ەكسكليۋزيۆتى سىيكادە تۇرىندە بەزەندىرىلىپ باسىلعان جيناقتىڭ ءبىر داناسى مەملەكەت باسشىسىنا ۇشتومدىق تۋىندىعا ەنگەن اۆتورلاردىڭ ءبىرى, توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى تايىر مانسۇروۆتىڭ اتىنان ۇسىنىلعان ەدى.
− 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا «مولودايا گۆارديا» باسپاسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆالەري فەدوروۆيچ يۋركين ماعان بىرنەشە جىل بويى ونىڭ باسپاسى مۇددەلى تاراپتارمەن بىرگە «رەسەيدىڭ ۇلى ادامدارى» جوباسى شەڭبەرىندە جىل سايىن تاقىرىپتىق ۇشتومدىقتى باسىپ شىعارىپ كەلە جاتقانىن ايتقان بولاتىن. ۆالەنتين يۋركيننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مەنىڭ تاراپىمنان «تاماشا ادامدار ءومىرى» − «اباي», «نۇرسۇلتان نازارباەۆ» جانە «شوقان ءۋاليحانوۆ» كىتاپتار سەرياسىنان تۇراتىن ۇشتومدىقتى شىعارۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ۇشتومدىقتىڭ اتالعان كەيىپكەرلەرى الەمدە ءوز حالقىنىڭ اسا كورنەكتى پەرزەنتتەرى رەتىندە تانىلعان تۇلعالار, − دەپ اتاپ كورسەتتى جاڭا باسىلىمنىڭ جارىققا شىققانى تۋرالى ايتقان تايىر مانسۇروۆ.
ءۇش كىتاپتىڭ ارقايسىسى كەزىندە اتاقتى ء«تاو» دەرەكتى-بيوگرافيالىق سەرياسىمەن شىققان بولاتىن. ولاردىڭ ءبىرتۇتاس جيناق رەتىندە قايتا جارىق كورۋى قازاق حالقىنىڭ وزىندىك بولمىس-ءبىتىمى قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان تۇلعالارعا دەگەن ۇستانىمنىڭ قيسىندى شەشىمى بولىپ تابىلادى.
اباي ومىرىنە ارنالعان كىتاپ 2008 جىلى رەسەيلىك عالىم-ادەبيەتشى, م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نيكولاي اناستاسەۆتىڭ اۆتورلىعىمەن باسىلىپ شىعىپ, قازاقستاندا دا, رەسەيدە دە لايىقتى باعاسىن العان ەدى.
تايىر مانسۇروۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, اقش پەن باتىس ەۋروپا ادەبيەتىن زەرتتەۋشى بەلگىلى ورىس وقىمىستىسى اباي مۇراسىن الەمدىك مادەنيەت پريزماسى ارقىلى ونىڭ كوپعاسىرلىق دامۋى جانە شىعارماشىلىق يدەيالارى مەن باعىتتارىنىڭ ارتۇرلىلىگى نەگىزىندە قاراستىرادى. اباي قۇنانباەۆ – ۇلى دالانىڭ ادال پەرزەنتى جانە ونىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاۋشى. اباي شىعارماشىلىعىنىڭ ىرگەتاسىنا قازاقتاردىڭ باي تاريحى مەن مادەنيەتى نەگىز ەتىپ الىنعان. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ول شىعىس پەن باتىستىڭ اسا ءىرى تۇلعالارى – حافيزدەن نيزاميعا دەيىنگى, بايروننان گەتەگە دەيىنگى ارالىقتا شىعارماشىلىق بايلانىسقا ءتۇسىپ, اۆيتسەننادان دجون ميللگە دەيىنگى الەمدىك فيلوسوفيا ويشىلدارىنىڭ وكىلدەرىمەن ءوزارا ۇنقاتىسقان. ابايدىڭ ورىس كلاسسيكاسىمەن, ءبىرىنشى كەزەكتە پۋشكين پوەزياسىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستارى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋعىزادى. بۇل جايتقا اناستاسەۆتىڭ كىتابىندا دا جان-جاقتى نازار اۋدارىلعان.
− 2006 جىلى ماسكەۋدە پرەزيدەنتتەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قاتىسۋىمەن ابايعا ەسكەرتكىش اشىلۋى اتالعان ويشىل جانە اقىن ۇلىلىعىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن ايعاعى بولىپ تابىلادى, − دەيدى ويىن ساباقتاي تۇسكەن تايىر مانسۇروۆ.
ء«تاو» سەرياسىمەن «شوقان ءۋاليحانوۆ» كىتابى كەڭەس داۋىرىندە-اق, ياعني 1983 جىلى جارىق كورگەن بولاتىن. ونىڭ اۆتورى بەلگىلى كەڭەس جازۋشىسى يرينا سترەلكوۆا تاماشا عالىم جانە ساياحاتشىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن زەرتتەگەنى ءۇشىن قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىمەن اتاپ وتىلگەن ەدى.
تايىر مانسۇروۆ قازاق حالقى شوقان ءۋاليحانوۆتى ءوزىنىڭ تۇڭعىش عالىمى جانە رەۆوليۋتسيالىق ويشىلى سانايتىنىنا نازار اۋدارادى. اققان جۇلدىزداي قىسقا عانا عۇمىرىندا اشقان جاڭالىقتارى ونى الەمنىڭ اسا كورنەكتى گەوگرافتارىمەن ءبىر قاتارعا قويدى. شوقان ءۋاليحانوۆ − قازاقستاننىڭ گەوگرافياسى, تاريحى, ەتنوگرافياسى, ەكونوميكاسى, سوتسيولوگياسى سياقتى اسا قۇندى ەڭبەكتەردىڭ يەسى, ول قازاق فولكلورىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, عىلىمعا قىرعىزدىڭ «ماناس» ەپوسىن اشتى.
جيناقتىڭ ءۇشىنشى كىتابى – «نۇرسۇلتان نازارباەۆ» − العاش رەت «مولودايا گۆارديا» باسپاسىندا باستالعان ء«تاو»: ءومىربايان جالعاسۋدا...» دەپ اتالاتىن جاڭا سەرياسىندا 2015 جىلى جارىق كوردى. كىتاپقا ەنگەن ەڭبەكتەر زامانىمىزداعى اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنە ارنالعان. ماسەلەن, وسى سەريامەن «ۆلاديمير پۋتين», «ميحايل پيستروۆسكي», «لەو بوكەريا» جانە باسقالارى جارىق كورگەن. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە ارنالعان تۋىندىنىڭ اۆتورلارى – تايىر مانسۇروۆ پەن ۆالەري ميحايلوۆ. «نۇرسۇلتان نازارباەۆ» كىتابى شىققان جىلى ول ورىس بيوگرافيا ينستيتۋتى, «ليتەراتۋرنايا گازەتا», رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسى مەن «وردەن» مادەني-اعارتۋ ورتالىعى تاعايىنداعان «ۇزدىك كىتاپ جانە باسپا» ۇلتتىق سىيلىعىنا يە بولدى.
− نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جاڭا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قازىعىن قاعىپ, ونى قۇرۋشى بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى سەرپىندى دامۋ ۇستىندەگى, ياعني ءوزىنىڭ الەمدىك ارەناداعى ورنىن دايەكتىلىكپەن نىعايتىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتى باسقارىپ وتىر. شىنايى ستراتەگيالىق تالانتى مەن ۇتىمدى ساياسي تاجىريبەسى, الەمگە ايگىلى انتييادرولىق باستامالارى مەن حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋداعى ىزدەنىستەرى جانە وراسان تۇلعالىلىعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن زامانىمىزدىڭ اسا كورنەكتى ساياساتكەرلەرى مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى مارتەبەسىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. كىتاپتا ءوز وتانى مەن تمد-دا عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل الەمدە بارشانىڭ قۇرمەتىنە يە بولىپ قانا قويماي, جالپىعا ورتاق مويىندالعان ءبىزدىڭ اسا تانىمال زامانداسىمىزدىڭ ءومىر جولى, ونىڭ كوپقىرلى ساياسي قىزمەتى جان-جاقتى كورىنىس تاپقان, − دەپ اتاپ وتەدى كىتاپ اۆتورى.
كىتاپتا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەردەگى ينتەگراتسيالىق ءوزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋداعى تۇلعالىق ءرولى بولە-جارا باعالانعان. ۇزاق ۋاقىت بويى ەۋرازەق-تىڭ باس حاتشىسى بولعان, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيادا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىسى بولعان تايىر مانسۇروۆ كىتاپتا ەلباسىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە «كوكىرەك كوزىمەن» قاراي بىلگەن. ول قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تەڭدەسسىز كوشباسشىلىق قاسيەتى, ونىڭ سارقىلماس كۇش-قۋاتى, پاسسيونارلىق ەرىك-جىگەرى بىرتە-بىرتە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى قۇرىپ, ەۋرازەق, كەدەن وداعى, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قالىپتاستىرۋدا تابىسقا جەتۋگە كومەكتەسكەنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى.
«قازاقستاننىڭ ۇلى ادامدارى» ۇشتومدىعىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ رۋحاني ءومىرى قازىناسىنا قوسىلعان تاماشا ۇلەس دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.
سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»
