سالانىڭ جالپى جاي-كۇيى تۋرالى
تۋريزم بۇكىل الەمدە مول تابىس كوزى بولىپ وتىر. «قازاقستاندا ونىڭ جاي-كۇيى قانداي؟ بۇگىنگى تالاپتىڭ ۇدەسىنەن شىعا الىپ وتىرمىز با؟» دەگەن سۇراقتار قاتىسۋشىلاردىڭ الدىنا تارتىلدى. وتىرىستى اشقان گ.يسيمباەۆا بۇل سالانىڭ دامۋىنا ەلباسىنىڭ ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىرعانىن, ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا بۇگىنگى الەمدە ءاربىر ونىنشى جۇمىس ورنىن اشىپ وتىرعان سىرتتان كەلۋشىلەر ءتۋريزمى مەن ىشكى تۋريزم كەز كەلگەن ءوڭىر ءۇشىن پەرسپەكتيۆالىق تابىس كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىنىن ايتقانىن ەسكە سالىپ ءوتتى.
ودان ءارى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الەمدىك ءىجو-دە تۋريزم سالاسىنىڭ ۇلەسى 10 پروتسەنتتەن اساتىنىن جەتكىزدى.
«تۋريزم يندۋسترياسى بۇرىننان قالىپتاسقان, تۋريستىك داستۇرلەرى ورنىققان دامىعان ەلدەردى بىلاي قويا تۇرىپ, وزىمىزگە قارايلاس تمد ەلدەرىمەن سالىستىرىپ قاراساق تا ءبىراز ويعا قالاتىنىمىز انىق. كورشى مەملەكەتتەردە ول ءىجو-ءنىڭ 3-5 پروتسەنتىن قۇراسا, بىزدە 1 پروتسەنتكە دە جەتپەيدى. قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسۋ مىندەتى – ءتۋريزمنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسىن 2023 جىلى 1 پروتسەنتتەن 8 پروتسەنتكە دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر», دەدى گ.يسيمباەۆا.
سونداي-اق گ.يسيمباەۆا ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ كەزىندە قازاقستان ءتۋريزمنىڭ ەكونوميكالىق اسەرىن ءىس جۇزىندە سەزىنە العانىن ايتتى.
«2017 جىلى قازاقستانعا سىرتتان كەلگەن تۋريستەردىڭ جالپى سانى 7,7 ميلليون, ىشكى تۋريزممەن قامتىلعاندار سانى 5,6 ميلليون ادامدى قۇرادى. سىرتقا شىققان تۋريستەرىمىزدىڭ سانى 10 ميلليوننان اسىپ ءتۇستى» دەدى ول. سونىمەن بىرگە وتكەن سارسەنبى كۇنى استانانىڭ «قالالىق تۋريزم بويىنشا جاھاندىق سامميت وتكىزۋ قۇقىن» جەڭىپ العانىن قۋانىشپەن جەتكىزدى.
«ەلوردامىز بۇكىلالەمدىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ بۇل ماسەلەگە قاتىستى بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى دەپ باعالاندى. بۇعان دەيىن مۇنداي ءسامميتتى ىستانبۇل, ماسكەۋ, بارسەلونا, مارراكەش, لۋكسور, كۋالا-لۋمپۋر, سەۋل قالالارى وتكىزگەنىن ايتساق, بۇل جەڭىستىڭ سالماعىن بىلە بەرەرسىزدەر», دەدى ول.
ءوزىنىڭ سوزىندە گۇلميرا يستايبەكقىزى قازاقستاننىڭ تاريحي جانە مادەني مۇراعا باي, ال جەكەلەگەن وڭىرلەرى ادام اياعى باسپاعان تۇمسا تابيعاتتى ەكەنىن, سوندىقتان مۇندا ءتۋريزمنىڭ سان الۋان تۇرلەرىن: مادەني-تانىمدىق, ەكولوگيالىق, ىسكەرلىك تۋريزم مەن باسقا دا تۋريزم تۇرلەرىن دامىتۋعا العىشارت بار ەكەنىن ايتتى. «مۇنداي بايلىقپەن, ءتىپتى دامىعان ەلدەردىڭ ءوزى ماقتانا المايدى دەپ باعالاپ وتىر ماماندار. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ءالى كۇنگە دەيىن ساپالى تۋريستىك ءونىم مەن قىزمەتتەردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل بويىنشا جۇيەلى شارالار قابىلدانعان جوق», دەدى ول. ءتۋريزمنىڭ دامىماي وتىرعان سەبەپتەرىنىڭ قاتارىندا تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزا الاتىن اقپاراتتاردىڭ جەتكىلىكسىز, تۋريستىك رەسۋرستاردىڭ باسىم بولىگى قاناعاتتانارلىق كۇيدە ەمەس, تۋريستىك وبەكتىلەرگە بارۋدىڭ قيىن, ينجەنەرلىك جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم جەتكىلىكتى دامىماعان ەكەنى دە ايتىلدى.
اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن الداعى جوسپارلار
جيىندا وسى سالاعا قارايتىن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى بايانداما جاسادى. ول سالاعا ەلباسىنىڭ ءجىتى نازار اۋدارىپ وتىرعانىن ايتىپ, سونىڭ ىشىندە بيىل عانا الماتى وبلىسىنداعى الاكول جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى كاسپي بويى كۋرورتتارىن كورىپ, ولاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەنىن جەتكىزدى. وسى ساپارلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەزيدەنت تۋريزم سالاسىن 2023 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ, ونى التىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ 4-ءشى سەسسياسىندا بەكىتتىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنى ايتىلدى.
ء«تۋريزمنىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا توقتالاتىن بولسام, 2018 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا قازاقستانعا كەلگەن تۋريستەر سانى بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 22 پروتسەنتكە ارتتى. بۇل جارتى جىلدا ەلىمىزگە 4,2 ملن تۋريست كەلدى دەگەن ءسوز. ال ىشكى تۋريزم 7 پروتسەنتكە ارتىپ, 2,5 ملن ادامعا جەتتى. كورسەتىلگەن قىزمەتتەردەن تۇسكەن كىرىس 45 ملرد تەڭگە. بۇل جۇمىستار ۆيزالىق-ميگراتسيالىق جۇمىستاردىڭ جەڭىلدەتىلۋىمەن دە بايلانىستى بولىپ وتىر. قازىر قازاقستانعا ساياسي تۇراقتىلىعى جوعارى, دامىعان 64 ەلدىڭ ازاماتتارى ۆيزاسىز كىرە الادى. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن قىتاي مەن ءۇندىستان ازاماتتارى 72 ساعاتقا ۆيزاسىز كىرە الادى. سونىڭ ارقاسىندا بيىل قىتايدان كەلۋشىلەر سانى 60 پروتسەنتكە كوتەرىلدى», دەدى مينيستر. سونىمەن بىرگە مينيستر استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اۋەجايلارىندا 15 قاراشادان باستاپ قاناتقاقتى رەجىممەن 128 ەلدىڭ ازاماتتارىنا ەلەكتروندى ۆيزا بەرۋ ەنگىزىلەتىنىن ءسوز ەتتى. جاقسى جەتىستىكتەردىڭ قاتارىندا بيىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ حان-ءتاڭىرى بيىگىنە تۋريستەردى اپاراتىن ارنايى تىكۇشاق شىعارىلىپ, ول جاز بويى 1200 ادامدى شىڭعا شىعارعانى دا ايتىلدى. «بۇل ەلىمىزدىڭ كىرىسىن 68 ملن تەڭگەگە ارتتىرعان شارا بولدى, الداعى ۋاقىتتا تىكۇشاقتار سانىن كوبەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى ا.مۇحامەدي ۇلى.
تۋريزم سالاسىنىڭ قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىن ىلگەرىلەتۋگە دە ءوزىنىڭ پايداسىن تيگىزىپ وتىرعانى ايتىلىپ, كاسپي ماڭى ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتى مەن شىۇ سامميتىندە 2019-2020 جىلدار ارالىعىندا قاتىسۋشى ەلدەر اراسىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى بىرلەسكەن قۇجاتتارعا قول قويىلعاندىعى ەسكە سالىندى. «ال تۇركى كەڭەسىنىڭ شولپان-اتاداعى سامميتىندە « ۇلى جىبەك جولى» جوباسى ىسكە قوسىلىپ, ول قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, ازەربايجان جانە تۇركيا ەلدەرىندەگى قاسيەتتى ورىندارعا 15 كۇنگە بارۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى مينيستر.
تۋريزم سالاسىنا ينۆەستيتسيا قۇياتىنداردى قولداۋ ماقساتىمەن مەملەكەتتىك تەتىكتەر قابىلدانعان. سونىڭ ىشىندە تاۋ-شاڭعىسى بازاسىن, ساناتوريلەر مەن كۋرورتتار, ويىن-ساۋىق پاركتەرىن, قوناقۇيلەر مەن جول بويى قىزمەت ۇيلەرىن تۇرعىزعىسى كەلگەن كاسىپكەرلەر جەر ۋچاسكەلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى (زاتتاي گرانتتار), ون جىلعا دەيىن باج جانە جەر سالىعىنان بوساتىلادى, سونىمەن قاتار ينۆەستيتسيانىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيى 4,9 ملرد تەڭگە بولعان جاعدايدا سەگىز جىل بويى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەمەيتىن بولادى.
سونىمەن بىرگە ا.مۇحامەدي ۇلى ششۋچە-بۋراباي دەمالىس زوناسىن دامىتۋ جوسپارىنىڭ 3-ءشى كەزەڭى بەكىتىلگەنىن جەتكىزدى. وندا سۋ جەتكىزۋ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ بويىنشا 180 ملرد تەڭگە جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. سونىمەن بىرگە «اقبۋرا» كۋرورتتىق زوناسىن, «بۋراباي» شاڭعى كۋرورتىن جانە ت.ب. تۇرعىزۋ ارقىلى 5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ ماقساتى العا قويىلعان.
ءتۋريزمدى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ەكونوميكانىڭ 33 سالاسى بارى ايتىلىپ, سونىڭ ىشىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ دا وعان ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانى ءسوز بولدى. وسى باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قازىر ەلىمىزدە 185 جالپىۇلتتىق جانە 463 ايماقتىق كيەلى ورىندار بەلگىلەنگەن. ەسكى تاراز قالاسىنىڭ ايماعىندا اشىق اسپان استىنداعى پارك مۋزەي, «ەسىك مۋزەي-قورىعى» جانە ت.ب. اشىلىپ, ءبىر جىلدا عانا 25 مىڭ تۋريستەردى تارتقان. سونداي-اق ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى يۋنەسكو تانىعان ارىستان-باب, وتىرار, ساۋران, ت.ب. تۋريستەردى تارتۋعا ۇلەستەرىن قوسۋدا. مينيستر «Kazakh Tourism» ۇك» اق جۇمىسىنا دا توقتالىپ, ونىڭ بيىل عانا بەرلين, ماسكەۋ, بەيجىڭ قالالارى مەن گونكونگ جانە مالايزيا ەلدەرىندەگى حالىقارالىق كورمەلەرگە قاتىسىپ, 190 ملن ادامدى قامتىعان نارىقتا PR-ينتەرۆەنتسيالار جاساعانىن جەتكىزدى. قازاق ءانشىسى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ قىتايلىق فاناتتارى كوپ ەكەندىگى پايدالانىلىپ, «ديماش تۋر» جوباسى ىسكە اسىرىلىپ, ول قىتايدان قوسىمشا 3 مىڭداي تۋريست اكەلەدى دەپ كۇتىلۋدە ەكەن.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا مينيستر ءتۋريزمدى دامىتۋدى كوزدەيتىن مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ونىڭ وسى سالانى دامىتۋعا كوپ ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن جەتكىزدى. «سالانى دامىتۋ ءۇشىن بەس جىلدىڭ ىشىندە وعان قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن 9-10 پروتسەنتكە ارتتىرۋ كەرەك. ولار باعدارلامادا قاراستىرىلعان بەس باسىم باعىت بويىنشا جۇمسالاتىن بولادى», دەدى ول.
سىندارلى سىن – دامۋدىڭ العىشارتى
ۇكىمەت ساعاتىندا الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى گۇلنار يكسانوۆا قوسىمشا بايانداما جاساپ, سالانىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان ءبىرشاما ماسەلەلەردى العا تارتتى. سونىڭ ىشىندە سالادا جالپى مەملەكەتتىك جانە ايماقتىق ءبىرتۇتاس ساياسات جۇرگىزىلمەي, جۇيەسىز دامۋعا جول بەرىلگەنى ايتىلدى. تۋريستىك نىساندار ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا باعىندىرىلعان. ولار ءوز دەڭگەيلەرىندە جۇمىس ىستەپ, كەيدە ءتىپتى باسقا ۆەدومستۆولار قابىلداعان شەشىمدەرگە قارسى شىعىپ جاتادى. ماسەلەن, اۆتوموبيل جولدارىن تارتۋ جوسپارى كەيدە تۋريستىك ماقساتتارمەن قابىسپاي, بۇل جۇمىستاردىڭ سوڭى اياقسىز قالىپ جاتادى.
سونىمەن بىرگە مىناداي جايلار دا بار. بىزدە قوناقۇيلەر سانى جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 8,5 پروتسەنتكە كوبەيەدى ەكەن, ال ولاردىڭ تولىقتىرىلۋى 22-25 پروتسەنت دەڭگەيىندە. حالىقارالىق تاجىريبەگە قاراعاندا, قوناقۇيلەردىڭ جىلدىق تولىقتىرىلۋى 40-60 پروتسەنت بولعاندا عانا تازا تابىس الىنادى. دەمەك, ءبىزدىڭ قوناقۇيلەر وزدەرىنىڭ قانشاعا تولىقتىرىلاتىنىن اشىق كورسەتپەيدى, ويتكەنى شىعىنى وتەلمەسە ەشكىم دە جۇمىس ىستەمەگەن بولار ەدى. دەپۋتات وسى جانە باسقا دا كەمشىلىكتەردى ايتا كەلىپ, ولاردى جويۋ ءۇشىن نە ىستەلۋ كەرەكتىگىن دە اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە تۋريستىك سالانىڭ ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 8 پروتسەنتىنە جەتكىزۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلىق, ەكونوميكالىق جانە اكىمشىلىك شارالار جۇيەسىن ۇيلەستىرىپ جاساۋ كەرەك. سالانى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن انىقتاپ, وعان قاجەتتى قارجىلىق-ەكونوميكالىق پارامەترلەردى ازىرلەگەن ءجون.
وسىدان كەيىن دەپۋتاتتار م.ايسينا, ش.وتەمىسوۆ, س.يماشەۆا, ق.قارەكەن جانە ت.ب. بايانداماشىعا وزدەرىن تولعاندىراتىن ماسەلەلەر تۋرالى سۇراقتار بەردى. وتىرىستى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.يسيمباەۆا قورىتىپ, ءتۋريزمدى جەتىلدىرۋ مەن دامىتۋ وسى سالانىڭ, ونداعى تۋروپەراتورلار مەن تۋراگەنتتەردىڭ قىزمەتىن عانا ەمەس, ساۋدا, تاماقتاندىرۋ سالاسىن, كولىك, تۋريستەردى ورنالاستىرۋ جۇيەلەرىن, بايلانىس جانە كوممۋنيكاتسيا قىزمەتتەرىن, باسقا دا ىلەسپە قىزمەت تۇرلەرىن قامتيتىن سان سالالى ەرەكشەلىگىن نەگىزگى الا وتىرىپ, كەشەندى جانە جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس ەكەنىن اتادى. «وسى باعىتتا ايتىلعان پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ۇكىمەت دايىنداپ جاتقان 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزىلەدى, سونداي-اق جاقىندا پارلامەنتكە كەلىپ تۇسەتىن تۋريزم تۋرالى زاڭ جوباسىندا ەسكەرىلەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ول.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
