ۋكراينادان ماسكەۋگە 1921 جىلى كوشىپ كەلگەن ميحايل بۋلگاكوۆ بولشايا سادوۆايا كوشەسىندەگى 10-ءۇيدىڭ 50 پاتەرىنە ايەلى تاتيانا لاپپا ەكەۋى قونىستانادى. ءدال وسى ۇيدە سول كەزدەگى اتاقتى تەاتر سۋرەتشىسى گەورگي ياكۋلوۆتىڭ شەبەرحاناسى بولاتىن. ونىڭ شەبەرحاناسىنا ايگىلى ادامدار كوپ جينالاتىن. ولاردىڭ اراسىندا وقۋ-اعارتۋ ناركومى لۋناچارسكي, اقىندار اندرەي بەلىي, سەرگەي ەسەنين, رەجيسسەر مەيەرحولد سياقتى ۇلى تۇلعالار بولدى. ەسەنين ءدال وسى شەبەرحانادا ايسەدورا دۋنكانمەن تانىسىپ, اتاقتى ءبيشى ەسەنيننەن 18 جاس ۇلكەن بولسا دا, ولار ءبىرىن-ءبىرى وتە جاقسى كوردى. ال بۇدان بۇرىن ءدال وسى ۇيدە 1918 جىلى لەنينگە قاستاندىق جاساعان فانني كاپلان تۇرعان. ءتىپتى, ءدال بۋلگاكوۆتار قونىستانعان 50-پاتەردە تۇرىپ, لەنيندى اتۋعا وسى پاتەردەن اتتانعان. 1918 جىلى 30 تامىزدا كاپلان ۇيدەن شىعىپ, سول بويى قايتپادى. لەنينگە قاستاندىقپەن ەكى رەت وق اتقانى ءۇشىن بولشەۆيكتەر ونى كرەمل الاڭىندا اتىپ تاستادى.
ەسكەرتە كەتەتىن قىزىق جايت: تاريحي فاكت بويىنشا كاپلان ەكى رەت وق اتقان. بىراق وق اتىلعان جەردەن ەكەۋ ەمەس, 4 گيلزا تابىلعان. بۇل – ءالى كۇنگە دەيىن اشىلماعان جۇمباق.
بۇل ءۇيدى ءاۋ باستا, 1903-1904 جىلدارى سول كەزدەگى اتاقتى «دۋكات» تەمەكى فابريكاسىنىڭ قوجاسى كوپەس يليا پيگيت سالدىرعان, بىرنەشە پاتەردەن تۇراتىن ءزاۋلىم ءۇي بولاتىن. پيگيت قايتىس بولعان سوڭ, وزىنەن تاراعان پەرزەنت بولماعاندىقتان, بۇل ءۇي پيگيتتىڭ اعاسىنىڭ قىزى انناعا تيەسىلى بولدى. بۇل جاعدايدى تاپتىشتەپ ايتىپ تۇرعان سەبەبىمىز – بۋلگاكوۆ بۇل ءۇيدى «نەحوروشي دوم» دەپ اتاعان. ويتكەنى اننا 1907 جىلى ەسەرلەردىڭ تەرروريستىك توبىنا كىرىپ, سول جىلى II نيكولاي پاتشاعا قاستاندىق جاساماق بولعانى ءۇشىن زابايكالعا جەر اۋدارىلادى. سول جەردە ول كيەۆ گەنەرال-گۋبەرناتورىن ولتىرمەك بولعان ارەكەتى ءۇشىن جەر اۋدارىلعان فانني كاپلانمەن تانىسىپ, ەكەۋى جاقىن قۇربىعا اينالادى. پاتشا ۇكىمەتى قۇلاعان سوڭ كەرەنسكيدىڭ امنيستياسىنا ىلىگىپ, ەكەۋى دە اننانىڭ بۇرىنعى ۇيىنە قايتىپ كەلەدى. بولشەۆيكتەر بۇل ءۇيدى مەملەكەت مەنشىگىنە العان سوڭ, مۇندا كەلىپ ءارتۇرلى ماماندىق يەسى توپىرلاپ تۇرا باستادى. سونداي توپىردىڭ ءبىرى بوپ 50-پاتەرگە بۋلگاكوۆتار وتباسى دا قونىستانعان ەدى. كۇندە اراق ءىشۋ, ايعاي-شۋ, توبەلەس. ءارى بۇرىنعى تاريحى مەن بۇگىنگى بەي-بەرەكەتسىزدىگىنە بايلانىستى بۋلگاكوۆ بۇل ءۇيدى «نەحوروشي دوم» دەپ اتاپ كەتتى. وسىنداي ۋ-شۋ, داڭعازا جاعدايدا ءۇش جىل ءومىر ءسۇرىپ, سول كەزەڭنىڭ وزىندە بۋلگاكوۆ «اق گۆارديا», «دياۆوليادا», «روكوۆىە يايتسا», «زاپيسكي نا مانجەتە» سياقتى اتاقتى شىعارمالارىن, وچەركتەر مەن فەلەتوندارىن جاريالادى. كوممۋنالكاداعى كوپتەگەن كورشىلەرى بۋلگاكوۆ روماندارىنا پروتوتيپ بوپ ەندى. اننا گورياچەۆا – «ماستەر مەن مارگاريتا» رومانىنداعى ترامۆاي لينياسىنا ماي توگىپ الاتىن اننۋشكا. «№13-ەلپيوترەبكوممۋناداعىۇي» اڭگىمەسىندە ءدال 50-پاتەردە تۇرعان اننۋشكا الىنعان. ال اراقتان اۋزى قۇرعامايتىن تيپوگرافيا جۇمىسشىلارىنىڭ بەينەسى جازۋشىنىڭ «ساموگون كولى» اڭگىمەسىنە ارقاۋ بولدى. «ماستەر مەن مارگاريتا» رومانىنداعى باستى كەيىپكەر, جۇمباق سيقىر يەسى ۆولاند ءدال وسى ءۇيدى شتابقا اينالدىرادى. بۋلگاكوۆ شىعارماسىنان كەيىن بۇل ءۇي ەڭ اتاقتى, قۇپياعا تولى ۇيگە اينالدى. بۋلگاكوۆ وسى ۇيگە اكەپ «جىن-پەرىلەردىڭ توبىن» «قونىستاندىردى». ازازەللو, كوت بەگاموت, كوروۆەۆ-فاگوت, گەللا. مۇنىمەن قاتار, اتەيستىك كەڭەس ەلىنىڭ زارەسىن ۇشىرعان يەشۋا گو-نوتسري دا بارىپ تۇرعان «دياۆولششينا» بوپ قابىلداندى. شىركەۋلەر مەن مەشىتتەردى قيراتىپ جاتقان قۇدايسىز ەلدە پونتي پيلات پەن گو-نوتسري (يسۋس حريستوس) جايلى شىعارمانىڭ جازىلۋى بۇلتسىز كۇنگى نايزاعايداي قابىلدانعان ەدى. ال فانني كاپلانمەن دوس بولعان, ءبىر پاتەردە تۇرعان اننا پيگيتتىڭ ۇيىنە چەكيستەر ساۋ ەتىپ كىرىپ كەلىپ, اننانى دا, اعاسى ءدميتريدى دە تەرگەۋگە الىپ كەتەدى. بىراق ولاردىڭ كاپلانمەن بىرگە تۇرعانىمەن ونىمەن ەشقانداي بايلانىسى بولماعانى دالەلدەنىپ, ولار بوساپ شىعادى. ءارى-بەرىدەن سوڭ, 1924 جىلى لەنين قايتىس بولعاندا اننا پيگيت بۇرىنعى كاتورگالىقتار قوعامىنىڭ اتىنان كوسەمنىڭ باسىندا قۇرمەتتى قاراۋىلعا تۇرۋ قۇرمەتىنە يە بولدى.
1938 جىلى №5 پاتەرگە چەكيستەر قايتا لاپ قويدى. اننانى تۇتقىنداپ الىپ كەتەدى. بۇل جولى اننا ۇيىنە قايتا ورالمادى. ەسەرلەردىڭ كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىمىنىڭ مۇشەسى رەتىندە ونى سول كۇنى-اق اتىپ تاستادى.
وسىنداي شاتاسقان وقيعالاردىڭ ورداسى بولعان بولشايا سادوۆايا كوشەسىندەگى 10-ءۇي بۋلگاكوۆتىڭ ميستيكالىق «ماستەر مەن مارگاريتا» رومانىن جازۋعا باستى سەبەپ بولدى.
رومان اۆتوردىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە جارىققا شىققان جوق. ول وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى عانا تسەنزۋرانىڭ قاتال تەكسەرۋلەرىنەن سوڭ جارىق كوردى. ونىڭ شىعارمالارى دا اۆتوردىڭ ءومىرى سەكىلدى قيالعا سىيا قويمايتىن قيلى-قيلى تاعدىردى باستان كەشىردى. ءالى دە كەشىرىپ كەلەدى. ۋكراينا بيلىگى بۋلگاكوۆتىڭ «ماستەر مەن مارگاريتا» رومانىن «جىن-پەرى جايلى جازىلعان, بۇگىنگى وقىرماننىڭ پسيحيكاسىنا تيگىزەر زيانى مول» دەپ روماننىڭ ەلگە تاراۋىنا تىيىم سالدى. ال وسى رومان بويىنشا تۇسىرىلگەن فيلمگە قاتىسقان اكتەرلەردىڭ كوپشىلىگى قۇپيا ناۋقاسقا شالدىعىپ, كەيبىرەۋلەرى جۇمباق جاعدايدا قايتىس بولدى.
وسى ماقالانىڭ اۆتورى 2002 جىلى بۋلگاكوۆ ءومىرى جايلى «تور» («سەتي دياۆولا») دەگەن دراما جازىپ, ول ەڭ اۋەلى قوستاناي وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا, 2004 جىلى الماتىداعى م.يۋ.لەرمونتوۆ اتىنداعى اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىندا, 2006 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتەگى ۆ.مالىشيتسكي تەاترىندا قويىلدى. ءCوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ ايىپ بولماس, بۇل پەسانىڭ ساحناعا قويىلۋى دا ارقيلى بولدى. 2004 جىلى قوستاناي وبلىستىق دراما تەاترى ساحنالاعان نۇسقاسىندا مارقۇم جامبىل ەسىمبەكوۆ «رازدۆوەنيە ليچنوستي» دەگەندى تۋرا ماعىناسىندا تۇسىنگەندىكتەن بە ەكەن, سپەكتاكلدە ءبىر بۋلگاكوۆ ەكىگە ءبولىنىپ, ولار ءتىپتى شپاگامەن ءبىر-بىرىمەن جەكپە-جەككە شىعىپ ءجۇر. ستالين دە ساحناعا شىعىپ, بۋلگاكوۆتىڭ ءسوزىن ايتىپ ءجۇر. پرەمەرانى كورۋگە ءۇش ادام بارعان ەدىك: اشىربەك سىعاي, بۋلگاكوۆتانۋشى, عىلىم دوكتورى ۆيكتور باديكوۆ. قويىلىم بارىمىزگە دە ۇنامادى. اكتەرلەردە كىنا جوق, تەك ولار رەجيسسەردىڭ جاڭساق تۇسىنىگىنىڭ قۇرباندىعىنا اينالىپ كەتىپتى.
مەن ساحناعا شىعىپ, تەاتر ۇجىمىنا, بارىن سالىپ ويناعان اكتەرلەرگە راحمەت ايتىپ, بۇل سپەكتاكلدى بۇدان بىلاي جۇرتقا كورسەتكەننەن گورى كورسەتپەگەن پايدالىراق بولار دەگەن پىكىر ايتتىم.
قويىلىم توقتاپ قالدى.
رۋبەن اندرياسياننىڭ لەرمونتوۆ تەاترىنداعى قويىلىمى, ارينە, ەرەكشە بولدى. ءبىزدىڭ قازاق تەاترلارىنان گورى مۇندا قويىلعالى جاتقان پەساعا دەگەن ىقىلاس پەن جاۋاپكەرشىلىك اسپان مەن جەردەي دەۋگە بولادى.
كوركەمدىك كەڭەستە پەسا قابىلداندى. رولدەر ءبولىندى. كومپوزيتور مەن سۋرەتشى ءوز جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتى. ەندى رەجيسسەر پەسا ماتىنىمەن جۇمىس ىستەۋگە كىرىستى. ول قالاي بولدى؟
ءبىز, ياعني, ءتورت ادام – اۆتور, قويۋشى رەجيسسەر, بۋلگاكوۆتانۋشى ۆ.باديكوۆ, اۋدارماشى ا.ارتسيشەۆسكي ءبارىمىز اندرياسياننىڭ ساياجايىنا جينالىپ, كۇنى بويى ماتىنمەن جۇمىس ىستەدىك. اندرياسيان ءار سويلەمدى اسىقپاي وقىپ وتىرادى دا, ءاربىر سويلەمدەگى باستى وي قانداي جانە قاي سوزگە ەكپىن تۇسىرە الۋى كەرەك؟ مىنە, ءدال وسىنداي ادىسپەن پەسانىڭ اياعىنا دەيىن تالداپ شىقتىق. تالداي وتىرىپ, پەسانىڭ ارتىق-كەم تۇستارىن رەداكتسيالادىق: جوندەۋ, ارتىق سوزدەردى الىپ تاستاۋ, اكتەردىڭ ايتۋىنا اۋىر تيەتىن قيىن سوزدەردى ماعىناسىن ساقتاي وتىرىپ, باسقا سوزبەن الماستىرۋ, ءاربىر كورىنىستىڭ ءوز ماقساتىن انىقتاي ءتۇسۋ, كومپوزيتسيالىق تۇتاستىقتى ساقتاۋ ءۇشىن ەپيزودتاردىڭ ورنىن الماستىرۋ, ءاربىر رەپليكاداعى باستى ءسوزدى اكتەر ءۇشىن استىن سىزىپ كورسەتۋ, ت.ب.
ۇشەۋمىز ءۇش جاقتاپ پىكىر ايتىپ, رەجيسسەر, ارينە بولاشاق سپەكتاكلدىڭ «قوجايىنى» رەتىندە ءوز پىكىرىن قورعاپ, قىزىل كەڭىردەك بوپ ايتىسىپ ءجۇرىپ بولاشاق سپەكتاكلدىڭ سۇلباسىن جاساپ ءبىتىپ, ورتاق ءبىر پىكىرگە توقتاعان سوڭ بارىپ «ۋھ» دەپ, اندرياسيان ارميان شاشلىعىن قاقتاۋعا كىرىسىپ ەدى.
پرەمەرا زور تابىسپەن ءوتتى.
رەپەتيتسيا بارىسىندا قىزىق وقيعا بولدى. اۋەلگىدە اندرياسيان مەنى رەپەتيتسياعا ءجيى-ءجيى شاقىرىپ تۇرامىن دەپ «قورقىتقان» ەدى. جارايدى, ۋاقىت تاۋىپ كەلىپ تۇرارمىن» دەپ ۋادە بەرگەنمىن. تەاتردا رەپەتيتسيانىڭ باستالىپ كەتكەنىن بىلەمىن. اندرياسياننان حابار جوق. جارتى اي ءوتتى, ءبىر اي ءوتتى, ەكى اي ءوتتى – ول بولسا قۇدىققا قۇلاپ كەتكەندەي ءۇنسىز جاتىر. تەلەفون سوعا قالسام: «كەلەسى اپتادا», «ەرتەڭ», «بۇرسۇگىنى» دەپ سىرداڭداتىپ ءجۇرىپ, اقىرى مەنى ۇلكەن كوركەمدىك كەڭەسكە تاپسىرۋ كەزەڭىنە ءبىر-اق شاقىردى. ەرتەسىنە پرەمەرا. مەن جاتىپ كەپ اشۋلاندىم. «مۇنىڭ نە؟ رەپەتيتسياعا ۇزبەي شاقىرىپ تۇرامىن دەپ «قورقىتقانىڭ» قايدا؟» مەنىڭ نارازىلىعىمدى ۇزاق ۋاقىت ۇندەمەي تىڭداپ بولعان سوڭ ونىڭ ايتقان ءسوزى: «دۋلات, كەشىر, شىنىمدى ايتسام, مەن ءتىرى اۆتورلاردى ونشا ۇناتا بەرمەيمىن. ولار جۇمىسقا كەدەرگى جاسايدى» دەگەنى. ء«ا-ءا, سولاي ما؟ ءتىرى اۆتوردىڭ ساعان كەرەگى جوق ەكەن عوي. سەن ءوز تەاترىڭداعى بۇكىل رەپەرتۋاردى شەكسپيردەن باستاپ باياعىدا قايتىس بولعان اۆتورلاردان قۇرايتىنىڭ سوندىقتان ەكەن عوي».
پرەمەرانىڭ ءساتتى ءوتۋى وكپە-رەنىشتىڭ ءبارىن جۋىپ-شايىپ كەتكەندەي بولدى. اسىرەسە, فونوگراممامەن بەرىلەتىن ءستاليننىڭ بۋلگاكوۆپەن تەلەفون ارقىلى ايتقان سوزدەرىن اندرياسياننىڭ وقۋىندا وتە اسەرلى شىعىپ ەدى. ءدال ءستاليننىڭ ءوزى سويلەپ تۇرعانداي ەستىلگەن بولاتىن.
ال 2006 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مالىشيتسكي تەاترىنداعى قويىلعان سپەكتاكلدە ستالين ساحناعا شىققان جوق, تەك سويلەگەن كەزدە ساحنانىڭ وڭ جاق بيىگىنەن ۇلكەن تەرەزەدەن ستالين بەينەسىندەگى اكتەر كورىنىپ, بۋلگاكوۆپەن سويلەسىپ وتىرادى.
بۇكىل قازاقستانداعى قازاق-ورىس تەاترىمەن سالىستىرعاندا ءۇش ءجۇز جىلدىق تاريحى بار ورىس تەاترى ەمەس پە, رەپەتيتسياعا كىرىسپەس بۇرىن ولار تەلەفون ارقىلى ماتىندىك سىن-ەسكەرتپەلەرىن جىپكە ءتىزىپ, بىرنەشە سۇراقتارى مەن ءوز ۇسىنىستارىن ايتىپ ەدى. مەن ولاردىڭ ءاربىر ۇسىنىسىنا جاۋاپ بەردىم. اقىر سوڭىندا تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ۆ.مالىشيتسكي تەلەفون سوعىپ, قارلىعىڭقى داۋىسپەن: «دۋلات, ەگەر مۇمكىندىگىڭ بولسا پەتەربۋرگكە ءدال پرەمەرا بولاتىن كۇنى ەمەس, 4-5 كۇن بۇرىنىراق كەلسەڭ يگى بولار ەدى. قويىلىم بويىنشا سىن-ەسكەرتپەلەرىڭنىڭ بولماي قويۋى مۇمكىن ەمەس. سول سىن-ەسكەرتپەلەرىڭدى جوندەۋ ءۇشىن بىزگە ۋاقىت كەرەك. ەرتە كەلگەنىڭ ءۇشىن قوناقۇيدىڭ اقشاسىن ءبىز-اق تولەيىك» دەگەن ۇسىنىس ايتتى.
ايەلىم, ەكى نەمەرەم – مەرەي مەن الكەيدى الىپ, سانكت-پەتەربۋرگكە ماۋسىم ايىنىڭ 27-ءسى كۇنى كەلىپ جەتتىك.
رەپەتيتسياعا قاتىستىم.
ولار مەنىڭ ەسكەرتۋلەرىمدى قولدارىنان كەلگەنشە جوندەپ باقتى.
ءبىر پەسا, ءۇش تەاتر. ۇشەۋىنىڭ قويىلىمى ءۇش بولەك.
مالىشيتسكيدىڭ سپەكتاكلى قۇرىلىمى جاعىنان – جابىق فينال, ياعني, بارلىق كەيىپكەرلەردىڭ تاعدىرى بەلگىلى. قويىلىمنىڭ فينالى – رەجيسسەرلىق ۇشقىر ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى دەپ ايتار ەدىم. قويىلىم وقيعاسى بىتكەن سوڭ, بۋلگاكوۆ اينالمالى ساتىمەن جوعارى ورلەي بەرەدى. ول جاساعان كەيىپكەرلەردىڭ ءبارى – تەاتردىڭ بۇكىل ارتىستەرى قولدارىن جايىپ, بۋلگاكوۆتى اسپانعا شىعارىپ سالىپ تۇر. «جەر ۇستىندەگى كىنالى تىرشىلىكتەن شارشادىڭ, بۋلگاكوۆ. ءبىز ساعان ريزامىز. ءبارىمىزدى ومىرگە سەن اكەلدىڭ. ەندى اسپانىڭا بارىپ دەمال!» دەپ قوشتاسىپ تۇر. بۋلگاكوۆ ساتىنىڭ ەڭ بيىگىنە كوتەرىلىپ, تومەنگى جاققا ك ۇلىمسىرەپ ءبىر قارايدى دا, كەيىپكەرلەرىمەن ءۇنسىز قوشتاسىپ, جوق بوپ كەتەدى. مۇنداي كورىنىس مەن جازعان پەسادا جوق. بىراق پەسانىڭ رۋحىنا ساي بۋلگاكوۆتىڭ اسپانعا شىعىپ, ماڭگىلىككە اتتانۋى مالىشيتسكيدىڭ رەجيسسەرلىق باتىل شەشىمى ەدى.
كەيبىر كورەرمەندەردىڭ كوزدەرىنە جاس الىپ وتىرعانىن كورىپ, مەن دە تولقىپ كەتتىم.
قويىلىم بىتكەن سوڭ بەلگىلى جازۋشى يۋري رىتحەۋ تەاتر ۇجىمىن, اسىرەسە, مالىشيتسكيدىڭ باتىل دا تاپقىر رەجيسسۋراسىن اسپانعا شىعارا ماقتاي كەلىپ, وكپە-نازىن دا جايىپ سالدى.
− مەن سىزدەردىڭ تەاترلارىڭىزبەن كورشى تۇرامىن. بىراق ءبىر دە ءبىر پرەمەرالارىڭىزعا شاقىرعان جوقسىزدار. جاقىندا عانا دوسىم شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» پەساسىن قويدىڭىزدار. وعان دا شاقىرمادىڭىزدار. مەن بۇگىنگى سپەكتاكلگە اقتوبە قالاسىندا دەمالىپ جاتقان ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ شاقىرۋىمەن كەلىپ وتىرمىن. ول ايتتى, سەنىڭ ءۇيىڭنىڭ ىرگەسىندەگى تەاتردا دۋلات يسابەكوۆتىڭ پەساسىنىڭ پرەمەراسى بولادى. دانيل گرانينگە تەلەفون سوقسام, ول داچاسىنا كەتىپ قالىپتى. ءوزىڭ بىلەسىڭ, ونىڭ داچاسى قالادان 140 شاقىرىم. تىم بولماسا سەن بار, كورىپ شىققان سوڭ پىكىرىڭدى ايتارسىڭ» دەگەن سوڭ كەلىپ وتىرمىن. دۋلاتتىڭ پروزاسىن بىلسەم دە, پەساسىن بىلمەيدى ەكەنمىن. اسپاندا جۇرگەن بۋلگاكوۆ ءوزى جايلى الىستاعى قازاق جازۋشىسىنىڭ پەسا جازعانىنا, ول پەسانى سىزدەردىڭ ساحنالاعاندارىڭىزعا ريزا بوپ, ك ۇلىمسىرەپ قاراپ تۇرعان شىعار. سول ءۇشىن سىزدەرگە راحمەت! – دەپ شىن جۇرەكتەن تولقي سويلەپ ەدى.
سونىمەن, ءستاليننىڭ رەپرەسسياسىنان امان وتكەن ورىستىڭ ۇلى جازۋشى-دراماتۋرگى قىزعانىشتىڭ رەپرەسسياسىنان امان قالمادى. ءستاليننىڭ وعان دەگەن «مەيىرىمىن» تۇسىنە الماي, ءارى ونى نوبەل سىيلىعىنا ۇسىنىپ قالۋى مۇمكىن دەگەن شەتەل ماماندارىنىڭ اۋزىنان شىققان الىپ-قاشپا پىكىر ونىڭ شىعارماشىلىعىن تۇنشىقتىرۋعا تىرىسقان توپتىڭ ءىس-ارەكەتىن كۇشەيتە ءتۇستى. گازەتتەردە بۋلگاكوۆقا قارسى ماقالالار باسىلىپ, ءبىر كەزدەرى «بۋلگاكوۆ پەسالارىنىڭ بەسىگى» اتانعان ماسكەۋدىڭ اكادەميالىق دراما تەاترى سول كورە الماۋشىلىقتىڭ سالدارىنان «بۋلگاكوۆ پەسالارىنىڭ مولاسىنا» (بۋلگاكوۆتىڭ ءسوزى) اينالىپ شىعا كەلدى. جاستايىنان جابىسقان باس اۋرۋى (ميگرەن) بىرتە-بىرتە كۇشەيىپ, ونىڭ ارتى جۇيكە اۋرۋىنا ۇلاسىپ, اباي ايتقانداي, «مىڭمەن جالعىز الىسىپ», كورىنبەيتىن جاۋلارىن جەڭە الماي, 1940 جىلى نەبارى 49 جاسىندا قايتىس بولدى. ونىڭ شىعارمالارى سوڭىنان ءار- ءتۇرلى پىكىرلەردى شۇبىرتىپ, ءالى كۇنگە دەيىن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. رەسەي كىتاپ پالاتاسىنىڭ 2017 جىلعى مالىمەتى بويىنشا, رەاليست جازۋشىلاردىڭ اراسىنان بۋلگاكوۆ شىعارمالارى وقىرماندارى مەن كورەرمەندەرىنىڭ مولدىعى جونىنەن ە.م.رەمارك باستاعان وندىققا ەنەدى ەكەن. بۋلگاكوۆ فەنومەنى دەگەن وسى.
كەيبىر زامانداستارىنىڭ ەستەلىگى بويىنشا, بۋلگاكوۆ ءوزى ايتىپ جۇرگەندەي سونشالىقتى مۇقتاجدىقتا ءومىر سۇرمەگەن كورىنەدى. ول بارشىلىقتا ءومىر ءسۇرىپتى. ول ءوزىنىڭ ايەلدەرىمەن قوسا باسقا دا ايەلدەرگە قىمبات سىيلىقتار جاساپ تۇرعان. جازۋشىنىڭ كەشكى اسى قارا ۋىلدىرىقتان, ءارتۇرلى ەكزوتيكالىق جەمىستەردەن, لوسوس بالىعىنان تۇراتىن. ونىڭ ءۇي قىزمەتشىسى دە بولدى, ايەلىنە ىلعي دا ارنايى شاشتاراز, مانيكيۋر جاساۋشى قىزمەتكەرلەر كەلىپ تۇردى. سوعان قاراماستان, ەڭ تاڭعالارلىعى سول, ۇكىمەتكە حاتتار جازۋ جاعىنان ول «چەمپيون» بولاتىن. ستالينگە, باسقا دا ۇكىمەت مۇشەلەرىنە جازعان حاتتارى از ەمەس. ونىڭ تىلەك-تالاپتارى ىلعي دا قاناعاتتاندىرىلىپ كەلدى. سونىڭ وتىلىمىنە, ۇكىمەت جاعى ودان «جاڭا ءومىردىڭ جارقىن كورىنىسىن جىرلايتىن, وكتيابردىڭ 20 جىلدىعىنا وراي ۇتىمدى شىعارما جازۋىن» سۇرايتىن. ءومىر بويى ۇلكەن پاتەردى ارمانداپ وتكەن بۋلگاكوۆ ءوزىنىڭ تابيعاتىنا ساي كەلمەيتىن: «ۇلكەن پاتەر ءۇشىن محات-قا عانا ەمەس, سايتانعا دا ساتىلۋعا دايىنمىن» دەگەن سوزدەرىنىڭ حاتقا ءتۇسىپ قالعانى بار.
بالكىم, ءومىر بويى كەڭ دە جايلى پاتەردى ارمانداپ كەلگەن بۋلگاكوۆ بۇل سوزدەردى ىزالى ساركازممەن ايتسا ايتقان بولار. «ادامدى تۇرمىس بيلەيدى» دەپ ك.ماركس ايتقانداي, تۇرمىس اۋىرتپالىعى مەڭدەگەن شاعىندا ەت پەن سۇيەكتەن تۇراتىن پەندە اتاۋلىنىڭ اشۋ-ىزاسى اقىل-ويىن اۋىزدىقتاۋعا شاماسى جەتپەي قالاتىن ساتتەرى دە بولاتىن شىعار.
«مولەردى» جازعان بۋلگاكوۆتىڭ ءوزى دە ورىس دراماتۋگياسىندا مولەردەي وشپەس ءىز قالدىردى.
دۋلات يسابەكوۆ, جازۋشى
