جاستار گەماتولوگيانى تاڭدامايدى
گەماتولوگيا – قان جانە قان ءتۇزىلۋ جۇيەسىن, قۇرىلىسى مەن قىزمەتىن زەرتتەيتىن, ءتۇرلى قان اۋرۋلارىن انىقتاپ, ەمدەيتىن مەديتسينانىڭ ءبىر سالاسى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قان اۋرۋلارىنىڭ ءتۇرى كوبەيگەن. اسىرەسە, سوڭعى كەزدە جۇكتى ايەلدەردە فولات تسيكلىنىڭ, قاننىڭ ۇيۋ ساپاسىنىڭ بۇزىلۋى (انتيفوسفوليپيد سيندرومى), اپلاستيكالىق انەميا سياقتى اۋرۋلار جيىلەپ كەتكەن. مۇنداي قان تالداۋىن جاساۋعا ەشبىر ەمحانانىڭ مۇمكىندىگى جەتپەيتىنىن العا تارتقان دارىگەرلەر ناۋقاستاردى جەكە كلينيكالار مەن لابوراتوريالارعا اقىلى وتۋگە جىبەرەتىنىن جاسىرمايدى.
«قازاقستاندىق گەماتولوگ دارىگەرلەر قوعامى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى يرينا پيۆوۆاروۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە گەماتولوگ ماماندار تاپشى. بۇعان قوسا قان اۋرۋلارىنىڭ دياگنوستيكاسى, اسىرەسە گەنەتيكالىق تالداۋ جاساۋ جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس. «قازاقستانداعى گەماتولوگيانىڭ ەڭ ۇلكەن پروبلەماسى – بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋى. اسىرەسە بۇل وڭىرلەردە انىق بايقالادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكا بويىنشا 83 ەرەسەكتەر گەماتولوگى بار. جاستار گەماتولوگيا سياقتى قيىن ماماندىقتى كوپ تاڭداي بەرمەيدى. گەماتولوگتاردى دايىنداۋ رەزيدەنتۋرادان باستالادى. ول ۇلكەن ەڭبەكتى, ۇزاق وقۋدى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ۇستىنە موتيۆاتسيا جەتىسپەيدى. سوڭعى جىلدارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارىنا دەگەن حالىقتىڭ تەرىس پىكىرى, جالاقىنىڭ ازدىعى جاستاردىڭ بۇل سالاعا بارۋىنا تۇساۋ بولىپ وتىر. ەكىنشىدەن, قولجەتىمدى دياگنوستيكانىڭ بولماۋى. اسىرەسە امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە. ءۇشىنشى ماسەلە – ايماقتارعا رەسۋرستاردىڭ بىردەي بولىنبەۋى. بۇل پروبلەمالاردىڭ بارلىعىن باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ ارقىلى عانا شەشۋگە بولاتىن شىعار», دەيدى يرينا پيۆوۆاروۆا.
جۇكتى ايەل 150-دەن استام اناليز ءتۇرىن تاپسىرۋى ءتيىس
«اياعى اۋىر ايەل 150-دەن استام اناليز ءتۇرىن تاپسىرۋى ءتيىس. بىراق وعان ءار ايەلدىڭ جۇكتىلىك كەزىندەگى جاعدايىنا بايلانىستى عانا جىبەرىلەدى. ياعني, وسى 150 ءتۇرلى قان تالداۋىنىڭ بارلىعىنان ءوتۋ مىندەتتى دەگەندىك ەمەس.
مىسالى, كوپ كەزدەسەتىن قان اۋرۋى – ترومبوفيليانىڭ تۇقىم قۋالايتىن ءتۇرى. مۇنداي ناۋقاستى قان تالداۋىنا جىبەرۋدەن بۇرىن دارىگەرلەر جۇكتى ايەلدىڭ اۋرۋ تاريحىن جاقسىلاپ تەكسەرگەنى دۇرىس. ادامنىڭ ءومىرى تىكەلەي قانمەن بايلانىستى ەكەنى انىق. ماسەلەن, قازاقستاندا ونكوگەماتولوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققانداردىڭ تەڭ جارتىسى بەس جىل عانا ءومىر سۇرە الادى. وكىنىشكە قاراي كوپتەگەن قان اۋرۋى تۇرلەرىنىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك جوق. ويتكەنى ول كەنەتتەن پايدا بولادى نەمەسە تۇقىم قۋالاۋ جولىمەن كەلەدى. سوندىقتان ءوز بەتىمەن ەمدەلۋدى دوعارىپ, دارىگەردىڭ نۇسقاۋلىعىمەن ءتيىستى اناليزدەردى ۋاقتىلى تاپسىرىپ وتىرعان ءجون. بۇل اۋرۋلاردىڭ ەمى امبۋلاتوريالىق جانە ستاتسيونارلىق تۇردە دە جۇرگىزىلە بەرەدى», دەگەن ەلىمىزدىڭ باس گەماتولوگى ي.پيۆوۆاروۆا جۇكتىلىك كەزىندە دارىگەردىڭ ءسوزسىز باقىلاۋىندا بولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى.
استانا قالاسى №1 پەريناتالدىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ امبۋلاتوريالىق قىزمەت بويىنشا ورىنباسارى, اكۋشەر-گينەكولوگ جانەركە اجەتوۆا قازىر جۇكتى ايەلدەردە قان اۋرۋلارىنىڭ ءتۇرى كوبەيگەندىكتەن گەماتولوگتارعا ءجيى جىبەرىلەتىنىن, ءتىپتى كەي جاعدايدا جۇكتىلىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ولارمەن توعىز اي بويى بىرگە جۇمىلا جۇمىس ىستەيتىنىن ايتادى. «بويعا بالا بىتكەننەن باستاپ قان اينالىمىندا وتە ۇلكەن وزگەرىستەر بولادى. ەڭ الدىمەن قان قويۋلانادى. كەي كەزدە كومپەنساتورلى گيپەركواگۋلياتسيا پاتولوگيالىق كەزەڭگە ءوتىپ كەتەدى دە, اسقىنۋلار پايدا بولادى. جىل سايىن اۋرۋدىڭ تۇرلەرى دە كوبەيىپ كەلەدى. سوڭعى كەزدە قاننىڭ ۇيۋ ساپاسىنىڭ بۇزىلۋى, ياعني انتيفوسفوليپيد سيندرومى ءجيى كەزدەسىپ ءجۇر. ونى قانشالىقتى ەرتە انىقتاساق, جۇكتىلىكتى سوڭىنا دەيىن ساقتاپ قالۋعا سونشالىقتى مۇمكىندىك الامىز. 20 جىل بۇرىن گەماتولوگقا تەك اۋىر دارەجەدە انەمياسى بار ايەلدەردى عانا جىبەرەتىنبىز. قازىرگى كەزدە, وكىنىشكە قاراي تەمىر جەتىسپەۋشىلىگى بار انەميا, ارالاس انەميا كوبەيىپ كەتتى. حاتتاما بويىنشا انەمياسى بار بولاشاق انا مىندەتتى تۇردە گەماتولوگتىڭ كەڭەسىن الۋى شارت. اپلاستيكالىق انەميا دا بۇعان دەيىن وتە سيرەك كەزدەسەتىن. قازىر ورتالىعىمىزدا بەس ايەل وسىنداي دياگنوزبەن تىركەۋدە تۇر. بۇرىن مىندەتتى تۇردە جۇكتىلىكتى ءۇزىپ, بالا كوتەرۋگە تىيىم سالىناتىن. قازىر ولار اكۋشەر-گينەكولوگ جانە گەماتولوگ ماماننىڭ باستان-اياق باقىلاۋىندا بولۋىنىڭ ارقاسىندا, امان-ەسەن بوسانىپ جاتىر. بۇدان باسقا گەندىك وزگەرىستەردەن پايدا بولاتىن فولات تسيكلىنىڭ بۇزىلۋى كوبەيۋدە. بۇل بىرنەشە رەت تۇسىك تاستاعان ايەلدەردە بولادى», دەيدى جانەركە اجەتوۆا.
اكۋشەر-گينەكولوگتىڭ ايتۋىنشا, بوسانعاننان كەيىن دە ءتۇرلى قان اۋرۋلارى پايدا بولادى. مىسالى, بوسانعاننان كەيىن ترومبوەمبوليالىق اسقىنۋلار دا وتە ءجيى انىقتالۋدا. وسىنداي اسقىنۋلاردان قايتىس بولعان انالاردىڭ سانى رەسپۋبليكا بويىنشا ارتىپ كەلەدى. «استانا قالاسىنداعى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارى, انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى جانە باسقا دا ورتالىقتار ەلوردا دارىگەرلەرىنە جۇكتى ايەلدەردىڭ قانىنىڭ تىم قويۋلانۋىنا دياگنوستيكا جاساۋدى, وعان قارسى دارىلەر بەرۋدى ۇيرەتتى. ءبىزدىڭ بولىمدە مۇنداي ناۋقاستار وتە كوپ. ءبىز ولارعا ەنوكساپارين, فراكسيپارين سياقتى پرەپاراتتاردى تاعايىندايمىز», دەيدى ج.اجەتوۆا.
جانەركە راقىمبايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, گەماتولوگ ارقىلى جىبەرىلەتىن قان تالداۋلارىنىڭ بارلىعى تەگىن مەديتسينالىق كومەك قىزمەتىنە جاتادى. الايدا ەشبىر ەمحانادا ءدال وسى اناليزدەردى انىقتاۋعا قاۋقار جوق. سوندىقتان دا ناۋقاستار مۇمكىندىگى مول جەكە كلينيكالارعا بارىپ اقىلى اناليز تاپسىرۋعا ءماجبۇر. «جۇكتى ايەلدەر 1000-نان اسا تەگىن تەكسەرىلۋلەردەن ءوتۋى ءتيىس. بىراق ونى تولىقتاي جۇرگىزەتىن جاعداي ەشقانداي ەمحانادا جوق. جوعارىدا مەن ايتقان قان تالداۋلارىنىڭ بارلىعى سيرەك كەزدەسەتىن اناليزدەردىڭ تۇرىنە جاتادى. سوندىقتان دا ولار جەكە كلينيكالارعا نەمەسە لابوراتوريالارعا اقىلى تاپسىرادى. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ كىرەتىن بولسا بۇلاردىڭ بارلىعى شەشىلەتىن ەدى. سوندىقتان دا جاڭا جۇيەنى اسىعا كۇتىپ وتىرمىز. بۇل بارلىق دامىعان ەلدەردە قولدانىستا», دەيدى ول.
گينەكولوگ قان اۋرۋلارىنىڭ كوبەيۋى ەڭ الدىمەن, دۇرىس تاماقتانباۋدان, ياعني گازدى سۋسىندار مەن گەندىك موديفيكاتسيالانعان ونىمدەردى ۇنەمى تۇتىنۋدان پايدا بولادى دەپ ءتۇسىندىردى. ەكىنشى سەبەپ – قوزعالىستىڭ بولماۋى. سوندىقتان ماماندار بالا سۇيگىسى كەلگەن ءاربىر ەرلى-زايىپتى جۇكتىلىككە دۇرىس دايىندالۋى كەرەك ەكەنىن ەسكەرتەدى. سوندا عانا انا مەن بالا ءولىمى ازايىپ, كەمتار بالا از تۋىلار ەدى دەگەن ويىن ايتقان جانەركە راقىمبايقىزى جۇكتىلىككە دايىندىق تۋرالى ساۋاتتى ارتتىرۋعا ارنالعان اقپارات ەشبىر تەلە-راديو باعدارلامالاردا ايتىلىپ, باسپاسوزدەردە جازىلمايتىنىنا قىنجىلادى.
اتقارىلار جۇمىس الدا
ەلىمىزدە گەماتولوگيانىڭ ەرەسەكتەرگە جانە بالالارعا ارنالعان ەكى ءتۇرى بار. بالالار گەماتولوگياسى سوڭعى جىلدارى ارنايى ماماندىق بولىپ بولىنگەن. بالالار ونكولوگياسى مەن گەماتولوگياسىن استانا قالاسىنداعى «Universiti Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى جانە الماتىداعى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى جۇرگىزەدى. ەرەسەكتەر گەماتولوگياسى بويىنشا ءار ايماقتا قان اۋرۋلارىنا شالدىققان ناۋقاستارعا ارنالعان ارنايى كابينەتتەر بار. سونداي-اق ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ورتالىعى مەن ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى – ەلىمىزدەگى ەرەسەكتەر گەماتولوگياسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ەڭ ۇلكەن ەكى ورتالىق. ال الماتىداعى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىق ناۋقاستاردى باقىلاۋمەن اينالىسادى. يرينا پيۆوۆاروۆا قازاقستانداعى گەماتولوگيانىڭ دەڭگەيى تمد ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ورتاشا ەكەنىن ايتادى. بۇگىندە سۇيەك كەمىگىن ترانسپلانتاتسيالاۋ وسى سالانىڭ ەڭ ۇلكەن جەتىستىگى بولىپ وتىر. بۇعان ناۋقاستاردىڭ امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە قاجەتتى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن قوسۋعا بولادى. الايدا 82 ملن حالقى بار گەرمانيادا 50 ونكوگەماتولوگيا ورتالىعى جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكەرسەك, ءبىزدىڭ ەلدە بۇل سالا بويىنشا اتقارىلاتىن جۇمىس كوپ ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
مايگۇل سۇلتان,
«ەگەمەن قازاقستان»
