بۇل تۇجىرىمداما قازاق حالقىنىڭ مادەني جانە تاريحي مۇراسىنىڭ بارلىق رەلەفتەرىن كەشەندى تۇردە قامتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى.
بۇگىنگى جاھاندانۋ الەمىندە ءوز تاريحىن جاي عانا ءبىلۋ قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرمەن كۇرەسۋ جانە بولاشاققا ارنالعان ماقساتتاردى بەلگىلەۋ ءۇشىن ازدىق ەتەدى. بۇل ارادا كەڭ اۋقىمدا ويلاعانىمىز ءجون. دالىرەگى, ءومىردىڭ بارلىق سالالارى بويىنشا وتكەننىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىن جەتە ءتۇسىنۋ, ۇعىنۋ, ونى ءتيىمدى قۇرالعا اينالدىرۋ ماڭىزدى. وتكەن جىلدارداعى وقيعالارعا تەك باعا بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ءاربىر جەكە ادامنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەر تەتىككە اينالدىرعان ابزال. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ماقالاسىندا وسى ماقساتتى ايقىن اڭعارتادى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, قازاق حالقى ءوزىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحىندا الەمدىك وركەنيەتكە سەرپىن بەرگەن, جاھاندى جاڭعىرتقان كوپتەگەن سان سالالىق جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن. بۇل جاسامپاز جەتىستىكتەر ارناسىنداعى بارلىق قۇندىلىقتار ادامزاتتىڭ ورتاق يگىلىگىنە اينالدى. وسى ورايدا ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقتىڭ ارعى بابالارىنىڭ الەم بويىنشا العاش جىلقىنى قولعا ۇيرەتكەنىن, تەمىر ءوندىرۋدى مەڭگەرگەنىن, ونەرگە اڭ ءستيلىن ەنگىزۋىن, ۇلى جىبەك جولىن قالىپتاستىرعانىن ايتۋىمىز كەرەك. سونداي-اق «التىن ادام» سىندى اسا باعالى تاريحي جادىگەرلەر دە, الما مەن قىزعالداقتىڭ دا ۇلى دالاعا تيەسىلى ەكەنى كوپ جايتتى اڭعارتادى. مىنە, بۇگىنگى قازاق ءوز اتا-بابالارىنان وسىناۋ قۇندىلىقتاردىڭ مۇراعا قالعانىن ءبىلىپ ءجۇرۋى ءتيىس ءارى مۇنىمەن ماقتانا بىلگەنى ابزال.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز ماقالاسىندا ورتا عاسىرداعى وتىرار قالاسى əلەمدىك وركەنيەتتىڭ ۇلى ويشىلدارىنىڭ ءبىرى – Əبۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى دۇنيەگە əكەلگەنىن, تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى قوجا احمەت ياساۋي تۇركىستان قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ, ءىلىم تاراتقانىن اتاپ كورسەتكەن.
بۇلاردان بولەك, ۇلى دالادا الەمدىك تاريحتان بەرىك ورىن العان كوپتەگەن ۇلى عالىمدار, قولباسشىلار شىققان. پرەزيدەنت وسى ورايدا, بەيبارىس پەن Əبۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى ادىلدىكپەن ەسكە الادى.
اراب-مۇسىلمان الەمىن سىرتقى جاۋلاردان قورعاپ قالعان زاحير بەيبارىس «جەڭىمپاز جانە ءدىن قورعاۋشىسى» دەگەن قۇرمەتتى اتاۋعا يە بولعان. ويتكەنى ول اراب الەمىنىڭ شىعىس بولىگىن كرەستشىلەر شابۋىلىنان قورعاپ قالدى, سونداي-اق مەسوپوتاميا مەن مىسىرعا, سوسىن مەككە مەن مادينەگە باعىت الماق بولعان ۇلى موڭعول يمپەرياسىنىڭ تەگەۋرىندى اسكەرىنىڭ بەتىن قايتاردى. وسىناۋ ارپالىستى كەزەڭدە قازاق دالاسىنان شىققان زاحير بەيبارىس سىرتتان تونگەن جاۋلاردى جەڭىپ, سول داۋىردەگى وقيعالاردىڭ باعىتىن وزگەرتتى.
قازىرگى زامانعى قازاقستاندىقتار ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدى وزدەرىنىڭ جەرلەسىمىز دەپ ماقتان تۇتۋعا قۇقىلى. ول – الەمدەگى ەكىنشى ۇستاز, فيلوسوفيا, ماتەماتيكا, مۋزىكا سالاسىنداعى الەمدىك ءبىلىمىن بايىتقان كوپتەگەن باعالى جۇمىستاردىڭ اۆتورى. ءابۋ ناسىر ءال-فارابي اراب مۋزىكاسىنىڭ ەڭ نەگىزگى اسپاپتارىنىڭ ءبىرى – ءال-كانوندى ويلاپ تاپتى. بۇل اسپاپ قازاقتىڭ جەتىگەنىن ەسكە تۇسىرەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى ناقتى شارالار مەن باستى مىندەتتەردى دە بەلگىلەپ بەردى.
بۇل باعىت بويىنشا «ارحيۆ – 2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ, « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» اتتى وقۋ-اعارتۋ ەنتسيكلوپەديالىق ساياباعىن اشۋ, «تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن» اتتى جوبانى قولعا الۋ, «دالا فولكلورىنىڭ انتولوگياسىن» جاساۋ. قازاقستان تاريحىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىن كورسەتەتىن دەرەكتى-قويىلىمدىق فيلمدەردىڭ, تەلەۆيزيالىق سەريالدار مەن تولىق مەتراجدى كوركەم كارتينالاردىڭ ارنايى تسيكلىن وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان.
اشراف موحاممەد اتتيا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتى شىعىستانۋ كافەدراسىنىڭ شاقىرىلعان پروفەسسورى ء(ال-السۋن اين-شام ۋنيۆەرسيتەتى, مىسىر)
