ەلدىڭ الدى بولىپ قاينار, دەگەلەڭ اۋىلدارى تەگىس سەمەي, قاراعاندى جاققا كوشىپ كەتىپتى. اباي اۋدانىمەن ىرگەلەس جەرلەر بوس قالىپ, كەيبىر اۋىلداردى تاۋ ىشىنە جاسىرىپتى. تاياۋدا بۇكىل اباي اۋدانى دا كوشەتىن كورىنەدى. اتا-بابا جەرىنەن قايدا كوشەدى؟ نەگە كوشەدى؟ نە جازىعى بار؟ ازىرشە وعان جاۋاپ جوق. «پوليگون, سىناق, اتوم بومباسى» دەگەن جاڭا سوزدەر قۇلاق سارسىتادى. وزدەرىنىڭ ەركىنەن تىس الدەبىر تىلسىم كۇش بيلەپ, ساناسىن سارسىتقان, پاناسىز, دارمەنسىز جۇرت ۇيىعىپ, نە ىستەرىن بىلمەي ساسقالاقتادى.
ءبىر كۇنى تاڭعا جاقىن قالىڭ ۇيقىدا جاتقان ءبىز شوشىپ وياندىق. جەر-كوك دىرىلدەپ, ماڭاي گۇرىلدەگەن دىبىسقا تولىپ تۇر. ەسىمىز شىعىپ, دالاعا جۇگىرىپ شىقساق, اياگوز جاقتان جىلانشا شۇباتىلعان, ىركەس-تىركەس كوپ ماشينا اعىلىپ كەلەدى. التى دوڭگەلەكتى, اربيعان ءىرى, كوك ماشينالار. ارتىنان بىلدىك, بۇل سوعىس كەزىندە امەريكا بەرگەن «ستۋدەبەككەر» دەگەن جۇك ماشينالارى ەكەن. ولار توقتاۋسىز اعىلىپ, قاراۋىلدى بەتكە الدى. مەن جولدىڭ جيەگىندە وتىرىپ ساناي باستادىم. بىراق الپىس, جەتپىسىن عانا تىزىمدەپ ۇلگەردىم دە شاتاسىپ قالدىم. بۇلار ءۇش-ءتورت كۇننەن سوڭ ۇستىنە شاعىن جۇكتەرى مەن ادامداردى تيەپ كەرى قايتتى. وسى ەكى ارالىقتا ءبىزدىڭ كوشەتىنىمىز دە ايقىندالدى. ۇرەيلى جۇرتتى قۋانتقانى: ءار وتباسىنىڭ مۇشەسىنە ەلۋ سومنان اقشا بەرەتىن بولىپتى. سوعىس بىتكەلى قولدارىنا كوك تيىن ۇستاپ كورمەگەن كولحوزشىلار ءۇشىن بۇل ناعىز بايلىق ەمەس پە؟ قۇداي ءساتىن سالسا, وعان ۇستەرى ازىپ-توزعان بالا-شاعاسىنا كيىم-كەشەك الۋعا جەتىپ قالماق. ونىڭ ۇستىنە بۇل كوشى-قون اينالاسى ەكى اپتادا اياقتالىپ, جۇرت قارا ورنىنا قايتىپ كەلمەك. سىناق ساتىمەن اياقتالسا, ەلىمىزگە ءتىسىن قايراپ وتىرعان امەريكانىڭ جاعى قارىسىپ, دارمەنى قۇريدى. سوعىستىڭ وتى وشەدى. ال سول وتتى وشىرەتىن مىنا ءبىزدىڭ ىرگەمىزدە سىنالاتىن اتوم بومباسى بولماق. وعان قالاي ماقتانباسقا! وسىنداي جاقسى حابارلار اڭقاۋ, اقپەيىل جۇرتتى سەرگىتىپ جىبەردى. كوشىپ بارا جاتقان جۇرت ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇسىنان وتكەندە اندەتىپ, قول بۇلعاپ بارا جاتتى. بەينە ۇلكەن قۋانىش, ۇلى تويعا بەت العانداي. قايران, جۇرتىم-اي!
ەكى-ءۇش كۇننەن كەيىن ماڭايىنداعى كورشى-قولاڭنىڭ جانە وزدەرىنىڭ ازىن-اۋلاق قوي-ەشكى, سيىرلارىن ايداپ قاراۋىلدان اتام كەلدى. اۋدان ورتالىعىنان باستاپ شەتتىڭ بويىنا دەيىنگى شىڭعىستىڭ باۋىرىن جايلاعان جۇرتتى قاراتاۋدىڭ قويناۋىنداعى ءبىر كەزدە باراق سۇلتان مەكەندەگەن كوكسەڭگىرگە كوشىرەتىن بولىپتى. ال اتامنىڭ ءۇي-ءىشى, بالا-شاعاسى انە-مىنە دەگەنشە كەلىپ قالماق, ءبىز سولارمەن بىرگە كوشەتىن كورىنەمىز. كوكسەڭگىر ساعادان اياگوزگە قاراي 40 شاقىرىمداي جەر. مالدى بابىمەن ايداساق, ءبىر تۇنەپ جەتەتىن جول. مەن ءوزىمنىڭ باسىرە قارا تايىما ءمىنىپ, اتاممەن بىرگە مال ايداساتىن بولدىم. ءدال جۇرگەلى جاتقاندا ەكى ماشينامەن اۋدانداعى تۋىستار دا جەتتى. ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ادامدارىنا دا ورىن قالدىرىپتى. اكە-شەشەم تاس ءتۇيىن دايىن وتىرعان, كورپە-جاستىق پەن كيىز ءۇيدىڭ جابدىعىن تيەپ, بارلىعى ۋلاپ-شۋلاپ كەتە باردى. ءۇيدىڭ سىرتقى ەسىگىنە سالاتىن ق ۇلىپ تابىلماي بۇزاۋدىڭ باس جىبىمەن بايلاي سالدىق. كوشىپ بارا جاتقانداردىڭ ءبارى ءسويتىپتى. بۇكىل قاراۋىلدىڭ ۇيلەرى اشىق-شاشىق بەكىتۋسىز قالسا كەرەك.
اتام ەكەۋمىز مالدى شەتتىڭ بويىنا قاراي شىڭعىستىڭ باۋىرىمەن ايدادىق. دالا ماۋجىراپ, تومەنگى اقدالادا ساعىم ويناپ, الىستاعى كوگىلدىر بەلدەۋدەگى ارحات تاۋلارى بىرەسە زورايىپ, بىرەسە بۇلدىراپ قۇبىلادى. ءاربىر بەلدى اسقان سايىن ەسكى قىستاقتار كەزدەسەدى.
ءبىز ەرتەڭىندە ءتۇس اۋا كوكسەڭگىرگە جەتتىك. شالعىن ءشوبى جايقالعان كەڭ القاپقا كوپتەگەن ۇيلەر تىگىلىپتى. ءبىزدىڭ تۋىستار دا وقشاۋلاۋ جەرگە ۇيىسا ورنالاسىپتى. ابىسىندى تاكەش, كۇلان, رىسحايشا, ليزا – ورازالىنىڭ كەلىندەرى. الدى قىرىقتان جاڭا اسقان, ارتى ءالى جيىرمانىڭ ىشىندەگى كەلىنشەكتەر ءبىزدى كورىپ قاتتى قۋاندى.
كوكسەڭگىردە ون شاقتى كۇن وتىردىق. تامىزدىڭ تامىلجىعان كۇندەرى ەدى. بومبا جارىلادى, الاپات قارۋدى سىنايدى دەگەن كۇپىلدەك اڭگىمە كوپ ايتىلعانمەن, توتەنشە قاۋىپ سەزىلگەن جوق. جۇرت مامىراجاي, ءبىر-بىرىنە قىدىرىپ, كوپتەن كورىسپەگەن تانىستار قوناققا شاقىرىسىپ, كەش باتا ءان شىرقالىپ ۋ-دۋ بولىپ جاتتى. جاستار التىباقان قۇرىپ, ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىردى. كولحوزدىڭ ەرەسەك ادامدارى كۇندىز ساي-سايدىڭ شۇيگىن شوپتەرىن شاۋىپ, قىسقى قامدارىن جاساۋدا. كوكسەڭگىردى جايلاعان قالىڭ اۋىلدىڭ جان-جاعى شۇرقىراعان جىلقى, قۇجىناعان ۇساق مال. ءبىر اۋداننىڭ تىگەرگە تۇياعى تۇگەل وسىندا جينالعان سياقتى. اتام ەكەۋمىز ايداپ كەلگەن مالدى اۋىلدان ۇزاتىپ, بەتەگەسى ۇيىسقان بەلدەرگە اپارىپ باعامىز. اتام ۇزاق جولدان شارشاپ كەلگەندىكتەن بۇل جۇمىس مەنىڭ موينىمدا. بىلتىرعى قارا تايىم قۇنان شىعىپ, ءجۇنى جىلتىراپ, بويى سىلانىپ, ءجۇرىسى شيراپ سىپسىڭ قاعادى. قىستاي قاراۋىلدا, وقۋدا بولىپ, جازدا كەلگەنىمدە ابدەن ساعىنىپ قالىپتى, ءبىر اپتا جانىمنان شىقپاي ءجۇردى. مەنى كورسە بولدى شۇرقىراپ كەلىپ, بەتىمدى يىسكەيدى. قولىمنان ءبىر-ەكى ءتۇيىر قانت جەگەن سوڭ ءوز جايىنا كەتەدى. قازىر شىڭعىستاۋ مەن قوڭىرتاۋدىڭ اراسىن قاق جارىپ اعاتىن شەت وزەنىنىڭ قوڭىرتاۋ جاق بەتكەيىندەگى ءبىر قۇيقالى سايعا مالىمدى بايىزداتىپ ءوزىم كولدەنەڭ جاتقان ادىرعا جورتىپ شىعىپ ەدىم, كوز الدىما عاجايىپ كورىنىس كەلدى. نەتكەن سۇلۋلىق! قيالىم شالقىپ, ورەكپىگەن كوڭىلىم سايابىر تاپقانشا قارا تايىممەن (ونى ءومىر بويى سولاي اتادىق) ادىردى قۋالاپ جۇيتكىتىپ كەلەمىن. ءبىر بۇيىردە كەيبىر بيىكتەرى سەرەيىپ, قوجىر-قوجىر تاستارى قاراۋىتىپ, بۇك تۇسكەن الىپ ارىستانداي شىڭعىس تاۋى جاتىر. شەتتىڭ باستاۋ كوزى ەكى تاۋدىڭ اراسىنداعى قايىڭ مەن تەرەكتىڭ اراسىنا كىرىپ جوعالىپتى. ال مەن جۇرگەن ادىردان قوڭىرتاۋ باستالادى. ونىڭ ار جاعىندا ۇشار باسى اعاراڭداپ, بيىك جوتاسى قىلىشتىڭ قىرىنداي بولىپ اقشاتاۋ تۇر. ولكە جاقتان سامال ەسىپ, گۇلدىڭ, شابىلعان ءشوپتىڭ, سالقىن توپىراقتىڭ ءيىسى بۇرقىراپ كەتتى.
كەش باتا مالدى ايداپ ۇيگە كەلسەم, جۇرت ابىر-سابىر, كوڭىلدى ەكەن. كوشكە ىلىككەن وتباسىنىڭ ءار ادامىنا بەس ءجۇز سومنان وتەماقى تولەپ, ۇكىمەت جارىلقاپ تاستاپتى. بۇرىن قولدارىندا كوك تيىنى جوق ەلگە مىناۋ دەگەنىڭىز ولشەۋسىز بايلىق. ولار قولدارىنا تيگەن ازىن-اۋلاق اقشالارىن قالاي جۇمسارىن بىلمەي الەك. كەيبىر قولى ۇزىندارى ماشينا تاۋىپ, 60 شاقىرىم جەردەگى اياگوزگە تارتىپ كەتىپتى. بالا-شاعالارىنا كيىم-كەشەك الماق. كەشكى اسقا وتىراردىڭ الدىندا تاكەش تاتەم (ورازالىنىڭ ۇلكەن ۇلى مۇحامەدجاردىڭ ايەلى) قالجىڭداعان بولىپ:
– اپا-اۋ, كوشىپ كەلگەلى ءبىر اپتا بولدى, جۇرت تەگىن ولجاعا كەنەلىپ, قۋانىپ, مال سويىپ جاتقان كورىنەدى. ءبىز سولاردان قالامىز با؟ – دەدى. ونى باسقا كەلىندەرى دە قوشتاي جونەلدى.
– كوپتەن بەرى باسىمىز بۇلاي قوسىلعان جوق. بالالار دا قىزىلسىراپ ءجۇر, – دەدى كۇلان تاتەم اقىرىن عانا.
بۇندايدا كەلىننەن گورى جيەندىگىن العا تارتا سويلەيتىن رىسحايشا تاتەم جادىراي ك ۇلىپ, اتاما قاراتا:
– ناعاشى-اۋ, ءبىر تابىن مال ايداپ ءجۇرسىز, بالا-شاعانىڭ اماندىعىنا ءبىر توقتىنى اتامايسىز با, – دەدى ەركەلەپ. ليزا تاتەم ابىسىندارىنىڭ ءسوزىن قوشتاعانداي, جىميىپ كۇلە بەرەدى.
– ءاي, شال, مىنا كەلىندەرىڭ جامىراپ كەتتى عوي, – دەدى اپام. – بالالار بولسا ويدا-قىردا ءجۇر. انا مۇحامەدجار جاراتىن پالەنىڭ جانىندا قالىپتى دەيدى. ءوزىمىز جول ايرىقتا وتىرمىز. سوي, ءبىر مالىڭدى! باتا جاسا!
اتام تۇك ەستىمەگەندەي, ءبىراز ءۇنسىز وتىردى دا مەنى ەرتىپ دالاعا شىقتى. كۇيسەپ جاتقان مالدى ارالاپ اراسىنان ءبىر قويدى كورسەتتى. بۇرىننان ويلاستىرعان شارۋاسى سياقتى.
– انانى ۇستاپ, ۇيگە الىپ ءجۇر! قويدى ارتقى سيراعىنان سۇيرەپ ۇيگە كىرگىزدىم.
– ەرجەتىپ قالدىڭ. مال سويۋدى ۇيرەن, – دەدى اتام قىنابىنداعى وتكىر پىشاعىن ماعان بەرىپ. ءوزى جۇرەلەي وتىرىپ الدەنەنى ۇزاق كۇبىرلەدى. سودان كەيىن داۋسىن شىعارىپ:
– اشتىقتا دا, توقتىقتا دا تىرەنىشىم بولعان اق ادال مالىم ەدىڭ. ۇرپاعىم وزەگى تالعاندا ءسۇتىڭدى ءىشىپ, كوڭىلى تولعاندا ەتىڭدى جەپ, سۋىققا توڭعاندا تەرىڭدى جامىلىپ بۇگىنگى كۇنگە جەتتى. اشتىق جايلاعان زۇلمات كۇندەرى, كوشكىنباي بەيىتىنىڭ تۇبىندە ەكى كەرەگەنىڭ استىندا جاپا شەگىپ جاتقانىمدا سەنىڭ ەنەڭنىڭ ءسۇتى ءبىزدى اشتان ولتىرمەي تالشىق بولعان. مەن دە سەنىڭ ۇرپاعىڭدى ءوسىردىم, تۇقىمىڭ ۇزىلگەن جوق. ەندى, مىنە, تاعى دا كوشكىنگە ۇشىرادىق. اياعى قايىرلى, ەلىم, بالا-شاعام امان بولسىن دەپ سەنى قۇرباندىققا شالدىم, – دەپ بەتىن سيپادى. كەلىندەرى اۋزىن باسىپ, تۇنشىعا كۇلدى.
– اپىراي, اتامىزعا نە بولعان. ادام قويعا دا قۇران وقي ما ەكەن؟ – دەستى...
قارا ورمانعا قايتا كوشۋ قيىن بولعان جوق. جۇزگە جۋىق اسكەري ماشينالار قاپتاپ كەلىپ, ءبىر-اق كۇندە اركىمدى ءوز قونىسىنا الا جونەلدى.
ءبىز ساعاعا قايتىپ كەلسەك, ءۇيىمىز سول قالپى, ەسىكتى بايلاعان ءجىبىمىز دە شەشىلمەپتى. بىراق ماڭايىمىز وزگەرىپ كەتكەن. سوياۋ-سوياۋ ارام ءشوپ, ۇيىسقان الابوتا قاپتاعان. بۇرىن كورىنبەپ ەدى, ءبىر سارىالا قانشىق پايدا بولىپتى. شاماسى اۋدان جاقتان قاڭعىپ كەلسە كەرەك. تاڭىرقاعانىمىز: الگى ءيتتىڭ ءجۇنى ءجيدىپ ءتۇسىپ, قىر ارقاسى تاز بولىپ قالعان. ول كوپ ۇزاماي ءولدى. كۇن رايى دا وزگەرىپتى. قاراۋىل جاق ب ۇلىڭعىر سۇر تۇمانعا بوگىپ, بۇرىن جارقىراپ تۇرعان دالانىڭ ەڭسەسى ءتۇسىپ, بوزارىپ كەتكەن سياقتى. بومبا سىنالىپتى. كەرەمەت! ەندى امەريكالىقتار ءبىزدىڭ بەتىمىزگە دە قاراي المايدى. كەڭەس وداعى اتوم بومباسى بار قۋاتتى ەلگە اينالدى. ءبىز الەمدەگى ەڭ كۇشتى ەلمىز. ۋرا! بىراق كوپ ۇزاماي قاينار, دەگەلەڭ, سارجال جاقتان ءتۇرلى قاۋەسەت تاراي باستادى. ادامدار بەلگىسىز اۋرۋعا شالدىققان. اڭ-قۇس قىرىلىپ جاتىر. ەندى اپتا سايىن ەلدى كوشىرمەي-اق بومبانى جارا بەرەتىن بولىپتى. كوشىرۋ كەرەك, بىراق اقشا جوق. سوندىقتان وسى ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى قۇرباندىققا (سپيسانيەگە) شالىنىپتى. بۇكىل كەڭەس حالقىنىڭ باقىتى ءۇشىن ول تۇك تە ەمەس.
تامىز ايى اياقتالۋعا تاياپ قالعان. دالا جىم-جىرت. كۇن ماۋجىراپ تۇرعان. ءبىر كەزدە اۋدان جاقتان كوكجيەكتى كەرنەگەن قىزعىلت بۇلت پايدا بولدى. بۇل نە؟ تابيعي بۇلتقا ۇقسامايدى. كۇن جەلسىز, اۋا تىمىرسىق بولسا دا الگى بۇلت بىزگە قاراي جىلجىپ كەلەدى. ءبىر كەزدە جانىما ادەمى كوبەلەك كەلىپ قوندى. ەكىنشىسى... ءۇشىنشىسى... ماڭايىم ءتۇرلى-ءتۇستى كوبەلەككە تولىپ كەتتى. كەلىپ جاتىر, كەلىپ جاتىر. ىشىندە بۇرىن-سوڭدى كورمەگەن ىرىلەرى, اق, سارى, قىزعىلت, قوڭىر تۇستىلەرى, قاناتتارى سان ءتۇرلى ويۋ-ورنەكتەن تۇراتىن ادەمىلەرى كوز جاۋىن الادى. بۇلتتاي قاپتاپ ۇشىپ كەلگەن ولار جەر بەتىن جاۋىپ كەتتى. ساعانىڭ بويى كىلەم جايعانداي جايناپ تۇر. ۇلكەندەر جاعاسىن ۇستاپ, بۇرىن-سوڭدى مۇندايدى كورمەگەندەرىن ايتادى. كوكسەڭگىرگە كوشەردەن بۇرىن ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ كەنەرەسىنە قارلىعاشتار ۇيا سالاتىن. ولار شىبىن-شىركەي, ءتىپتى, كوبەلەكتەردى دە اۋلاپ, بالاپاندارىن اسىرايتىن. قازىر ول ۇيا دا قاڭىراپ قالىپ, كەشەدەن بەرى كوبەلەكتەر جاۋلاپ الدى. قارلىعاشتار ءبىز كوشىپ كەلگەلى كورىنگەن ەمەس. دالادا تورعاي دا جوق. ءبارى بەزىپ كەتكەن سياقتى. بومبا سىنالعان كۇننىڭ ەرتەڭىندە-اق كوبەلەكتەر كوشكىنى باستالعان. شىڭعىستىڭ ساي-سالاسىن جازداي گۋىلدەتىپ, دۋمانداتىپ جاتاتىن بەيكۇنا جاندىكتەر ىرگەدەن تونگەن سۇمدىقتان قۇتىلۋ ءۇشىن باس قوسىپ, بۇلت بولىپ ۇشىپتى. كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ تۇرسام, ماڭايدا بىردە-ءبىر كوبەلەك جوق. كەشەگى ءتۇرلى-ءتۇستى كوبەلەكپەن نۇر جايناعان دالا سۇپ-سۇر. ءبىزدى تاڭعالدىرعان سۇلۋلىق كوزدەن عايىپ بولىپتى. «ولار بۇل جەردىڭ دە قونىس بولمايتىنىن سەزىپ, تارباعاتاي جاقتى بەتكە الىپ, زۇلماتتان قاشسا كەرەك» دەستى بىلەتىندەر. سودان قۇندىزدىنىڭ كوگىلدىر ولكەسىندە قۇس تا سايرامايتىن بولدى, كوبەلەك تە كوپ ۋاقىت كورىنبەي كەتتى...
تۋىسقاندار قاراۋىلداعى ۇيلەرىنە امان-ساۋ جەتىپتى. دۇنيە-م ۇلىكتەرى ورنىندا كورىنەدى. ۇلكەن اعا (مۇحامەدجار) دا امان, بىراق ەپتەپ باسى اينالا بەرەتىن سياقتى. ۇلى وتان سوعىسىنا باسىنان اياعىنا دەيىن قاتىناسىپ, فاشيستەردى بەرليندە تالقانداعان سوڭ كاپيتان ورازالين مۇحامەدجار جاپون سامۋرايلارىمەن سوعىسقا اتتانادى. اتام ايتقانداي, ء«بىر قۇدايدىڭ قولداۋىمەن» ول توزاقتان دا امان قايتتى. سوعىستان سوڭ ازىپ-توزعان «جۇرەكادىر» كولحوزىن باسقارىپ, ەلىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرەدى. بۇل ەڭبەگى ءۇشىن مايداندا العان كوپتەگەن ماراپاتتارىنا لەنين وردەنى قوسىلدى. ال مىنا سىناق كەزىندە اسكەريلەرگە وسىنداي سەنىمدى ادامدار قاجەت بولىپتى. ءارى كوممۋنيست, ءارى جاۋىنگەر, دەنساۋلىعى شىمىر, ەلۋگە دە تولماعان قايراتتى جىگىت اعاسىن قاراۋىلداعى مۇناي بازاسىنا ادەيى قالدىرىپتى. اسكەري ماشينالار مەن تىكۇشاقتارعا جانارماي بەرەسىڭ ءارى يەسىز قالعان قاراۋىل كەنتىن كۇزەتەسىڭ دەپ جاقاۋراتادى. بىراق ونىڭ سىرىن كەيىن بىلدىك قوي, تۇپكى ماقساتتارى باسقا ەكەن. ۇلكەن اعام وت پەن وقتىڭ استىنان شىققان جاۋىنگەر ەمەس پە, مىنا بەيمالىم توزاقتا دا ءسوز ايتپاي قالا بەرىپتى.
– ەل كوشىپ كەتكەن سوڭ جالعىز ءوزىم وتىر ەدىم, – دەيدى ۇلكەن اعا, – جانىما اسكەري تىكۇشاق كەلىپ قوندى. بەس-التى ادام ەكەن. كوپشىلىگى پولكوۆنيك شەنىندەگى وفيتسەرلەر, ءبىر-ەكى سولدات تا بار. ولار مۇناي بازاسىن تۇگەل ارالاپ كورگەن سوڭ, مەنىڭ قولىمدى قىسىپ, سىناق بولعان كەزدە ەشتەڭەدەن قورىقپاي-اق اشىق الاڭدا جۇرە بەرۋگە بولادى دەدى. سىناقتان سوڭ وزدەرىنىڭ كەلەتىنىن ايتتى. ولار ۇشىپ كەتكەن سوڭ باعاناعا ىلىنگەن جارعاق قارا تاباق راديونى تىڭداۋدان جالىعىپ, كەروسين قۇيىلعان ۇلكەن بوشكەنىڭ كولەڭكەسىندە ەپتەپ مىزعىپ الماق بولدىم. ۇيىقتاپ كەتىپپىن. ءبىر كەزدە قالىڭ ءورتتىڭ ورتاسىندا جاتقانداي ءتۇس كورىپ, شوشىپ ويانسام, ماڭايىم ويران-توپىر, قارا داۋىل سوعىپ تۇر. جارتى ساعات بۇرىن عانا دالا تىپ-تىنىش, جەلسىز مۇلگىپ تۇر ەمەس پە ەدى؟ نە بولدى؟
جۇگىرىپ اشىق الاڭعا شىعىپ دەگەلەڭ جاققا كوز سالسام, اسپاندا الىپ ساڭىراۋقۇلاق ءىلىنىپ قالىپتى. ول بىرتىندەپ سەيىلە باستاعاندا عانا جەر دۇنيەنى سىلكىنتىپ گۇرس ەتكەن دىبىس جەتتى. مەن جالما-جان جاڭاعى جاتقان ورنىما باردىم. قارا داۋىل باسىلدى. اسپان مۇنارتىپ كەتتى. كوپ ۇزاماي باسىم اينالىپ, قۇسا باستادىم. قانشا ۋاقىت وتكەنىن بىلمەيمىن, ءبىر كەزدە اسكەري تىكۇشاق كەلىپ قوندى. ىشىندەگى ادامدار باستارىنا شلەم كيىپ, الدى-ارتىنا قورعاسىننان جاسالعان الجاپقىش تاعىنىپ الىپتى. ولار مەنىڭ جاعدايىمدى كوردى دە ۇلكەن ستاقانعا اراق قۇيىپ ىشكىزدى. سودان كەيىن تىكۇشاققا سالىپ تاۋ ىشىنە الىپ كەتتى. تەرەڭ ءبىر سايدا قاراقۇرىم ادام جينالىپتى. ىشىندە ءوزىم تانيتىندار دا بار. ءبىرى قويشى, ءبىرى جۇرگىزۋشى, ءبىرى مەن سياقتى كۇزەتشى ەكەن. جاستارى ءوزىم قۇرالىپتاس قىرىق شاقتى ادامدى ءبىر جەرگە جيناپ, دارىگەرلەر قاراي باستادى. ءالى دە ەستەرىن جيناي الماي جاتقاندارى بار. سول جەردە كەش باتقانشا بولىپ, جاعدايىمىز تۇزەلگەن سوڭ كەلگەن جاعىمىزعا قايتتىق.
ۇلكەن اعامنىڭ ايتۋىنشا, ادامنىڭ ساي-سۇيەگىن سىرقىراتىپ, ۇرەيىن ۇشىراتىن وقيعا – يەسىز قالعان كەنتتىڭ يەسىز قالعان يتتەرىنىڭ سول كۇنگى تۇندە بىرىگىپ دەگەلەڭ جاققا قاراپ ۇزاق ۇلىعانى ەكەن. مۇنداي سۇمدىقتى ول سوعىستا دا كورمەپتى. ءبىر ناۋبەتتىڭ ءتونىپ كەلە جاتقانىن يتتەر دە سەزسە كەرەك. كەيىننەن بومبا جارىلعان كەزدە يت اتاۋلىنىڭ زارەسى ۇشىپ, قاڭقىلداپ, قۋىستان-قۋىسقا تىعىلعانىن مەن ءوزىم دە تالاي كوردىم.
ءسويتىپ بۇل كوشتەن امان ورالدىق. ازىرشە باسىمىز تۇگەل. الدا نە بولادى؟ ىرگەمىزدەگى مىنا اجداھا قانشا ادامنىڭ باسىن جۇتادى؟ ول بىزگە بەيمالىم...
كوپ جىلدار وتكەن سوڭ عانا بىلدىك. اسكەريلەر وسى ءوڭىردىڭ قىرىق جىگىتىن تاڭداپ الىپ, ءارتۇرلى سىلتاۋ ايتىپ, سىناق ايماعىندا ۇستاپتى. اتوم ساۋلەلەرىنىڭ ادام اعزاسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن بىلگىلەرى كەلىپتى. مەنىڭ ۇلكەن اعام سولاردىڭ ءبىرى ەكەن. شىڭعىستىڭ سايىندا جينالعان دەندەرى ساۋ قىرىق ازاماتتىڭ تەڭ جارتىسى العاشقى 4-5 جىلدا-اق اق قان مەن وبىردان قازا تاۋىپ, قالعاندارى كەيىنىرەك, بىراق ءبارى دە سول ەكى اۋرۋدان كوز جۇمعان. ۇلكەن اعام توقسانعا تاياپ دۇنيەدەن ءوتتى. قارت جاۋىنگەردى, ءتىپتى, اتوم ساۋلەلەرىنىڭ جەڭە الماعان سەبەبى, ءوزى ايتقانداي: كارەسىن قۇيىلعان قارا بوشكە ەكەن. اسكەريلەردىڭ ايتقانىن ورىنداماي, سونىڭ ارتىندا جاتقاندىقتان رادياتسيادان امان قالىپتى...
سۇلتان ورازالى,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
