الدىمەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى جانە سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى جانە وسىعان ىلەسپە «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى تۋرالى قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى. بۇلار تۋرالى زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ باياندادى. سونداي-اق «كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ» جانە قازاقستان مەن بەلارۋس رەسپۋبليكالارى ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى ونەركاسىپتىڭ قورعانىس سالالارى ۇيىمدارىنىڭ وندىرىستىك جانە عىلىمي-تەحنيكالىق كووپەراتسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىنا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندەگى حابارلامانى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇحتار ەرمان بايانداپ, قورىتىندى ازىرلەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى امانجان جامالوۆ «2019-2021 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسىنا پارلامەنت سەناتى ەنگىزگەن وزگەرىستەر جونىندە بايانداپ, ولارمەن كەلىسۋدى ۇسىندى. بۇل ۇسىنىستى ءماجىلىس ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى.
جالپى وتىرىستا قارالعان «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بايانداما جاسادى. ول الدىمەن تابيعي مونوپوليالاردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىمەن تانىستىردى. سونىڭ ىشىندە تابيعي مونوپوليالارمەن جاسالعان جۇمىس ناتيجەسىندە جىلۋ, سۋ جەتكىزۋ جانە ەلەكتر قۋاتىمەن جابدىقتاۋ سالالارىنداعى 32 مونوپوليست تاريفتەردى 20,3 ملرد تەڭگەگە تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن اتاپ ءوتتى. ال ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى بويىنشا مينيستر ينۆەستيتسيا تارتۋ, وپەراتسيالىق شىعىنداردى تومەندەتۋگە ىنتالاندىرۋ, سۋبەكتىلەر قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ كوزدەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
بايانداما اياقتالعان سوڭ دەپۋتاتتار وعان بىرنەشە سۇراقتارىن بەردى. سونىڭ ىشىندە تابيعي مونوپوليستەردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىل سايىن بەرىلەتىن ەسەپتەرى, بۇقارالىق تىڭداۋلار ماسەلەسىنە قاتىستى كوپتەگەن سۇراقتار بولدى. ماسەلەن, بۇقارالىق تىڭداۋلار جاسالعانىمەن ونىڭ شەشىمىن ورىنداتۋ جونىندە زاڭنامالىق تەتىكتەر زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلماعانى سىنالدى. ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وتاندىق تابيعي مونوپوليالاردىڭ تازا پايدانى نەگىزگى اكتيۆتەردى جاڭعىرتۋعا جۇمسامايتىنىن سىناعانىن ەسكە الدى. وسىعان بايلانىستى سپيكەر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مونوپوليالاردىڭ تازا پايدانى تەك تۇتىنۋعا جۇمساماي, وندىرىسكە دە ءتيىمدى پايدالانۋىن قاداعالاۋ فۋنكتسياسىن العانى ءجون دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار ول زاڭ جوباسىندا «بۇقارالىق تىڭداۋلار» نەگىزىنەن حابارلاندىرۋلار بەرۋ مەرزىمىن بەلگىلەۋگە بايلانىستى عانا ايتىلاتىنىنا نازار
اۋدارىپ, ونىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعانىن اتاپ, وسى تۇرعىدان تاريفتەردى بەلگىلەۋدە ونىڭ ەسكەرتپەلەرىن ۇمىتپاي, جوبانى جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
زاڭ جوباسى تۋرالى قوسىمشا بايانداما جاساعان ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مەرۋەرت قازبەكوۆا قۇجات تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى, ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋدى جانە ۋاكىلەتتى ورگان مەن تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن كوزدەيتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە زاڭ جوباسى تاريف بەلگىلەۋ تەتىكتەرىنىڭ جانە ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ مونيتورينگىنىڭ اشىق بولۋىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تۇزەتۋلەر ەنگىزەتىنىن جەتكىزدى. قىسقا تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى تولىق ماقۇلداندى.
كۇن ءتارتىبى بويىنشا قارالعان ماسەلە-
لەردىڭ اراسىندا كوبىرەك سۇراق تۋدىرعان زاڭ جوباسى «قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى №8156-كZ قارىز تۋرالى كەلىسىمگە (شىعىس-باتىس اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ جوباسى (الماتى-قورعاس ۋچاسكەسى): باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزى (واوەى 1b) تۇزەتۋلەرگە قاتىستى قازاقستان مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى كەلىسىم-حاتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قۇجات بولدى. زاڭ جوباسى تۋرالى باياندامانى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك جاساپ, بۇل قۇجات 2018 جىلدىڭ 23 مامىرىندا استانا قالاسىندا جاسالعان كەلىسىم-حاتتى راتيفيكاتسيالاۋعا باعىتتالعانىن جەتكىزدى. قارىز تۋرالى كەلىسىمگە ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر «ورتالىق-وڭتۇستىك» ءدالىزىنىڭ 297 شاقىرىمدىق «بالقاش-بۋرىلبايتال» ۋچاسكەسىن قوسۋدى كوزدەيتىندىگى ايتىلدى. ءبىرشاما تالقىلاۋدان كەيىن زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى وسىمدىكتەرى تۇقىمدارىنىڭ اينالىسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا تالقىلانىپ, ماقۇلداندى. بۇل كەلىسىم وداققا مۇشە ەلدەر اراسىندا ەاەو شەڭبەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى وسىمدىكتەرى تۇقىمدارىنىڭ اينالىسىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ, 2017 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا ماسكەۋ قالاسىندا جاسالعان.
جالپى وتىرىستا ءۇش زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ, باس كوميتەتتەردىڭ ۇسىنىسىمەن تۇتاستاي ماقۇلداندى. كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ دەپۋتاتتار ورتالىق اتقارۋ ورگاندارىنا وزدەرىنىڭ ساۋالدارىن جولدادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
