– نۇرسۇلتان مىرزا, ءىII دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ اشىلۋىنا ساناۋلى كۇندەر عانا قالدى, ازىرلىك قالاي؟
– جىل باسىنان بەرى جۇرگىزىلگەن ازىرلىك جۇمىستارى اياقتالىپ كەلەدى. ويىنداردىڭ قاتىسۋشىلارىن, قوناقتاردى جانە كورۋشىلەردى قابىل الۋعا ساقاداي-ساي ءازىرمىز. ۇلتتىق رۋحىمىزدى كوتەرگەن, اتا-بابا ءداستۇرىن جاڭعىرتقان كوشپەندىلەر ويىندارىنا رەسپۋبليكامىزدا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ, پرەمەر-مينيستر مۇحاممەدقالىي ابىلعازيەۆ دايارلىقتىڭ بارىسىن باقىلاپ وتىردى. بىزبەن قاتار ۇيىمداستىرۋ ىستەرىمەن قىرعىزستاننىڭ مادەنيەت, اقپارات جانە تۋريزم مينيسترلىگى دە اينالىسۋدا.
بيىلعى وزگەشەلىك ءۇشىنشى ويىندار كەزىندە 3 قىركۇيەكتە, قىرعىزستاندا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ VI ءسامميتى وتەدى. القالى جيىنعا كەلەتىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان, ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ جانە وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆحات ميرزيوەۆ ءىII دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسادى. سونداي-اق ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ دە كەلەتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. شەتەلدەردەن باسقا دا جوعارى دارەجەلى قوناقتاردىڭ كەلۋى كۇتىلۋدە. بۇل بىزگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.
كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ ويداعىداي ءوتۋى ءۇشىن بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, ءىرى كورپوراتسيالار جانە بىرقاتار جەكە كاسىپكەرلەر ءوز ۇلەستەرىن قوستى. شولپاناتا قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى باقتى-دولونوتى اۋىلىنداعى يپپودروم جوندەۋدەن تولىق وتكىزىلدى. وسى ءۇشىنشى ويىندارعا ارنالىپ بوستەرى اۋىلىندا «دوردوي-نوماد» امفيتەاترى سالىندى. قىرشىن جايلاۋىندا مىڭعا جۋىق بوز ۇيلەر (كيىز ۇيلەر) تىگىلىپ, ەتنوقالا قۇرىلدى. جايلاۋدا مارتەبەلى مەيمانداردى قابىلداۋ ءۇشىن ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرمەن ادىپتەلگەن ارنايى ۇلكەن شاتىر ازىرلەندى.
– كوشپەندىلەر ويىندارىندا سپورتتىڭ قانداي تۇرلەرىنەن جارىستار وتەدى؟
– بۇل جىلى الەم حالىقتارىنىڭ ۇلتتىق سپورتىنىڭ 37 تۇرىنەن جارىستار وتەدى. نەگىزگىلەرىن اتاي كەتسەك, ولار: ات شابىس, قۇنان شابىس, ات ۇستىندە ساداق اتۋ, جورعا سالۋ, كوك ءبورى (كوكپار), قىرعىزشا كۇرەس, قازاق كۇرەسى, سۋمو (جاپونشا كۇرەس), ارقان تارتۋ, قول كۇرەستىرۋ, ەر ەڭيش (ات ۇستىندەگى اۋدارىسپاق), توگۋز كورگوول (توعىزقۇمالاق), وردو (اسىق ويىندارى), تايگان جارىش (تازى سالۋ), بۇركىت سالۋ, ت.ت. جارىستارعا 44 مەملەكەتتىڭ سپورتشىلارى قاتىسادى. 80 ولكەدەن قوناقتار كۇتىلۋدە. سپورتشىلار 174 التىن مەدال, 173 كۇمىس مەدال, 247 قولا مەدال ءۇشىن سايىسادى.
بايگە قورىنا جالپى العاندا 26 ميلليون 615 مىڭ سوم قارجى بولىنگەن, اتاپ ايتقاندا, كوكپارعا – 6 ميلليون سوم. مۇنىڭ جارتىسىن جەڭگەن كوماندا الادى. ەكىنشى ورىن العاندىكى – 1,5 ميلليون سوم. قولا مەدال يەسى – 1 ميلليون سوم. ءتورتىنشى ورىنعا – 500 مىڭ سوم. سونداي-اق «كوكپاردىڭ اتاقتى ويىنشىسى» جانە «كوكپاردىڭ ەڭ كۇشتى اتى» اتالىمدارى بويىنشا 100 مىڭ سومدىق بايگەلەر بار. كۇرەستىڭ تۇرلەرى بويىنشا جەڭگەندەر 70 مىڭ سومنان, ەكىنشى ورىنداعىلارى 35 مىڭ سومنان, ءۇشىنشى ورىنداعىلارى 17,5 مىڭ سومنان سىيلىق الادى. كۇرەس ويىندارىنداعى جاڭالىق, «كوشپەندىلەردىڭ ۇلىق كۇرەسى» دەگەن سايىس وتكىزىلىپ, جەڭگەن بالۋان 1 ميلليون سومعا يە بولماقشى.
– ويىنداردى وتكىزۋگە بيۋدجەتتەن قانشا قارجى ءبولىندى؟
– ويىنداردى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 307 ميلليون سوم قارجى بولىنگەن. سونداي-اق وسىنداي كولەمدە باس دەمەۋشىلەردەن قاراجاتتىڭ ءتۇسۋى كۇتىلۋدە. «قۇمتور» كومپانياسى مەن «مەگاكوم» ۇيالى بايلانىس وپەراتورى جانە «ايۋ-حولدينگ» سياقتى جۇزدەگەن وتاندىق كومپانيالار, بانكتەر دەمەۋشىلىك كورسەتۋدە.
– بيىلعى كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ تاعى قانداي جاڭالىقتارى بار؟
– بيىلعى ويىنداردا ءۇش باعىت قامتىلىپ وتىر. ءبىرىنشىسى – ۇلتتىق سپورتتىڭ تۇرلەرى بويىنشا جارىستار. ەكىنشىسى – مادەني ءىس-شارالار, ءۇشىنشىسى – عىلىمي فورۋم. مادەني ءىس-شارالاردىڭ اياسىندا «كوشپەندىلەر الەمى» اتتى ەتنوگرافيالىق فەستيۆال وتەدى. مۇندا 20-دان استام مەملەكەت ءوز ەلدەرىنىڭ فولكلورىن, ۇلتتىق ءبيىن, كيىمدەرىن ساحناعا الىپ شىعادى. توكپە اقىنداردىڭ حالىقارالىق ايتىسى وتەدى. قىرشىن جايلاۋىندا ەكولوگيالىق تاقىرىپقا ارنالعان فيلمدەردىڭ «موڭگۇ» («مۇزدىق») فورۋمى ۇيىمداستىرىلادى. ءۇشىنشىسى – التايتانۋ فورۋمى. «التاي تەكتى الەمنىڭ حالىقتىق ويىندارى, ولارعا بايلانىستى سالت-داستۇرلەرى» دەپ اتالعان عىلىمي جينالىس 27 تامىزدا بىشكەكتەگى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ «الا-ارشا» مەملەكەتتىك رەزيدەنتسياسىندا باستالدى. وعان قاتىسىپ جاتقان 17 ولكەنىڭ 185-تەن استام وقىمىستىلارى جيىن اياقتاعان سوڭ ءىII دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ قادىرلى قوناعى بولادى.
رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, قىرشىن جايلاۋىندا ۇيىمداستىرىلعان وتكەن جىلدارداعى كوشپەندىلەر ويىندارىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپتارىنىڭ كورمەلەرى جانە تەاترلاندىرىلعان قويىلىمدارى («بەسىككە سالۋ», «شاش ءورۋ ءراسىمى», «ەرۋلىك», «كيىز ءۇي تىگۋ», «قۇدا ءتۇسۋ», «قىز ۇزاتۋ», «كەلىن ءتۇسىرۋ», «الا كيىزگە حان كوتەرۋ») ۇيىمداستىرىلعان. بيىل دا كوشپەندىلەردىڭ تۇرمىسىن بەينەلەگەن وسى سياقتى ءىس-شارالاردى وتكەرۋ بەلگىلەنىپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى – بەس كۇنگە سوزىلاتىن «الەم كوشپەندىلەرىنىڭ اسحاناسى» فەستيۆالى. ون ەلدىڭ (ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, موڭعوليا, رەسەي, رۋمىنيا, ساۋد ارابياسى, تۇركيا, وزبەكستان, وڭتۇستىك كورەيا) اربىرىنەن 3-تەن اسپاز قاتىساتىن جارىستا سول ەلدەردىڭ كوشپەندى داۋىرىندەگى تاماق-استارى ازىرلەنەدى.
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ وتكىزىلىپ جاتقانىنا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى جوعارى باعا بەرۋدە, يۋنەسكو دا بۇل جولعى ويىندارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىر. «كوكبورى» ويىنى قىرعىزستاننىڭ اتىنان يۋنەسكو-نىڭ ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىنىڭ تىزىمىنە كىرگىزىلدى.
دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى ايماقتاعى قارىم-قاتىناستاردى كەڭەيتۋگە, تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اۋىزبىرلىگىن نىعايتۋعا, كوشپەندى ەلدەر مادەنيەتىنە جانە سالت-داستۇرىنە نەگىزدەلگەن يدەولوگيانى قالىپتاستىرۋعا جاڭا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. ەكى رەت ۇيىمداستىرىلىپ, تاجىريبە جيناقتاعان «كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ» كوشى تۇزەلىپ كەلەدى.
ءىII دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى 9 قىركۇيەكتە سالتاناتتى تۇردە جابىلادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت. كوشپەندىلەر ويىندارىنىڭ يگىلىكتى وتۋىنە تىلەكتەسپىز.
اڭگىمەلەسكەن
نازاربەك بايجىگىتوۆ,
ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن
قىرعىز رەسپۋبليكاسى,
بىشكەك قالاسى
