7 «ۇكىمەتتىك ساعات», پارلامەنتتىك تىڭداۋ, 7 ءماجىلىس كوميتەتتەرىنىڭ كوشپەلى وتىرىستارى, 3 حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. بۇعان قوسا, سايلاۋشىلارمەن جۇمىس ىستەۋ, ءتيىمدى «كەرى بايلانىستى» ورناتۋ ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جولداۋىن جاريا ەتكەننەن كەيىن, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى حالىقپەن كەزدەسۋ ءۇشىن وڭىرلەردى ارالاۋعا شىقتى.
– بۇگىندە ءماجىلىس قاراۋىندا تاعى دا 40-تان استام زاڭ جوباسى بار. وسى قۇجاتتاردىڭ بارلىعىن سەسسيامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن جان-جاقتى تالقىلاپ, جوعارى دەڭگەيدە قابىلداۋىمىز قاجەت. سەبەبى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ساپالى زاڭدارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ول – ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز. سوندىقتان بارلىق فراكتسيا دەپۋتاتتارى ادەتتەگىدەي بىرلەسىپ ءتيىمدى, بەلسەندى جانە ناتيجەلى قىزمەت اتقارۋىمىز كەرەك, – دەدى ن.نىعماتۋلين.
نۇرلان نىعماتۋلين ارىپتەستەرىنە بەلسەندى جانە بىرلەسكەن زاڭنامالىق قىزمەت ءۇشىن العىسىن ءبىلدىرىپ, كەلەسى جىلى بارلىق فراكتسيالاردىڭ ۇيلەستىرىلگەن جانە كاسىبي جۇمىسى ارقاسىندا دەپۋتاتتار, پارلامەنت ءماجىلىسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىنا ساپالى جانە ءتيىمدى زاڭنامالىق قولداۋ كورسەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
تۇتاستاي العاندا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءتورتىنشى سەسسيانىڭ باسىندا ءوزىن ءوزى ەڭبەكپەن قامتۋ, كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەكتىڭ جاڭا مودەلىن ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جانە كۆازيمەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرىنە بايلانىستى زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. سونىمەن بىرگە «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» جانە «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ جوبالارى دا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدى تولىققاندى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دەپۋتاتتار ەلىمىزدىڭ باستى قارجى قۇجاتى – «2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ءماجىلىس توراعاسى اتالعان قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىلاردى ءتيىمدى يگەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, ءاربىر تيىن ماقساتتى تۇردە قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق پالاتا توراعاسى ءاربىر زاڭ جوباسى ماجىلىستە قىزۋ تالقىلانىپ, مۇقيات قارالىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
سەسسيا باستالعاننان بەرى قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا 95 دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانعان.
قازىرگى ۋاقىتتا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تۇرعىن-ءۇي قۇرىلىسى, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ, باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ىستەۋدە.
2019 جىلى ءماجىلىس ەلباسى مىندەتتەرىن زاڭ جاعىنان قامتاماسىز ەتۋدى جالعاستىراتىن بولادى. دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارماشىلىق جۇمىسى وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەردىڭ جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ, ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ باعىتتارىندا بولماق. سونداي-اق بيزنەس ورتانى دامىتۋ جانە ساۋدا قىزمەتى مەن تۋريزم ماسەلەلەرى باستى نازاردا بولادى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
