وسى تۇرعىدان كەلگەندە, تامىرى تەرەڭدە جاتقان قازاقتىڭ سايىن دالاسىنىڭ زاڭدى يەسى, ءارى-بەرىدەن سوڭ بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ باباسىنان قالعان كيەلى مەكەندى اتامەكەنىم دەپ ساقتاپ وتىرعان, تۇرىكتەر سۇيسىنە وتىرىپ ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرگەنىندەي, اتاجۇرتتىڭ زاڭدى قوجايىنى ءوزىمىز. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان ءوزىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» دەگەن كولەمدى ماقالاسىندا وسى ماسەلەنى شەگەلەپ, شەگەندەپ ايتىپ بەردى. «بۇل – تاريحىمىزعا دەگەن بەرىك ۇستانىم», دەدى ۇلت كوشباسشىسى. وسىدان ارتىق نە كەرەك؟
ەندىگى جەردە قازاق ەلى مەكەندەگەن قاسيەتتى توپىراعىمىزدى قانىن توگىپ, نايزانىڭ ۇشىمەن, بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاي بىلگەن, اقىل-پاراساتىن بيىك ۇستاپ, ار-نامىسىن اياققا تاپتاتپاي, بابالارىمىزدان قالعان ۇلان-عايىر ايماقتى قورعاي بىلگەن ۇرپاقتىڭ وكىلى ەكەندىگىمىزدى قاشاندا ماقتان تۇتۋىمىز كەرەك. سول بابالارىمىزدىڭ اماناتىنا لايىق بولۋعا ءتيىسپىز. بۇل اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ, كەلەشەگى كەلبەتتى, بولاشاعى جارقىن جاس وركەننىڭ جادىنا ءتۇيىپ, كوكەيىنە ساقتايتىن اسىل پارىزى.
وتكەنىمىزگە زەر سالىپ, تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, نەبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە تالاي زوبالاڭدى باستان كەشىرگەن, «مىڭ ءولىپ مىڭ تىرىلگەن» ەل ەكەنىمىزدى باعامدايمىز. اشتىق پەن جاپپاي جازالاۋ شارالارىنان, رەپرەسسيادان, جۇقپالى ىندەتتەردەن, سۇراپىل سوعىستاردان قىرىلعان قازاق جۇرتى اسىلدارىنان, بەتكە ۇستار قايماعىنان ايىرىلسا دا جاسىماي, مويىماي ىلگەرى جىلجىپ كەلەدى. تىزەدەن قاعىپ, تۇرالاتسا دا قاسقايىپ قايتا كوتەرىلىپ, ەڭسەسىن كوتەرىپ, ءجۇزىن تىك ۇستاپ, ەندى مىنە, ازات ەلگە اينالعان تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ۇرپاعى ەكەنىمىزدى باتىستىڭ باسقا جۇرتى بىلۋگە ءتيىستى. ولاي دەيتىنىمىز, وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن باتىس ەلدەرى قازاقستاندى كوبىنەسە بىلە بەرمەيتىن, ءتىپتى بىلگىسى كەلمەيتىن, قۇلقى بولمايتىن, قىزىقپايتىن. كوبىسى ءبىزدى اۋعانستانمەن, پاكىستانمەن شاتاستىرىپ جاتاتىن. ەندى مىنە, ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعالى بەرى مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ ساليقالى ساياساتىمەن, بىلىمىمەن, بىلىكتىلىگىمەن, مول تاجىريبەسىمەن, تاپقىرلىق قاسيەتتەرىمەن, وزگەلەردى ۇيىتىپ اكەتەتىن شەشەندىگىمەن, كوش باستار كوسەمدىگىمەن اۋزىن ايعا بىلەگەن الپاۋىت مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءوزىن مويىنداتا ءبىلدى.
باعامداپ قاراساق, بايتاق دالانىڭ ەركىن ۇلانى سايىن دالانى ءوزىنىڭ ۇلتتىق داستۇرىمەن, قاسيەتتى جىلقى جانۋارىن ءپىر تۇتىپ, كوكپارعا شاۋىپ, بايگە الىپ, تۇلپار ءمىنىپ, ات قۇلاعىندا ويناعان, تۋ ۇستاعان شاباندوزدىعىمەن ەرەكشەلەنگەن حالىقپىز. دالا وركەنيەتى ءبىزدىڭ ەجەلدەن بويىمىزعا سىڭگەن, قانىمىزعا تاراعان اسىل قاسيەت. ءبىزدىڭ حالىق قاقاعان بوراندا, ات قۇلاعى كورىنبەيتىن اقشۇناق ايازدا ءتورت ت ۇلىگىن ورگىزىپ, كيىز ءۇيىن تىگىپ, جاز جايلاۋ, قىس قىستاۋ مەن كوكتەۋ جانە كۇزدەۋدى شارلاپ, جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە سارى دالانى شارلاپ جۇرگەن. بايتاق ولكەدە ءدال قازاق جۇرتى سەكىلدى باتىسى مەن شىعىسىندا, وڭتۇستىگى مەن ارقاسىندا ديالەكتىسىز سويلەيتىن, ءتىلى بۇزىلماعان حالىق جوق. قازاقتىڭ كيىز تۋىرلىقتى ءۇيى بۇگىندە سوناۋ دامىپ كەتتىك دەگەن وركەنيەت كوشىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان ەلدەردىڭ ءوزىن تاڭعالدىرادى. قازىر سولار قازاقتىڭ ءۇيىن زەرتتەپ, سونىڭ قاسيەتىنە تاڭدانىپ, تامسانىپ, وسىعان ۇقساس بۇرىشى جوق دوڭگەلەك ۇيلەر جاساپ, مىڭ جىل وتكەن سوڭ بىزگە قاراپ جاڭالىق اشقانداي بولۋدا.
سول سياقتى قۇسبەگىلىك, بۇركىت سالىپ, تۇلكى ۇستاۋ, اڭ اۋلاۋ سەكىلدى تابيعاتپەن ەتەنە ارالاسقان ساياتشىلىق قاي ەلدە بولدى؟ ءدال وسى كۇندەرى قاردىڭ العاش جاۋعان ماۋسىمىندا «قانسونار» اڭشىلىق ناۋقانى باستالادى. يتەلگى, بۇركىت, قارشىعا سالۋ سايىستارى, «تەڭگە ءىلۋ», «تۇيە جارىس», «قىز قۋ» سەكىلدى ۇلتتىق ويىندار دا ەجەلدەن كەلە جاتقان ىزگى ءداستۇرىمىز ەكەنى بارشاعا ايان. سوڭعى جىلدارى جەر-جەردە بۇركىتشىلەر فەستيۆالىن وتكىزۋ يگى داستۇرگە اينالعان. وسىنداي ۇلتتىق داستۇرلەر حالقىمىزدىڭ عاسىرلاردان بەرگى بويىنا سىڭگەن اسىل قاسيەتتەرى.
ەلۋ جىلداي بۇرىن «ەسىك» قورعانىنان «التىن ادامنىڭ» تابىلۋى قازاقستاندى ايداي الەمگە پاش ەتتى. وسىدان كەيىن ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە سوعان ۇقساس التىن بۇيىمدى بىرنەشە كەسەنە تابىلدى. مەملەكەت باسشىسى وسى ارقىلى قاسيەتتى قازاق دالاسى ەجەلدەن دالا وركەنيەتىنىڭ اجىراماس بولشەگى ەكەندىگىن قاداپ ايتتى. دەمەك, بۇل ءبىز كونەدەن كەلە جاتقان تاريحىمىز, قالىپتاسقان ءداستۇرىمىز بار ەل ەكەندىگىمىزدىڭ ايعاعى.
باعامداپ قاراساق, كونە التاي تاۋىنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن مەكەندەگەن قازاق جۇرتى قازىر دە سول ايماقتى قامتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىندە, سونداي-اق, قازىرگى قىتاي جەرىندە, موڭعوليا اۋماعىندا, تەرىسكەيى رەسەيگە قاراستى ايماقتا دا قازاقتار قونىستانعان. التاي تاۋىنىڭ بارلىق جاعىندا ەجەلگى تۇركىتەكتەس حالىق تۇرىپ كەلدى, ءالى دە سولاي ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. بۇل ايماقتا ەجەلدەن تۇركى دۇنيەسى قالىپتاسىپ, قازىرگى تاڭدا سول ايماقتان الەمنىڭ ءار قيىرىنا تاراعان. ەجەلگى تۇركى قاعاناتى بوي كوتەرگەن الىپ مەملەكەتتىڭ بولعانى تاريحتان بەلگىلى. ۇلان-عايىر الىپ دالانى مەكەندەگەن كوشپەلى ەلدىڭ ۇرپاعى بۇگىنگى بىزدەر, ياعني قازاقتار ەكەنىمىزدى ماقتان تۇتامىز. حالقىمىزدىڭ كوپتەگەن حاندارى مەن سۇلتاندارى ماڭگى بايىز تاۋىپ, قوجا احمەت ياساۋي سىندى ۇلى تۇلعانىڭ كەسەنەسى كوتەرىلگەن, ابىلاي حان جانە باسقا تۇلعالار جەرلەنگەن بۇگىنگى تۇركىستان شاھارى قايتا تۇلەپ جاساپ, جاڭعىرىپ جاتقانى جاقسىلىقتىڭ نىشانى.
حالقىمىزدىڭ وتكەنى ءاردايىم جادىمىزدا, ال بۇگىنى, جارقىن بولاشاعى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قولىندا. تاريحىمىزعا كوز سالساق, ايتۋلى تۇلعالارىمىز بارشىلىق. سولاردىڭ ءىسى بارشامىزعا ۇلگى. ۇلى تۇلعالارىمىز, ۇلت قاھارماندارىنىڭ جارقىن بەينەسى ءاردايىم ونەگە بولۋى ءتيىس.
قورىتا ايتقاندا, ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ساليقالى ماقالاسى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماڭىزدى ويدىڭ مايەگىن ءدوپ باسىپ, جان-جاقتى بايانداعان. جۇرتشىلىق مەملەكەت باسشىسىنىڭ گازەتتە جاريالانعان وسى ماقالاسىن ەلىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ اجىراماس بولىگى دەپ قابىلداپ, قىزۋ قولداۋ ۇستىندە.
اقان بيجانوۆ,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە دىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,
ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
