فورۋمدى وتكىزۋدەگى نەگىزگى ماقسات – زاماناۋي ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇدەرىستەرىندە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن نىعايتۋ جانە ازاماتتىق قاتىسۋدى جانداندىرۋعا كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ ءۇشىن ازاماتتىق سەكتوردىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ساراپتامالىق قاۋىمداستىقتىڭ ءوزارا اشىق ۇنقاتىسۋىن دامىتۋ.
جالپى, قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلدەگى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدى باستى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ارنايى زاڭ قابىلدانىپ, اۋقىمدى شارالار قولعا الىندى. مۇنىڭ بارلىعى ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر. ماسەلەن, 1994-1997 جىلدار ارالىعىندا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار (ۇەۇ) سانى 400-دەن 1600-گە ءوستى (قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا 20 مىڭنان استام ۇەۇ تىركەلگەن). بۇل ءوز كەزەگىندە «ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار» دەگەن اتاۋدىڭ قوعامدىق سانادا ورنىعۋىنا, سونداي-اق ولاردىڭ ەل الەۋەتىن ارتتىرۋداعى ءرولىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنۋىمىزگە جول اشتى.
مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 1994 جىلى ازاماتتىق كودەكس قابىلدانىپ, ول ءبىرىنشى كەزەكتە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ باعىت-باعدارىن, ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قاتىسۋىمەن پايدا بولاتىن م ۇلىكتىك قارىم-قاتىناستار مەن م ۇلىكتىك ەمەس قاتىناستاردى رەتتەۋ جولدارىن ايقىندادى.
ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن مەملەكەت اراسىنداعى قاتىناستاردى جۇيەلى تۇردە دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن زاڭ اياسىندا جۇرگىزۋ تاراپتاردىڭ ءوزارا بايلانىستارىن ۋاقىت تالابىنا ساي جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار سانىنىڭ ارتا تۇسكەنى, سونداي-اق مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى جۇيەلى دامىتۋ قاجەتتىگى ەسكەرىلە وتىرىپ, 2001 جىلدىڭ قاڭتارىندا «كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. بۇل ءوز كەزەگىندە سالاداعى ماقسات-مىندەتتەردى ناقتىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى ءارى مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى بايلانىستاردى جاڭاشىلدىقپەن دامىتۋعا جول اشتى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2002 جىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى مەملەكەتتىك قولداۋ تۇجىرىمداماسى جاريالاندى. ول مەملەكەتتiك ورگاندار مەن قوعامدىق سەكتور اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ تۇراقتى جانە تيiمدi جۇيەسiن قۇرۋعا, ەلدىڭ ازاماتتىق قوعامىن دامىتۋعا سەرپىن بەردى. بۇل تۇجىرىمداما نەگىزىندە ۇكىمەت تاراپىنان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىندا 2003-2005 جىلدارعا ارنالعان ارنايى باعدارلاما قابىلداندى.
بۇلاردان بولەك, ەلىمىزدەگى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ ماسەلەلەرى ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارىندا دا جان-جاقتى ايتىلىپ كەلەدى.
جالپى, ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق قوعامىن دامىتۋ باعىتىندا كوپتەگەن ءىس-شارالار وتكىزىلۋدە. ولاردىڭ اراسىندا ەكى جىل سايىن ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان ازاماتتىق فورۋمنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇل فورۋمدار اتقارىلعان شارالاردى قورىتىندىلاپ, الداعى ماقسات-مىندەتتەردى بەلگىلەۋدىڭ باستى الاڭى بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە ازاماتتىق فورۋم ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى الاڭى رەتىندە وزىندىك بەدەلىن قالىپتاستىرا ءبىلدى. فورۋمنىڭ تاريحىنا از-كەم شولۋ جاسار بولساق, ءى ازاماتتىق فورۋم ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن 2003 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن بولاتىن. جيىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ ەلىمىزدى دامىتۋداعى ءرولى اتاپ كورسەتىلىپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارىپتەستىگىن دامىتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرى قارالدى. ونىڭ ىشىندە قوعامدىق كەلىسىم, ىشكى بىرلىك, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى دامىتۋ جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر قوزعالدى. بۇدان كەيىن وتكەن التى فورۋمدا دا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ باعىتىنداعى نەگىزگى مىندەتتەر كۇن تارتىبىنە شىعارىلىپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدىڭ باسىم باعىتتارى بەلگىلەندى.
ءبىز ءسوز ەتكەن, ياعني ءى ازاماتتىق فورۋمدا وتكەن 2003 جىلدان بەرگى ارالىقتا سالانى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى ناقتىلانىپ, بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى اتقارۋ ماقساتىندا قارجىلىق تۇرعىدا كوپتەگەن كومەك جاسالدى. ماسەلەن, 2016 جىلى 11 جوبا گرانتتىق تۇرعىدا قارجىلاندىرىلسا (208 ملن تەڭگە), 2017 جىلى وسىنداي 57 جوبا قارجىلىق قولداۋعا يە بولدى (618,5 ملن تەڭگە). 2017 جىلى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ارقىلى ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ءۇشىن 1,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ول 3 933 ادامدى قامتىدى. ال 2018 جىلى ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ءۇشىن (ادام ساۋداسىنىڭ قۇربانى بولعاندارعا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعاندارعا, ۇيىندە ارنايى كۇتىم قاجەت ەتەتىندەرگە جانە ت.ب.) 1,3 ملرد تەڭگە قارالىپ, بۇل قارجى 4 328 مىڭ ادامنىڭ قاجەتىنە جۇمسالدى. سونداي-اق «ينۆاتاكسي» قىزمەتىن دامىتۋ ءۇشىن دە قارجىلىق قولداۋلار كورسەتىلدى.
سونىمەن, الداعى 27-28 قاراشا كۇندەرى استانادا وتەتىن VIII ازاماتتىق فورۋمدا سالاعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانباق. ەلىمىزدەگى ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ ماقساتتارىن كوزدەيتىن بۇل جيىنعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ, حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس قاۋىمداستىقتىڭ, قوعامدىق كەڭەستەردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. فورۋم اياسىندا سەمينارلار, شەبەرلىك سىنىپتارى, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, پىكىرتالاس الاڭدارى, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار باسشىلارىمەن سالالىق كەزدەسۋلەر فورماتىنداعى تاقىرىپتىق سەسسيالار ۇيىمداستىرىلماق. بۇل شارالار بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردى جاڭعىرتۋ, مەديا جانە اشىقتىق, ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك جانە يننوۆاتسيا, ءىت جانە Big Data, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, بەلسەندى ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋداعى جوو مەن مەكتەپتەردىڭ ءرولى جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر قاراستىرىلادى. بۇدان بولەك, قاتىسۋشىلار ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن تالقىلايدى.
فورۋم سوڭىندا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇلەس قوسقان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى ماراپاتتاۋ جانە «تانىم» جۇلدەسىن (ۇەۇ, بيزنەس جانە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان مەملەكەتتىك ورگاندارعا ارنالعان جۇلدە) تاپسىرۋ ءراسىمى وتەدى.
ايتا كەتەيىك, شارانى قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى مەن «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى ۇيىمداستىرۋدا.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
