وسى ماسەلەگە وراي الماتىدا «بەدەۋلىكتى ەمدەۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرى. قوسىمشا رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالار: بۇگىنى مەن بولاشاعى» اتتى X حالىقارالىق كونگرەسس ءوتتى. جيىنعا رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ايتۋلى ماماندارى – اكۋشەر-گينەكولوگ دارىگەرلەر, ەكۇ ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى, اندرولوگتەر, بەدەۋلىكتى ەمدەۋمەن اينالىستان ەندوكرينولوگتەر, گەنەتيكتەر مەن مولەكۋليارلى بيولوگتەر قاتىسقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
اتاپ ايتقاندا, الەمدە العاش رەت ادام ەمبريونى گەنىنىڭ رەدۋكتسياسىن ورىنداعان, 2017 جىلى الەمدەگى ەڭ تانىمال عالىمداردىڭ قاتارىنا كىرگەن ايگىلى عالىم شۋحرات ميتاليپوۆ (اقش), پروفەسسور لۋكا دجەنەرولي, كسرو-داعى العاشقى «تۇتىكتەگى بالا» (1986) اۆتورى, پروفەسسور ەلەنا كالينينا, رەسەيدىڭ ادام رەپرودۋكتسياسى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور ۆلاديسلاۆ كورساك پەن ۋكراينا رەپرودۋكتيۆتىك مەديتسينا قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور الەكساندر يۋزكو, بەلارۋستەن ولەگ تيشكەۆيچ, ارمەنيادان ەدۋارد امبارتسۋميان, فرانتسيادان جاك دە مۋزون سىندى شەتەلدىك پروفەسسسورلار كەلدى.
ەلىمىزدىڭ رەپرودۋكتيۆتىك دەنساۋلىق ماسەلەلەرىن زەرتتەيتىن ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى مەن ەكۇ جەتەكشىلەرى ءۇشىن بۇل جيىننىڭ بەرەرى كوپ. كونگرەسس تاجىريبە الماسۋ عانا ەمەس, ەكى كۇندىك وزىق تەحنولوگيالار مەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ اۋقىمدى كورمەسىنە اينالدى.
قازاقستان رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, پروفەسسور ۆياچەسلاۆ لوكشيننىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر ەلىمىزدە بەدەۋلىك جيىلىگى ورتاشا العاندا 15 پايىزدى قۇرايدى.
– ستاتيستيكا جىل سايىن 150-160 مىڭ جۇپتىڭ اراسىندا نەكە قيىلاتىندىعىن كورسەتەدى. وسى ورايدا جىلىنا 20 مىڭداي وتباسىندا وتاۋ قۇرعان سوڭ ءبىر جىلدان كەيىن بالا ءسۇيۋ ماسەلەسى قوزعالا باستايدى. الەمدىك احۋالعا كوز سالساق, بۇل قالىپتى جاعداي. بۇل كەزەڭدە ەشقانداي جەدەل قادامدارعا بارۋدىڭ قاجەتتىگى تۋا قويمايدى. ايەلىمەن بىرگە ەر-ازاماتتار دا قارالىپ, ەم قابىلداي باستايدى. بىراق وسى وتباسىلاردىڭ تەڭ جارتىسىنا كادۋىلگى ەم-دوم كومەكتەسە بەرمەيدى. ناتيجەسىندە ارناۋلى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. ال قازاقستاندا ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ءىسى 1995 جىلدان باستاپ قولعا الىندى. 1996 جىلى تۇتىكشەدەگى ەڭ العاشقى قازاقستاندىق بالا دۇنيەگە كەلدى. الەمدە وسى ادىسپەن دۇنيەگە كەلگەن ءسابيدىڭ ءوزى 40 جاسقا كەلدى. ايتقانداي, وسى ۇلىبريتانيالىق لۋيزا براۋن ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان وسى كونگرەسكە قۇتتىقتاۋىن جولدادى.
قازىر قازاقستانداعى 25 ەكۇ كلينيكاسى بەلسەندى جۇمىس ىستەپ وتىر. بۇل رەتتە 7 مىڭعا جۋىق باعدارلاما ورىندالادى. ونىڭ 10 پايىزى شەتەلدىك ازاماتارعا تيەسىلى. ياعني مەديتسينالىق تۋريزم ءوز جۇمىسىن اتقارىپ وتىر.
ەكۇ تيىمدىلىگى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ جاسىنا عانا ەمەس, بەدەۋلىكتىڭ قانداي تۇرىنە ۇشىراعانىنا دا تاۋەلدى. قازىر بۇل كورسەتكىش 40 پايىزدى قۇرايدى. ال بالالى بولۋ ناتيجەسى 30 پايىز, ياعني ءاربىر ءۇشىنشى باعدارلاما دۇنيەگە دەنى ساۋ بالانىڭ كەلۋىمەن اياقتالادى.
– قازىر قازاقستان دا قولدان ۇرىقتاندىرۋدا گەنەتيكالىق سكرينينگتى, الەمدەگى ەڭ سوڭعى ءادىستى قولدانۋعا كوشتى. ياعني 5 كۇندىك ەمبريونداعى بارلىق حروموسومداردى زەرتتەي الامىز. ناتيجەسىندە قۇرساققا گەنەتيكالىق تۇرعىدا ساۋ ەمبريون سالىنادى. بۇگىنگى تاڭدا الەمگە بەلگىلى ادىستەردىڭ بارلىعى قازاقستاندا بار. مىسالى, كونگرەسكە الەمدە العاش رەت ادام ەمبريونىنان پاتولوگيالىق گەندى الىپ تاستاعان ايگىلى اقش عالىمى شۋحرات ميتاليپوۆ تا كەلدى, – دەيدى ۆياچەسلاۆ لوكشين.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە بارلىق بالاسىز جۇپتاردى العاندا بەدەۋلىك ايەلدىڭ 40 پايىزىندا, ەركەكتەردە 30 پايىزىندا كەزدەسەدى, قالعان 30 پايىز جاعدايدا كىنارات ەكەۋىنەن دە بولادى. جالپى, بەدەۋلىكتىڭ ۇلەسى ەكى جاقتا بىردەي, ياعني 50\50 ەكەن.
سول سياقتى ەكۇ ءالى دە ارزان ەمەس. ءاربىر باعدارلاماعا 800 مىڭ تەڭگە تولەۋ قاجەت. قازىر مەملەكەت پەرزەنت سۇيگىسى كەلەتىن جۇپتارعا ەكۇ-عا جۇگىنۋ ءۇشىن جىلىنا 900 كۆوتا ءبولىپ وتىر.
بۇل كونگرەستىڭ وزەكتىلىگى بەدەۋ نەكەلەر ءالى دە وتكىر مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ماسەلە قاتارىندا تۇرعاندىقتان, ونى شەشۋ ەلدەگى دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتىپ قانا قويمايدى, ءتۇرلى سەبەپتەرمەن بالاسىز جۇرگەن جانداردىڭ ءۇمىتىنىڭ ۇزىلمەۋىنە دە سەپتەسەدى.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, بەدەۋلىك جيىلىگى ورتاشا العاندا 15 پايىزدان تومەندەمەي وتىر. بىراق زاماناۋي دياگنوستيكا تاسىلدەرى بەدەۋلىكتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن انىقتاۋعا جانە ونى ەمدەۋ ادىستەرىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بەدەۋلىك 50 پايىز جاعدايدا ەر ادامداردىڭ رەپرودۋكتيۆتىك جۇيەسىندەگى كىناراتقا, 30 پايىزى ارالاس بەدەۋلىكپەن بايلانىستى بولادى.
دەگەنمەن سوڭعى جىلداردا الەمدە بەدەۋلىكتىڭ ءتۇرلى فورمالارىن ەمدەۋدىڭ وراسان زور تاجىريبەسى جينالدى. قازىرگى ادىستەردىڭ كوبى قازاقستاندا دا ەنگىزىلگەن. ەلىمىزدە العاشقى ەكۇ زەرتحاناسى اشىلعان 23 جىل ىشىندە ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ بەدەۋلىگىن ەمدەۋدىڭ ەڭ جاڭا رەپرودۋكتيۆتىك تەحنولوگيالارى مەڭگەرىلدى. پەرزەنتسىزدىك دەرتىنە شالدىققان جۇپتاردىڭ ورتاسىندا 16 100 بالا دۇنيەگە كەلدى. ەمدەلۋشىلەر مەملەكەتتىك جانە جەكە ورتالىقتاردا ءوز قالاۋى بويىنشا ەم قابىلداي الادى. بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردىڭ كومەگىمەن عانا 2010-2017 جىلدارى قازاقستاندا 1800-دەن استام بالا دۇنيەگە كەلدى.
ونىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان كونگرەسس ەلىمىزدەگى قوسىمشا رەپرودۋكتيۆتىك تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. كونفەرەنتسيا اياسىندا ءۇندىستان, يزرايل, شۆەتسيا, گەرمانيا, رەسەي, ۋكراينا مەن قازاقستان ماماندارى قرت-داعى ەمبريولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا شەبەرلىك دارىستەرىن جۇرگىزدى. بەدەۋلىكتىڭ دامۋىنا اكەلەتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, بەدەۋ نەكەنى ەرتە دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدەگى امسك رولىنە نازار اۋدارىلدى.
قرت ورتالىقتارى مەن دارىگەرلەر, ۋرولوگ-اندرولوگتار, گەنەتيكتەر قويان-قولتىق جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا بەدەۋلىككە شالدىققان جۇپتاردى ەرتە دياگنوستيكالاپ, ءتيىمدى ەم تاعايىنداۋدىڭ كەشەندى ىستەرى قاتار اتقارىلادى. تمككك اياسىندا الەۋمەتتىك وسال توپتاردى قولداۋدى قاپەرگە الا وتىرىپ, كۆوتا بولۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ جوسپارلانىپ وتىر.
كونگرەسس اياسىندا «رەپرودۋكتيۆتىك مەديتسينا» جۋرنالىنىڭ كەزەكتى سانى تانىستىرىلدى. رەپرودۋكتيۆتىك مەديتسيناعا ارنالعان ءىرى كورمەگە دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق تەحنيكالار شىعاراتىن 40-تان استام كومپانيامەن بىرگە, ەلىمىزدەگى تانىمال قرت كلينيكالارى قاتىستى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
