كورنەكتى قوعام, مەملەكەت قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆ اعامەن بەتكە-بەت ءجۇزدەسىپ, ءبىر داستارقان باسىندا ەشقاشان ءدامدەس بولعان ەمەسپىن. ول كىسىنىڭ ەسىمىن العاش ۇزاق جىل مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ىستەگەن, تاريحشى اعام تولەنبايدىڭ اۋزىنان ەستىپ, ەرەكشە تولقىپ, تەبىرەنگەنىم بار.
– ناعىز حالىق قامقورشىسى دەرلىك ويلى, ىسكەر جىگىت ەكەن. ءبىزدىڭ گەورگيەۆكا قىستاعىنداعى مۇگەدەك بالالار ۇيىندەگى ادام توزگىسىز اۋىر جاعدايدى ءوز كوزىمەن كورىپ, شۇعىل كومەك كورسەتۋ قاجەتتىگىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتى بيۋروسىندا ماسەلە ەتىپ كوتەرىپتى, – دەگەن ءتولەنباي اعامنىڭ سوزىنەن كەيىن دايىربەك اكەم:
– مۇگەدەك بالالار ۇيىندە ۇلكەن ءوزگەرىس باستالىپتى دەگەن داقپىرتتى مەن دە ەستىپ ەدىم. سەن ونداعى جاعدايدى ناقتى ءبىلسەڭ, رەت-رەتىمەن ءتۇسىندىرىپ ايتشى – دەپ ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. مەن دە ەلەڭ ەتە قالدىم. ەلەڭدەي قالعانىمنىڭ سەبەبى, گەورگيەۆكا قىستاعى (قازىر كوكسايەك دەپ اتالادى) ءبىزدىڭ اۋىلمەن ىرگەلەس قىستاق بولعاندىقتان, اعام ايتقان مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ قاسىنان ارى-بەرى ءجيى وتەتىنمىن. كۇزەتشىنىڭ اۋلا ماڭىنا ەشكىمدى جولاتپايتىنىنا بايلانىستى ونداعى بالالار تۇرمىسىنان مۇلدە حابارسىز ەدىم.
تولەنباي اعام ءبىر-ەكى جوتكىرىنىپ الىپ:
– وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى كورشى قىستاقتاعى مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىسقالى كەلسە, «بۇل جابىق مەكەمە» دەپ ديرەكتور ىشكە كىرگىزبەي قايتارىپ جىبەرىپتى, – دەپ ءسوزىن اسىقپاي ساباقتادى. – مۇنى ەستىگەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءوزبەكالى جانىبەكوۆ قاۋىرت جۇمىسىن جيىستىرىپ قويىپ, مۇگەدەك بالالار ۇيىنە ءوزى كەلەدى. كەلسە, ادام توزگىسىز, ءتىپتى, ادامدى ەسىنەن تاندىرارلىق جاعدايعا تاپ بولادى. ءبىر اياعىنا ەتىكتىڭ, ءبىر اياعىنا باتەڭكەنىڭ سىڭارىن كيگەن جارىمجان بالانىڭ اجەتحاناعا جەر باۋىرلاپ, ارەڭ جىلجىپ بارا جاتقانىن كورىپ, نە دەرىن بىلمەي سوستيىپ تۇرىپ قالادى. تۇلا بويىن اشۋ كەرنەگەن جاس جىگىت سابىر ساقتاپ, مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورىنا جولىعىپ, سالەمدەسكەن سوڭ: «ءسىزدىڭ قانشا بالاڭىز بار؟» – دەپ سۇرايدى. ول «ءتورتەۋ» دەپ جاۋاپ بەرەدى. «ەگەر ءسىزدىڭ بالالارىڭىز مىنانداي حالگە ۇشىراسا قايتەر ەدىڭىز؟» – دەيدى. ديرەكتور جۇمعان اۋزىن اشا الماي, جەرگە قارايدى. ودان ءجوندى جاۋاپ الا الماي تۇرعاندا بالالاردى مەكتەپكە اپارعالى ارباعا تيەي باستاعان كورىنىستى كورىپ ءتىپتى قىنجىلادى. ولارعا اۆتوبۋس, نە ارى-بەرى جۇرۋگە ارنالعان شاعىن اربا دا جوق.
جاس جىگىت ەندى اسحانا جاعدايىمەن تانىسادى. بالالاردىڭ سۇيىق سورپاعا بۇرىشتى ءۇيىپ-توگىپ سالعانىن كورىپ, اڭ-تاڭ قالادى. وزىنە بالالار ءىشىپ وتىرعان سورپادان الدىرتىپ, ءدامىن تاتىپ بايقاسا, سورپا دەگەندەرى ساسىعان مال مايى قوسىلعان سۇيىق اتالا بولىپ شىعادى. بايعۇس بالالاردىڭ بۇرىشتى كوپتەپ سالاتىنى سورپانىڭ مۇڭكىگەن ءيىسىن ازداپ بولسا دا باسۋدىڭ امالى ەكەن.
– وي, مىنا ديرەكتور ءتىپتى وڭباعاننىڭ وڭباعانى ەكەن عوي! كوشەدە, نە جيىن-تويدا كەزدەسە قالسا, ەكى قولىن قاتار سوزىپ, سونادايدان جۇگىرىپ كەپ سالەم بەرگەنگە جاقسى باۋىرىمىزدىڭ ءبىرى مە دەپ جۇرسەم, سۇمەلەكتىڭ ءوزى ەكەن, – دەپ اكەم بەينە جاۋ جاعادان العانداي قاتتى كەيىپ, بۇلقان-تالقان اشۋلاندى.
– اتا-بابامىزدىڭ «جەتىم كورسەڭ, جەبەي ءجۇر» دەگەن وسيەتىن تازا ۇمىتقان ەكەن. ءاي, قۇدايدان ءۇمىتسىز, – دەپ انام دا رەنىش ءبىلدىردى.
– ودان ارى قاراي نە بولىپتى؟ – دەپ اكەم دەگبىرسىزدەنە سۇراق قويدى.
– وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو ءماجىلىسى بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورىن, اۋدان باسشىلارىن قاتاڭ جازالاپ, بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىپ, بالالاردى وقىتاتىن سىنىپتى جاتاقحاناعا ورنالاستىرىپ, سپورت, ويىن زالدارىن قاجەتتى قۇرالدارمەن جابدىقتاپ, ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن, جەمىس-جيدەك, كوكونىسپەن جەتكىلىكتى ءارى ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋدى مىندەتتەپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الادى. تاربيەلەنۋشىلەردى تاۋعا, تابيعاتتىڭ كورىكتى جەرلەرىنە الىپ بارىپ, سەرۋەندەتۋگە اۆتوبۋس, ولاردىڭ ارى-بەرى جىلجۋلارىنا قولايلى بولسىن دەپ دوڭعالاقتى اربا بولدىرەدى. ەرەكشە قۋانىشتى جاعداي – مۇگەدەك بالالارعا ارناپ جاڭا ءۇي سالىناتىن بولىپتى.
– وي, اينالايىن, مىناۋ ەستىگەن ادامنىڭ جانى سۇيسىنەر ۇلكەن جاڭالىق ەكەن. انادان تۋساڭ تۋ وسىلاي! – دەپ اكەم داۋىستاي سويلەپ, ورنىنان بىرنەشە رەت قوزعالىپ كەتتى. – ول جىگىتتىڭ اتى كىم دەدىڭ؟
– وزبەكالى.
– وزبەكالى ءوسىپ-ونەتىن جىگىت ەكەن. اللا الدىنان جارىلقاسىن. جەتىمدەردى جەبەگەنى – ساۋاپ. ونىڭ بۇل ارەكەتى باسقالارعا دا وي سالسا عوي, شىركىن...
– مەن تۇسىنبەيمىن, ول بالالار ۇيىنە ۇكىمەت بۇرىننان قارجى ءبولىپ كەلە جاتقان جوق پا؟ بالالاردىڭ نەسىبەسىنە قالاي ءداتى بارىپ, قول سۇعادى؟ – دەگەن اناما:
– دۇنيەقوڭىزداردا نىساپ بولا ما؟! – دەپ تولەنباي اعام قىسقا جاۋاپ قاتتى.
– وزبەكالى قانداي وتباسىنان شىققان جىگىت ەكەن؟ – دەدى اكەم اعاما سۇراۋلى جۇزبەن كوز تاستاپ.
– تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ وسكەن جەتىم جىگىت كورىنەدى.
– ە, باسە, ونىڭ جالتاڭكوز ءمۇساپىرلەرگە جانى اشىپ جۇرگەنى سودان عوي.
– اۋىلداستارىنىڭ ايتۋىنشا, اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلعان ول ادامداردىڭ قانىپەزەرلىگىن كورىپ-ءبىلىپ وسكەننەن بە, سيرەك ەزۋ تارتاتىن, جىلپوس-جارامساقتارعا, وپاسىز ساتقىندارعا ىمىراسىز, ايتسە دە ىزالانىپ, اشۋلانعانىمەن كەك ساقتامايتىن, قايتىمى تەز جىگىت كورىنەدى.
وتباسىمىزدا بولعان وسى اڭگىمەنى ەستىگەن مەن كەيىن مەديتسينا ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, الماتىدا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزدەرىمدە وزبەكالى جانىبەكوۆ اعانىڭ اتاق-داڭقىن قانشا ەستىپ, سىرتتاي قىزىقسام دا, كەزدەسىپ, سويلەسۋگە باتىلىم جەتپەدى. «ول كىسىنىڭ قابىلداۋىنا نە دەپ بارام؟ جاي سالەم بەرگەلى كەلدىم دەگەنىم ەرسى بولىپ جۇرمەي مە؟» دەگەن وي مەنى تەجەي بەردى.
الماتىعا قىدىرىپ كەلگەن اكەممەن اتاقتى دارىگەر يشانباي قاراعۇلوۆ اعا اڭگىمەلەسكەندى ۇناتاتىن. ماقتانعانىم ەمەس, اكەم سوزگە شەشەن, شەجىرەشىل كىسى ەدى. ءبىرىنشى رەت يشانباي اعامەن داستارقانداس بولىپ وتىرعانىمىزدا, اسابا اكەمە ءسوز بەردى.
– دۇنيە ءجۇزىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت ارالاپ شىققان اكادەميكتەردىڭ قاسىندا جايلاۋدان كوشىپ, قىستاۋدى مەكەن ەتكەن مەنىڭ اۋزىما قايبىر بەرەكەلى ءسوز تۇسە قويادى دەيسىڭدەر, – دەگەنىندە:
– ءبىز ەمەس, ناعىز اكادەميك ءسىزسىز, – دەپ قوناق بوپ وتىرعان اتاقتى كىسىلەردىڭ ءبارى اكەمدى قولپاشتاپ الا جونەلگەن ەدى. سودان باستاپ يشانباي اعا ماعان تەلەفون سوعىپ:
– ءاي, ءمۇسىلىم, داكەڭ (ول كىسى اكەمدى قۇرمەتتەپ, سولاي اتايتىن) الماتىعا قىدىرىپ كەلگەن جوق پا؟ – دەپ سۇرايتىن. كەلدى دەسەم, اكادەميك دوستارىمەن بىرگە, اكەممەن ديدارلاساتىن.
مۇنى ەسكە الۋ سەبەبىم, ادەتتەگىدەي يشانباي اعامەن باس قوسۋدان كەيىن ۇيگە قايتىپ كەلە جاتقانىمىزدا, اكەم:
– ءاي, بالام, سەن وزبەكالىمەن تانىستىڭ با؟ – دەپ سۇرادى.
– جوق, اكە.
– ساعان تانىس, سويلەس دەپ قانشا رەت ەسكەرتتىم. «جاقسىدان – شاراپات» دەپ بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان, – دەپ اكەم رەنجىدى. – وسى جولى مەن اۋىلىما قايتقانشا ول جىگىتتى ىزدەپ تاۋىپ, ۇيگە قوناققا شاقىر.
– ول كىسى كەلە قويار ما ەكەن؟
– سەكسەننەن اسقان اكەم شاقىرادى دەسەڭ, كەلەدى. كەلمەۋى مۇمكىن ەمەس. ول ەستى, تەكتى جىگىت.
– جارايدى.
بىراق وزەكەڭنىڭ باسقا جۇمىسقا اۋىسىپ كەتكەنىنە بايلانىستى رەتى كەلمەي-اق قويدى.
بۇدان ءبىراز بۇرىن وزاعانىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى قولىما ءتۇسىپ, باس كوتەرمەي, قۇنىعا وقىپ شىقتىم. سىرقات اناسى ەكەۋى ەكى كەرەگەدەن قۇرالعان باسپانادا تىرلىك كەشكەن بالا وزبەكالىنىڭ مەكتەپكە باراردا كيەر كيىمى بولماي, تۋىس اعاسى جانى اشىپ ابان دەگەن بالاسىنىڭ ەسكىرگەن كوستيۋمىن بەرگەندە: «مەنى ءولدى دەدىڭدەر مە, وعان مەنىڭ كوستيۋمىمدى نەگە بەرەسىڭدەر!» – دەپ اباننىڭ جەر تەپكىلەپ جىلاعانىن ەستىگەن اۋرۋ اناسىنىڭ:
– مەن وسىلاردىڭ «وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ ءجۇرىپ» تاپتىم وسى سىرقاتتى. قارعامايمىن ەشقايسىسىن دا. تاعدىر ءوزى-اق تۋرالايدى ءبارىن. ومىردە ءبارى قايتالانادى. كىم ءبىلسىن, ەرتەڭ كۇنىڭ تۋسا, سەنىڭ ەسكىڭدى ول كيەر. جىگىت بولىپ قالدىڭ, نە بولسا سوعان قورعالاقتاي بەرمە, – دەپ جۇباتقانى قانداي دانالىق! وسى ءبىر عانا سويلەمنەن-اق وزاعانىڭ تەكتى, كورەگەن انانىڭ پەرزەنتى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
تاعدىر قاتال, ەشكىمدى ەسىركەي بەرمەيدى دەسەك تە, وزبەكالى اعانىڭ اۋىر تۇرمىسى كۇزگى اعاشتىڭ بۇتاعىنا ءىلىنىپ, قالت-قۇلت ەتىپ, ارەڭ تۇرعان سارعىش جاپىراقتى كوز الدىما ەلەستەتكەندەي ەدى. مىنا جولداردى جىگەرىڭ قۇم بولىپ, جاسىماي وقۋ مۇمكىن ەمەس. «بىردە كۇن باتاردا ۇيگە كەلسەم, اپام تەرگە ءتۇسىپ جاتىر ەكەن. ساسقانىمنان اياعىن ۇستاي الىپپىن. مادينە قايتىس بولعاندا, ادامنىڭ ولەردە اياعىنىڭ سۋىناتىنىن كورگەنىم بار-تىن. ءال ۇستىندە جاتقان اپامنىڭ اياعى تىزەسىنە دەيىن تاستاي بولىپ, سۋىپ قالعان ەكەن. سەكەڭنىڭ بايبىشەسى راحيا شەشەيگە بارىپ, اپام قىسىلىپ جاتىر دەپ جىلاپ قويا بەرىپپىن. ول كىسى سەن بارا تۇر, مەن اناۋ تىگىنشى اتاڭدى ەرتىپ كەلەيىن دەدى.
تىگىنشى دەپ وتىرعانى وسى وڭىرگە بەلگىلى ەركەك كيىمدەرىن تىگەتىن رامانقۇل دەگەن كىسى. ول كىسىنى ەل اراسىندا «رامانقۇل ماشينەشى» دەپ تە اتايتىن. ول كەلىپ ءولىم ۇستىندە جاتقان اناما دەم سالدى, ماعان ريزاشىلىعىن سۇرادى. اپام بولسا, بۇل بالاما ريزامىن, مەنى وسىنداي حالدە تاستاپ كەتكەن سپانديارعا ريزا ەمەسپىن دەگەندى ايتتى. راحيا شەشەي: «و, جازعان, بالاڭ ءوزى كەتكەن جوق قوي, اسكەرگە الىندى ەمەس پە, وعان نەسىنە رەنجيسىڭ؟» دەگەندە عانا اپام سپانديارعا دا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
وسىلايشا ءىسىن ءبىتىرىپ, بۇل ەكەۋى ءۇيلەرىنە قايتپاق بولدى. «سەن شەشەڭنىڭ قاسىندا بولارسىڭ» دەگەندى ەستىگەندە, اپامنىڭ سول تۇننەن امان شىقپايتىنىن سەزگەندىكتەن, جالعىز قالۋعا قورقاتىنىمدى ايتتىم. راحيا شەشەي: «ەندەشە, انا بالالاردىڭ اياق جاعىنان كورپەسىنە كىرىپ جات. ءبىز وسىندا بولارمىز» دەگەن سوڭ, باسىمدى جاستىققا قويا سالىسىمەن سىلەم قاتىپ, ۇيىقتاپ كەتىپپىن. مەنى شىعارىپ سالىپ, ولار دا ۇيلەرىنە قايتىپتى. ءسويتىپ, بايعۇس انام ەكى كەرەگەنىڭ اراسىندا جالعىزدان جالعىز جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسىپتى. مۇنى قالاي كەشىرەرسىڭ؟..»
قانداي اۋىر, اششى شىندىق! بۇدان اسقان مەيىرىمسىزدىك, قاتىگەزدىك بولا ما؟ بۇل «جانى اشىماستىڭ قاسىندا باسى اۋىرماستىڭ» ەڭ سوراقى ءتۇرى ەمەس پە؟ راحيا شەشەيدىڭ دە, رامانقۇل قارتتىڭ دا ءولىم اۋزىندا جاتقان جاندى جالعىز تاستاپ كەتكەنىن قالاي تۇسىنەمىز؟ ءتىپتى ۇل-قىز ءوسىرىپ وتىرعان انانىڭ: «سەن شەشەڭنىڭ قاسىندا قال», دەپ وڭ-سولىن تانىماعان بالانى اۋىر سىرقاتتىڭ جانىنا جالعىز قالدىرىپ كەتپەك نيەتى كىم كىمدى دە قاتتى شوشىندىرارى انىق. وسى ازاپتى ويدان مەنى بالا وزبەكالىنىڭ سەزىمتالدىعى, جاعدايدى بولجاپ, تۇسىنە الاتىندىعى سەرگىتتى. ونىڭ جالعىز قالۋعا قورقاتىنىن ايتقانىنا, سوعان اقىلىنىڭ جەتكەنىنە شۇكىر ەتتىم. ەگەر جازاتايىم ىنجىقتىق تانىتىپ, سول ءتۇنى ءولىم اۋزىندا جاتقان اناسىنىڭ قاسىندا قالعاندا, قورقىنىشتان جۇرەگى جارىلىپ و دۇنيەلىك بوپ كەتۋى دە مۇمكىن عوي.
اناسىن جەرلەپ كەلگەننەن كەيىنگى كورىنىس مىنانداي. «مۇنداعىلار اپامنىڭ كيىم-كەشەگىن, كورپە-توسەگىن ورتەپ, ىدىس-اياعىن جەرگە كومىپ جاتىر ەكەن. اپام مەن اكەپ بەرگەن قاۋىننان ۇنەمى قاق ءتىلىپ, كەرەگەنىڭ كوزىنە ءىلىپ كەپتىرەتىن. سول بەيشارانىڭ: «سپانىم كەلسە, تويعا جاراتامىن», دەپ ءورىپ قويعان قاقتارىن دا لاقتىرىپ جىبەرىپتى.
ول سونشا الاپەسپەن اۋىرىپ پا؟ ەڭ بولماسا, وسىنداي «قۇلاق ەستىپ, كوز كورمەگەن» سۇمدىقتى ماعان كورسەتپەي-اق ىستەسە قايتەر ەدى؟ ونىڭ ۇستىنە سارىپپەن (رەۆماتيزممەن) ناۋقاستانىپ, جۇرەك اۋرۋىنا شالدىققان سورلى انامدى اۋرۋحاناعا سالىپ ەمدەتپەگەنى بىلاي تۇرسىن, اسكەرگە كەتكەن بالاسىنان قالعان بەس-التى قويىن, بۇزاۋلى سيىرىن, باسپاعىن جاراتىپ, ءداستۇرلى «جەتىسىن», «قىرقىن», «جىلىن» دا وتكىزبەدى. انامنان ايىرىلعان سول ءبىر قارالى كۇنگى اعايىن-تۋعاننىڭ ز ۇلىمدىعى مەن ەكىجۇزدىلىگى ەستەن كەتپەس قايعىلى قاسىرەت بولىپ, جۇرەگىمدە ماڭگىلىك قالىپ قويدى».
مويىنداۋىمىز كەرەك, مۇنداي دۇنيەقوڭىز, قانىپەزەر, مەيىرىمسىز اعايىن-تۋىس ءار اۋىلدا دا بار. سوزبەن «بەيشاراعا وبال بولدى-اۋ» دەپ اياعانسىپ, قولعا ىلىككەنىن تالاپ, توناپ الاتىن تويىمسىزدارعا جول بەرمەس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن اششى ويعا ەرىكسىز بەرىلەسىڭ.
قايعىعا قايعىنىڭ جامالا تۇسكەنى قانداي اۋىر. كىتاپتا اناسىنا امەڭگەرلىك جولمەن ۇيلەنگەن تۋىسى سەرىم وزبەكالىنى جەتەگىندەگى اتقا مىنگىزىپ, مەكتەپكە الىپ بارا جاتادى. جولاي كەزدەسكەن ادام: «سەكە, بۇل كىمنىڭ بالاسى, قايدا الىپ باراسىڭ؟» – دەپ سۇراعاندا, ونىڭ «جەسىر ايەلدىڭ بالاسى, مەكتەپكە الىپ بارامىن» – دەگەنى وزبەكالىنىڭ ءجۇرەگىن ماڭگىگە جارالاعانى ءسوزسىز. سەرىمنىڭ ءوز باۋىرىنان «جانىبەك تۋىسىمنىڭ بالاسى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزىن اياعانى نەتكەن اقىماقتىق! «اسى جوق التىن اياقتىڭ, التىنىن ال دا وتقا جاق» دەمەكشى, ونداي اعايىندى بار ەسەبىنە ساناۋدىڭ ءوزى قيانات.
وزبەكالى ۇلگىلى شاكىرت اتانادى. مەكتەپتەگى قابىرعا گازەتىنە «وتە ۇقىپتى, ساباقتى جاقسى ۇلگەرىپ, كلاستاستارىنىڭ الدىنا شىقتى» دەگەن جولداردى وقىعان ءار وقىرمان ەرىكسىز تولقىپ, قۋانىش سەزىمىنە بولەنەرى انىق.
كىتاپتا جان جادىراتار, قايرات-جىگەر سىيلاپ, ءۇمىت وتىن تۇتاتار اۋىل اقساقالدارىنىڭ ويلى, ونەگەلى بەينەلەرى دە جاسالعان. مىسالى, ءومىرى جارىپ تاماق ىشپەگەن, ءسىڭىرى شىققان كەدەي بولعانمەن قايىرىمدىلىقتى, ادالدىقتى اينىماس سەرىك ەتكەن الاسا بويلى, ات جاقتى, بادىراق كوز قۇرمان قارتتىڭ پاراساتتىلىعىنا تامسانا تاڭداي قاعاسىڭ. ول ءۇيىنىڭ تۇندىگىن جاۋىپ, ىشكە كىرە بەرگەندە ەركە بالا وزبەكالى تۇندىگىن ايقارا اشىپ, سىقىلىقتاپ ك ۇلىپ, زىتا جونەلەدى. بۇل ارەكەتىن ءبىر ەمەس, ءار كەز قايتالايدى. قۇرمان قارت «وي, مەن سەنى قۇرتايىن» دەپ جورتا قۋعانمەن قاباق شىتىپ, اشۋلانبايدى. كەيىن وزبەكالى الماتىعا وقۋعا اتتانعانىندا: «قايتەيىن, قاراعىم, ساعان بەرەتىن قاراجات بولمادى. سۇتىنە ءشاي اقتاپ وتىرعان جالعىز ەشكىنى ساتايىن دەسەم, جاقىن جەردە بازار دا جوق» – دەپ ەگىلە سويلەپ, «اتاڭنىڭ ساعان باتاسىنان باسقا بەرەرى بولمادى» دەپ قولىن جايىپ, باتا بەرۋى ەلدىڭ ەلدىگىن تانىتقانداي. ول كىسىنىڭ: «بالام, مەرەيىڭ ءۇستەم بولسىن دەسەڭ, قۇربى-قۇرداستارىڭمەن, زامانداستارىڭمەن تاتۋ-ءتاتتى بول», دەگەن ءسوزى دە بارشامىزدى ويلانتىپ, ءتۇزۋ جولعا باستايتىنداي.
جاساعان اعاش كەبەجە, جۇكاياق, قوبديشالارى كەز كەلگەن ۇيدەن تابىلاتىن ءازىمبەك دەگەن ۇستا اتاسىنىڭ ۇيىنە بارعان سايىن قۋانىپ, ساقتاعانىن الدىنا توسىپ, ءان ايتقىزۋى, ريزالىعىن ءبىلدىرىپ, ونى جىگەرلەندىرۋى, ءمۇسىرالى دەگەن اتاسى كەمپىرىنىڭ جاپقان ەكى تابا نانىنىڭ بىرەۋىمەن شاي ءىشىپ, «قالعان تابا ناندى بالاعا بەر» دەگەندە كەمپىرى كەلىسپەي, قاباق شىتقانىن كورىپ, قامشىسىن الا ۇمتىلۋى, «بالام, ال مىنانى. سەنىڭ تارىعىپ جۇرگەنىڭدى بىلەم. كەلىپ تۇر بىزدىكىنە» دەۋى – شىن جاناشىر, مەيىرىمدى, اقىلدى اقساقالداردىڭ بەينەسىن تولىقتىرا تۇسكەندەي. ول كىسىلەردەي جاقسى ادامدار بولماسا, ءومىر توزاققا اينالار ەدى-اۋ دەگەن ويعا ەرىكسىز بەرىلگەنىم دە بار.
اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, اۋىل مەكتەبىندە ءۇش جىل مۇعالىم بولعانداعى ىزدەنىستەرى, ۇستازدىق جولداعى وي-تولعامدارى ءوزبەكالىنىڭ ەڭبەكسۇيگىش, سانالى ازامات بولىپ جەتىلە تۇسكەنىن اڭداتادى. اتا-انالاردىڭ, ءشاكىرتتەرىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە ءبولەنگەنى تۋرالى: «ءبىر جولى تۇماۋراتىپ جاتىپ قالدىم. ول كەزدە ءالى ۇيلەنە قويعان جوق ەدىم. ولار وزدەرىن قويارعا جەر تاپپاي ابىگەر بولىپ, دارىگەرگە جۇگىرىپ, دارىحاناعا بارىپ, بازاردان ءدام تاسىپ, الەككە تۇسكەنىن كورگەندە ەڭبەگىمنىڭ بوسقا كەتپەيتىنىن العاش رەت سەزىنگەندەي بولدىم. ارادا قانشا جىل وتسە دە ءشاكىرتتەرىم كوز الدىمنان كەتكەن ەمەس» – دەپ جازعانىنان دا كوپ سىر ۇققاندايمىن. ەگەر وزاعام كومسومول, پارتيا قىزمەتىنە اۋىسپاعانداي كۇن تۋعاندا تاماشا ۇستاز بولىپ, تاربيە سالاسىنان قۇندى ەڭبەكتەر جازۋى دا ءسوزسىز ەدى دەپ ويلايمىن. ول كىسىنىڭ مەكتەپتەن تىس قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋى, اسىرەسە, اۋداندىق «ءبىلىم» قوعامىنىڭ تاپسىرۋىمەن دالادا ارىق قازىپ جاتقاندارعا حالىقارالىق جاعداي تۋرالى لەكتسيا وقىپ, كوزگە ءتۇسۋى كومسومول, پارتيا جەتەكشىسى بولىپ جەتىلۋىنە جول اشقان مۇمكىندىك دەر ەدىم.
وزبەكالى اعامىزدىڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى ادالدىقپەن, ىسكەرلىكپەن, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارعانى ۇرپاعىمىزعا ماڭگىلىك ونەگە. ءبىر عانا دالەلگە جۇگىنەيىن. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.ماكاروۆ بيۋرو ماجىلىسىندە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ت.نازاربەكوۆتى جۇمىسىنان بوساتىپ, ورنىنا ۋ.گورياچكوۆسكيدى بەكىتۋدى ۇسىنادى. وعان وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءو.ءجانىبەكوۆ نازاربەكوۆتىڭ العان بەتىنەن قايتا قويمايتىن, كوپ ماسەلەلەردى حاتشىنىڭ كومەگىنسىز, ءوزى-اق قولما-قول شەشە بەرەتىن ىسكەر باسشى ەكەنىن ايتىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.ماكاروۆتىڭ شەشىمىنە قارسى بولادى. مىنا جولداردى وقىپ كورەلىك: «ۆيكتور يۆانوۆيچ, ءسىز كادرلاردى جاقسى بىلە بەرمەيسىز (ونىڭ ءابىرجىپ قالعانى بايقالدى). ويتكەنى, ولاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ بولسا دا مانسابى, قىزمەتىنىڭ ءساتتى بولۋى, جەكە باسىنىڭ ەسەن-ساۋلىعى سىزگە بايلانىستى. كەبىسىڭىزدى ءسۇيىپ, الدىڭىزدا قۇرداي جورعالاعاننىڭ ءبارى سىزگە قابىلەتتى, كىشىپەيىل, قىزمەتىنە جان-ءتانىمەن بەرىلگەن جاندار بولىپ كورىنۋى ءمۇمكىن» – دەي كەلىپ: «مەن گورياچكوۆسكي سياقتىلاردى سىزدەن گورى جاقسى بىلەم. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى شامالى, حاتشىلارعا قاعاز تاسىعاننان باسقا قولىنان ەشتەمە كەلە قويمايتىن ادامنىڭ نازاربەكوۆتى الماستىراتىنداي ونىڭ قاي قىلىعىمەن سىزگە جاعىپ جۇرگەنىن تۇسىنە الماي وتىرمىن» – دەۋىنىڭ وزىنەن-اق شىن ءمانىندە تەك ادىلدىكتى جاقتايتىن ەرجۇرەك كۇرەسكەر بەينەسىن تانيتىنىمىز انىق.
كوپ ۇزاماي وزبەكالى جانىبەكوۆ رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى كومسومول باسشىلىعىنا اۋىسىپ كەتىپ, ۆ.ماكاروۆ ماسەلەنى «قايتا تەكسەرتكەن» بولىپ, گورياچكوۆسكيدى اۋىل شارۋاشىلىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىلىگىنە قايتا ۇسىنادى. بۇل جولى ونىڭ ۇسىنىسىن بيۋرو مۇشەلەرىنىڭ ءبارى قولدايدى. بۇل قاتەلىكتى وبلىستىڭ پارتيا كوميتەتىنىڭ ءوزى جارتى جىل وتپەي-اق تۇزەپ, گورياچكوۆسكيدى قىزمەتىنەن بوساتۋعا ءماجبۇر بولادى. وسى ءبىر عانا مىسالدان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ كادرلاردى تاني بىلەتىن كورەگەن, كۇرەسكەر قاسيەتىن اڭعارامىز. مۇنداي كىسىنى سۇيمەۋ, قۇرمەتتەمەۋ ءمۇمكىن بە, ءسىرا؟ ءوزىم تۇركىستانعا جولىم ءتۇسكەن سايىن ارىستان باب اۋليە مەن وزبەكالى اعامنىڭ كەسەنەسىنە ءتاجىم ەتە ءيىلىپ, قۇران باعىشتايمىن.
كورنەكتى مەملەكەت, قوعام قايراتكەرى ميحايل ەسەناليەۆ اعانىڭ: «ءوز باسىم لاۋازىمىنا قاراماستان, ومىردە قيىن دا بولسا ءوز جولىمەن جۇرگەن, مىقتى سۇيەنىشى, قوڭدى كۇمانجىگى, نە ىقپالدى تۋىستارى مەن جەرلەستەرى سياقتى تىرەكتەرىنە ارقا سۇيەمەيتىن, ەشكىمگە جاعىنباي, ەشكىمنىڭ الدىندا جورعالاماي, قاتەلەسە ءجۇرىپ, تالاي تومپەشتەردى كورە ءجۇرىپ, ءوز دەمىنە پىسپەي, كوكىرەك كەرمەي, شىرت ەتپە شامشىل بولماي, تۇتاس تۇلعاعا اينالعان ادامدى سىيلايمىن. وزبەكالى قازاقستاننىڭ وسىنداي قايراتكەرلەرى قاتارىندا بولاتىن» – دەگەن باعاسىن قۋانا قۇپتايمىن. ول كىسىنىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارىن وقىپ, ۇلتتىق مۇددەمىز, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز تۋرالى تىڭ ماعلۇماتتار الىپ, رۋحاني باي تۇسكەنىمدى ۇلكەن ريزالىق, العىس سەزىممەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
اسەر-سەزىمىمدى تۇيىندەي ايتسام, حالقىمىزدىڭ ابىرويىنا ابىروي قوسقان, ازاماتتىق ار-نامىسىن ءاردايىم تۋ ەتىپ بيىك ۇستاعان, ءبىرتۋار وزبەكالى اعامىزبەن كەزىندە قارىم-قاتىناس جاساي الماعانىما, جاستىقتىڭ اسەرىنەن «مەن دارىگەرمىن, ول كىسى پارتيا قىزمەتكەرى, ءسوزىمىز جاراسا قويماس» دەپ تارتىنشاقتاعانىما قازىر قاتتى وكىنەم. ادامنىڭ جاسى ۇلعايعان سايىن حالقىڭ تۋرالى ويلارعا ءجيى باتىپ, وتكەن تاريحىمىزدى بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىعىڭ ەسەلەپ ارتا تۇسەدى ەكەن. جۇبانىشىم – وزاعامنىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارىنىڭ تاعىلىمدىق, تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ دۇنيەلەر ەكەنىنە تولىق كوز جەتكىزدىم.
جاقىندا ارقالىق قالاسىندا قىزمەت ەتكەن تۋىس ءىنىم تۇرسىننان وزبەكالى ءجانىبەكوۆ اعامىزدىڭ ۇلتتىق نامىس, ۇلتتىق مۇددە تۋرالى جازعاندارى, سول جولداعى ىزدەنىستەرى تۋرالى ارقالىقتىقتاردىڭ اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەرىن ەستىگەنىمدە دە ول كىسىنى ءىشى-باۋىرىم ەلجىرەي جاقسى كورە ءتۇستىم. ەندىگى نيەتىم – وزاعام تۋرالى جازىلعان ەستەلىكتەردى, زەرتتەۋ ەڭبەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ الىپ, وقي بەرۋ, وزاعام تۋرالى بىلە بەرۋ.
ءمۇسىلىم دايىربەكوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
كورنەكتى قوعام, مەملەكەت قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆ اعامەن بەتكە-بەت ءجۇزدەسىپ, ءبىر داستارقان باسىندا ەشقاشان ءدامدەس بولعان ەمەسپىن. ول كىسىنىڭ ەسىمىن العاش ۇزاق جىل مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ىستەگەن, تاريحشى اعام تولەنبايدىڭ اۋزىنان ەستىپ, ەرەكشە تولقىپ, تەبىرەنگەنىم بار.
– ناعىز حالىق قامقورشىسى دەرلىك ويلى, ىسكەر جىگىت ەكەن. ءبىزدىڭ گەورگيەۆكا قىستاعىنداعى مۇگەدەك بالالار ۇيىندەگى ادام توزگىسىز اۋىر جاعدايدى ءوز كوزىمەن كورىپ, شۇعىل كومەك كورسەتۋ قاجەتتىگىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتى بيۋروسىندا ماسەلە ەتىپ كوتەرىپتى, – دەگەن ءتولەنباي اعامنىڭ سوزىنەن كەيىن دايىربەك اكەم:
– مۇگەدەك بالالار ۇيىندە ۇلكەن ءوزگەرىس باستالىپتى دەگەن داقپىرتتى مەن دە ەستىپ ەدىم. سەن ونداعى جاعدايدى ناقتى ءبىلسەڭ, رەت-رەتىمەن ءتۇسىندىرىپ ايتشى – دەپ ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. مەن دە ەلەڭ ەتە قالدىم. ەلەڭدەي قالعانىمنىڭ سەبەبى, گەورگيەۆكا قىستاعى (قازىر كوكسايەك دەپ اتالادى) ءبىزدىڭ اۋىلمەن ىرگەلەس قىستاق بولعاندىقتان, اعام ايتقان مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ قاسىنان ارى-بەرى ءجيى وتەتىنمىن. كۇزەتشىنىڭ اۋلا ماڭىنا ەشكىمدى جولاتپايتىنىنا بايلانىستى ونداعى بالالار تۇرمىسىنان مۇلدە حابارسىز ەدىم.
تولەنباي اعام ءبىر-ەكى جوتكىرىنىپ الىپ:
– وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى كورشى قىستاقتاعى مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىسقالى كەلسە, «بۇل جابىق مەكەمە» دەپ ديرەكتور ىشكە كىرگىزبەي قايتارىپ جىبەرىپتى, – دەپ ءسوزىن اسىقپاي ساباقتادى. – مۇنى ەستىگەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءوزبەكالى جانىبەكوۆ قاۋىرت جۇمىسىن جيىستىرىپ قويىپ, مۇگەدەك بالالار ۇيىنە ءوزى كەلەدى. كەلسە, ادام توزگىسىز, ءتىپتى, ادامدى ەسىنەن تاندىرارلىق جاعدايعا تاپ بولادى. ءبىر اياعىنا ەتىكتىڭ, ءبىر اياعىنا باتەڭكەنىڭ سىڭارىن كيگەن جارىمجان بالانىڭ اجەتحاناعا جەر باۋىرلاپ, ارەڭ جىلجىپ بارا جاتقانىن كورىپ, نە دەرىن بىلمەي سوستيىپ تۇرىپ قالادى. تۇلا بويىن اشۋ كەرنەگەن جاس جىگىت سابىر ساقتاپ, مۇگەدەك بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورىنا جولىعىپ, سالەمدەسكەن سوڭ: «ءسىزدىڭ قانشا بالاڭىز بار؟» – دەپ سۇرايدى. ول «ءتورتەۋ» دەپ جاۋاپ بەرەدى. «ەگەر ءسىزدىڭ بالالارىڭىز مىنانداي حالگە ۇشىراسا قايتەر ەدىڭىز؟» – دەيدى. ديرەكتور جۇمعان اۋزىن اشا الماي, جەرگە قارايدى. ودان ءجوندى جاۋاپ الا الماي تۇرعاندا بالالاردى مەكتەپكە اپارعالى ارباعا تيەي باستاعان كورىنىستى كورىپ ءتىپتى قىنجىلادى. ولارعا اۆتوبۋس, نە ارى-بەرى جۇرۋگە ارنالعان شاعىن اربا دا جوق.
جاس جىگىت ەندى اسحانا جاعدايىمەن تانىسادى. بالالاردىڭ سۇيىق سورپاعا بۇرىشتى ءۇيىپ-توگىپ سالعانىن كورىپ, اڭ-تاڭ قالادى. وزىنە بالالار ءىشىپ وتىرعان سورپادان الدىرتىپ, ءدامىن تاتىپ بايقاسا, سورپا دەگەندەرى ساسىعان مال مايى قوسىلعان سۇيىق اتالا بولىپ شىعادى. بايعۇس بالالاردىڭ بۇرىشتى كوپتەپ سالاتىنى سورپانىڭ مۇڭكىگەن ءيىسىن ازداپ بولسا دا باسۋدىڭ امالى ەكەن.
– وي, مىنا ديرەكتور ءتىپتى وڭباعاننىڭ وڭباعانى ەكەن عوي! كوشەدە, نە جيىن-تويدا كەزدەسە قالسا, ەكى قولىن قاتار سوزىپ, سونادايدان جۇگىرىپ كەپ سالەم بەرگەنگە جاقسى باۋىرىمىزدىڭ ءبىرى مە دەپ جۇرسەم, سۇمەلەكتىڭ ءوزى ەكەن, – دەپ اكەم بەينە جاۋ جاعادان العانداي قاتتى كەيىپ, بۇلقان-تالقان اشۋلاندى.
– اتا-بابامىزدىڭ «جەتىم كورسەڭ, جەبەي ءجۇر» دەگەن وسيەتىن تازا ۇمىتقان ەكەن. ءاي, قۇدايدان ءۇمىتسىز, – دەپ انام دا رەنىش ءبىلدىردى.
– ودان ارى قاراي نە بولىپتى؟ – دەپ اكەم دەگبىرسىزدەنە سۇراق قويدى.
– وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو ءماجىلىسى بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورىن, اۋدان باسشىلارىن قاتاڭ جازالاپ, بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىپ, بالالاردى وقىتاتىن سىنىپتى جاتاقحاناعا ورنالاستىرىپ, سپورت, ويىن زالدارىن قاجەتتى قۇرالدارمەن جابدىقتاپ, ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن, جەمىس-جيدەك, كوكونىسپەن جەتكىلىكتى ءارى ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋدى مىندەتتەپ, ونىڭ ورىندالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الادى. تاربيەلەنۋشىلەردى تاۋعا, تابيعاتتىڭ كورىكتى جەرلەرىنە الىپ بارىپ, سەرۋەندەتۋگە اۆتوبۋس, ولاردىڭ ارى-بەرى جىلجۋلارىنا قولايلى بولسىن دەپ دوڭعالاقتى اربا بولدىرەدى. ەرەكشە قۋانىشتى جاعداي – مۇگەدەك بالالارعا ارناپ جاڭا ءۇي سالىناتىن بولىپتى.
– وي, اينالايىن, مىناۋ ەستىگەن ادامنىڭ جانى سۇيسىنەر ۇلكەن جاڭالىق ەكەن. انادان تۋساڭ تۋ وسىلاي! – دەپ اكەم داۋىستاي سويلەپ, ورنىنان بىرنەشە رەت قوزعالىپ كەتتى. – ول جىگىتتىڭ اتى كىم دەدىڭ؟
– وزبەكالى.
– وزبەكالى ءوسىپ-ونەتىن جىگىت ەكەن. اللا الدىنان جارىلقاسىن. جەتىمدەردى جەبەگەنى – ساۋاپ. ونىڭ بۇل ارەكەتى باسقالارعا دا وي سالسا عوي, شىركىن...
– مەن تۇسىنبەيمىن, ول بالالار ۇيىنە ۇكىمەت بۇرىننان قارجى ءبولىپ كەلە جاتقان جوق پا؟ بالالاردىڭ نەسىبەسىنە قالاي ءداتى بارىپ, قول سۇعادى؟ – دەگەن اناما:
– دۇنيەقوڭىزداردا نىساپ بولا ما؟! – دەپ تولەنباي اعام قىسقا جاۋاپ قاتتى.
– وزبەكالى قانداي وتباسىنان شىققان جىگىت ەكەن؟ – دەدى اكەم اعاما سۇراۋلى جۇزبەن كوز تاستاپ.
– تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ وسكەن جەتىم جىگىت كورىنەدى.
– ە, باسە, ونىڭ جالتاڭكوز ءمۇساپىرلەرگە جانى اشىپ جۇرگەنى سودان عوي.
– اۋىلداستارىنىڭ ايتۋىنشا, اتا-اناسىنان ەرتە ايىرىلعان ول ادامداردىڭ قانىپەزەرلىگىن كورىپ-ءبىلىپ وسكەننەن بە, سيرەك ەزۋ تارتاتىن, جىلپوس-جارامساقتارعا, وپاسىز ساتقىندارعا ىمىراسىز, ايتسە دە ىزالانىپ, اشۋلانعانىمەن كەك ساقتامايتىن, قايتىمى تەز جىگىت كورىنەدى.
وتباسىمىزدا بولعان وسى اڭگىمەنى ەستىگەن مەن كەيىن مەديتسينا ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, الماتىدا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزدەرىمدە وزبەكالى جانىبەكوۆ اعانىڭ اتاق-داڭقىن قانشا ەستىپ, سىرتتاي قىزىقسام دا, كەزدەسىپ, سويلەسۋگە باتىلىم جەتپەدى. «ول كىسىنىڭ قابىلداۋىنا نە دەپ بارام؟ جاي سالەم بەرگەلى كەلدىم دەگەنىم ەرسى بولىپ جۇرمەي مە؟» دەگەن وي مەنى تەجەي بەردى.
الماتىعا قىدىرىپ كەلگەن اكەممەن اتاقتى دارىگەر يشانباي قاراعۇلوۆ اعا اڭگىمەلەسكەندى ۇناتاتىن. ماقتانعانىم ەمەس, اكەم سوزگە شەشەن, شەجىرەشىل كىسى ەدى. ءبىرىنشى رەت يشانباي اعامەن داستارقانداس بولىپ وتىرعانىمىزدا, اسابا اكەمە ءسوز بەردى.
– دۇنيە ءجۇزىن ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت ارالاپ شىققان اكادەميكتەردىڭ قاسىندا جايلاۋدان كوشىپ, قىستاۋدى مەكەن ەتكەن مەنىڭ اۋزىما قايبىر بەرەكەلى ءسوز تۇسە قويادى دەيسىڭدەر, – دەگەنىندە:
– ءبىز ەمەس, ناعىز اكادەميك ءسىزسىز, – دەپ قوناق بوپ وتىرعان اتاقتى كىسىلەردىڭ ءبارى اكەمدى قولپاشتاپ الا جونەلگەن ەدى. سودان باستاپ يشانباي اعا ماعان تەلەفون سوعىپ:
– ءاي, ءمۇسىلىم, داكەڭ (ول كىسى اكەمدى قۇرمەتتەپ, سولاي اتايتىن) الماتىعا قىدىرىپ كەلگەن جوق پا؟ – دەپ سۇرايتىن. كەلدى دەسەم, اكادەميك دوستارىمەن بىرگە, اكەممەن ديدارلاساتىن.
مۇنى ەسكە الۋ سەبەبىم, ادەتتەگىدەي يشانباي اعامەن باس قوسۋدان كەيىن ۇيگە قايتىپ كەلە جاتقانىمىزدا, اكەم:
– ءاي, بالام, سەن وزبەكالىمەن تانىستىڭ با؟ – دەپ سۇرادى.
– جوق, اكە.
– ساعان تانىس, سويلەس دەپ قانشا رەت ەسكەرتتىم. «جاقسىدان – شاراپات» دەپ بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان, – دەپ اكەم رەنجىدى. – وسى جولى مەن اۋىلىما قايتقانشا ول جىگىتتى ىزدەپ تاۋىپ, ۇيگە قوناققا شاقىر.
– ول كىسى كەلە قويار ما ەكەن؟
– سەكسەننەن اسقان اكەم شاقىرادى دەسەڭ, كەلەدى. كەلمەۋى مۇمكىن ەمەس. ول ەستى, تەكتى جىگىت.
– جارايدى.
بىراق وزەكەڭنىڭ باسقا جۇمىسقا اۋىسىپ كەتكەنىنە بايلانىستى رەتى كەلمەي-اق قويدى.
بۇدان ءبىراز بۇرىن وزاعانىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعى قولىما ءتۇسىپ, باس كوتەرمەي, قۇنىعا وقىپ شىقتىم. سىرقات اناسى ەكەۋى ەكى كەرەگەدەن قۇرالعان باسپانادا تىرلىك كەشكەن بالا وزبەكالىنىڭ مەكتەپكە باراردا كيەر كيىمى بولماي, تۋىس اعاسى جانى اشىپ ابان دەگەن بالاسىنىڭ ەسكىرگەن كوستيۋمىن بەرگەندە: «مەنى ءولدى دەدىڭدەر مە, وعان مەنىڭ كوستيۋمىمدى نەگە بەرەسىڭدەر!» – دەپ اباننىڭ جەر تەپكىلەپ جىلاعانىن ەستىگەن اۋرۋ اناسىنىڭ:
– مەن وسىلاردىڭ «وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ ءجۇرىپ» تاپتىم وسى سىرقاتتى. قارعامايمىن ەشقايسىسىن دا. تاعدىر ءوزى-اق تۋرالايدى ءبارىن. ومىردە ءبارى قايتالانادى. كىم ءبىلسىن, ەرتەڭ كۇنىڭ تۋسا, سەنىڭ ەسكىڭدى ول كيەر. جىگىت بولىپ قالدىڭ, نە بولسا سوعان قورعالاقتاي بەرمە, – دەپ جۇباتقانى قانداي دانالىق! وسى ءبىر عانا سويلەمنەن-اق وزاعانىڭ تەكتى, كورەگەن انانىڭ پەرزەنتى ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
تاعدىر قاتال, ەشكىمدى ەسىركەي بەرمەيدى دەسەك تە, وزبەكالى اعانىڭ اۋىر تۇرمىسى كۇزگى اعاشتىڭ بۇتاعىنا ءىلىنىپ, قالت-قۇلت ەتىپ, ارەڭ تۇرعان سارعىش جاپىراقتى كوز الدىما ەلەستەتكەندەي ەدى. مىنا جولداردى جىگەرىڭ قۇم بولىپ, جاسىماي وقۋ مۇمكىن ەمەس. «بىردە كۇن باتاردا ۇيگە كەلسەم, اپام تەرگە ءتۇسىپ جاتىر ەكەن. ساسقانىمنان اياعىن ۇستاي الىپپىن. مادينە قايتىس بولعاندا, ادامنىڭ ولەردە اياعىنىڭ سۋىناتىنىن كورگەنىم بار-تىن. ءال ۇستىندە جاتقان اپامنىڭ اياعى تىزەسىنە دەيىن تاستاي بولىپ, سۋىپ قالعان ەكەن. سەكەڭنىڭ بايبىشەسى راحيا شەشەيگە بارىپ, اپام قىسىلىپ جاتىر دەپ جىلاپ قويا بەرىپپىن. ول كىسى سەن بارا تۇر, مەن اناۋ تىگىنشى اتاڭدى ەرتىپ كەلەيىن دەدى.
تىگىنشى دەپ وتىرعانى وسى وڭىرگە بەلگىلى ەركەك كيىمدەرىن تىگەتىن رامانقۇل دەگەن كىسى. ول كىسىنى ەل اراسىندا «رامانقۇل ماشينەشى» دەپ تە اتايتىن. ول كەلىپ ءولىم ۇستىندە جاتقان اناما دەم سالدى, ماعان ريزاشىلىعىن سۇرادى. اپام بولسا, بۇل بالاما ريزامىن, مەنى وسىنداي حالدە تاستاپ كەتكەن سپانديارعا ريزا ەمەسپىن دەگەندى ايتتى. راحيا شەشەي: «و, جازعان, بالاڭ ءوزى كەتكەن جوق قوي, اسكەرگە الىندى ەمەس پە, وعان نەسىنە رەنجيسىڭ؟» دەگەندە عانا اپام سپانديارعا دا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
وسىلايشا ءىسىن ءبىتىرىپ, بۇل ەكەۋى ءۇيلەرىنە قايتپاق بولدى. «سەن شەشەڭنىڭ قاسىندا بولارسىڭ» دەگەندى ەستىگەندە, اپامنىڭ سول تۇننەن امان شىقپايتىنىن سەزگەندىكتەن, جالعىز قالۋعا قورقاتىنىمدى ايتتىم. راحيا شەشەي: «ەندەشە, انا بالالاردىڭ اياق جاعىنان كورپەسىنە كىرىپ جات. ءبىز وسىندا بولارمىز» دەگەن سوڭ, باسىمدى جاستىققا قويا سالىسىمەن سىلەم قاتىپ, ۇيىقتاپ كەتىپپىن. مەنى شىعارىپ سالىپ, ولار دا ۇيلەرىنە قايتىپتى. ءسويتىپ, بايعۇس انام ەكى كەرەگەنىڭ اراسىندا جالعىزدان جالعىز جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىسىپتى. مۇنى قالاي كەشىرەرسىڭ؟..»
قانداي اۋىر, اششى شىندىق! بۇدان اسقان مەيىرىمسىزدىك, قاتىگەزدىك بولا ما؟ بۇل «جانى اشىماستىڭ قاسىندا باسى اۋىرماستىڭ» ەڭ سوراقى ءتۇرى ەمەس پە؟ راحيا شەشەيدىڭ دە, رامانقۇل قارتتىڭ دا ءولىم اۋزىندا جاتقان جاندى جالعىز تاستاپ كەتكەنىن قالاي تۇسىنەمىز؟ ءتىپتى ۇل-قىز ءوسىرىپ وتىرعان انانىڭ: «سەن شەشەڭنىڭ قاسىندا قال», دەپ وڭ-سولىن تانىماعان بالانى اۋىر سىرقاتتىڭ جانىنا جالعىز قالدىرىپ كەتپەك نيەتى كىم كىمدى دە قاتتى شوشىندىرارى انىق. وسى ازاپتى ويدان مەنى بالا وزبەكالىنىڭ سەزىمتالدىعى, جاعدايدى بولجاپ, تۇسىنە الاتىندىعى سەرگىتتى. ونىڭ جالعىز قالۋعا قورقاتىنىن ايتقانىنا, سوعان اقىلىنىڭ جەتكەنىنە شۇكىر ەتتىم. ەگەر جازاتايىم ىنجىقتىق تانىتىپ, سول ءتۇنى ءولىم اۋزىندا جاتقان اناسىنىڭ قاسىندا قالعاندا, قورقىنىشتان جۇرەگى جارىلىپ و دۇنيەلىك بوپ كەتۋى دە مۇمكىن عوي.
اناسىن جەرلەپ كەلگەننەن كەيىنگى كورىنىس مىنانداي. «مۇنداعىلار اپامنىڭ كيىم-كەشەگىن, كورپە-توسەگىن ورتەپ, ىدىس-اياعىن جەرگە كومىپ جاتىر ەكەن. اپام مەن اكەپ بەرگەن قاۋىننان ۇنەمى قاق ءتىلىپ, كەرەگەنىڭ كوزىنە ءىلىپ كەپتىرەتىن. سول بەيشارانىڭ: «سپانىم كەلسە, تويعا جاراتامىن», دەپ ءورىپ قويعان قاقتارىن دا لاقتىرىپ جىبەرىپتى.
ول سونشا الاپەسپەن اۋىرىپ پا؟ ەڭ بولماسا, وسىنداي «قۇلاق ەستىپ, كوز كورمەگەن» سۇمدىقتى ماعان كورسەتپەي-اق ىستەسە قايتەر ەدى؟ ونىڭ ۇستىنە سارىپپەن (رەۆماتيزممەن) ناۋقاستانىپ, جۇرەك اۋرۋىنا شالدىققان سورلى انامدى اۋرۋحاناعا سالىپ ەمدەتپەگەنى بىلاي تۇرسىن, اسكەرگە كەتكەن بالاسىنان قالعان بەس-التى قويىن, بۇزاۋلى سيىرىن, باسپاعىن جاراتىپ, ءداستۇرلى «جەتىسىن», «قىرقىن», «جىلىن» دا وتكىزبەدى. انامنان ايىرىلعان سول ءبىر قارالى كۇنگى اعايىن-تۋعاننىڭ ز ۇلىمدىعى مەن ەكىجۇزدىلىگى ەستەن كەتپەس قايعىلى قاسىرەت بولىپ, جۇرەگىمدە ماڭگىلىك قالىپ قويدى».
مويىنداۋىمىز كەرەك, مۇنداي دۇنيەقوڭىز, قانىپەزەر, مەيىرىمسىز اعايىن-تۋىس ءار اۋىلدا دا بار. سوزبەن «بەيشاراعا وبال بولدى-اۋ» دەپ اياعانسىپ, قولعا ىلىككەنىن تالاپ, توناپ الاتىن تويىمسىزدارعا جول بەرمەس ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن اششى ويعا ەرىكسىز بەرىلەسىڭ.
قايعىعا قايعىنىڭ جامالا تۇسكەنى قانداي اۋىر. كىتاپتا اناسىنا امەڭگەرلىك جولمەن ۇيلەنگەن تۋىسى سەرىم وزبەكالىنى جەتەگىندەگى اتقا مىنگىزىپ, مەكتەپكە الىپ بارا جاتادى. جولاي كەزدەسكەن ادام: «سەكە, بۇل كىمنىڭ بالاسى, قايدا الىپ باراسىڭ؟» – دەپ سۇراعاندا, ونىڭ «جەسىر ايەلدىڭ بالاسى, مەكتەپكە الىپ بارامىن» – دەگەنى وزبەكالىنىڭ ءجۇرەگىن ماڭگىگە جارالاعانى ءسوزسىز. سەرىمنىڭ ءوز باۋىرىنان «جانىبەك تۋىسىمنىڭ بالاسى» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزىن اياعانى نەتكەن اقىماقتىق! «اسى جوق التىن اياقتىڭ, التىنىن ال دا وتقا جاق» دەمەكشى, ونداي اعايىندى بار ەسەبىنە ساناۋدىڭ ءوزى قيانات.
وزبەكالى ۇلگىلى شاكىرت اتانادى. مەكتەپتەگى قابىرعا گازەتىنە «وتە ۇقىپتى, ساباقتى جاقسى ۇلگەرىپ, كلاستاستارىنىڭ الدىنا شىقتى» دەگەن جولداردى وقىعان ءار وقىرمان ەرىكسىز تولقىپ, قۋانىش سەزىمىنە بولەنەرى انىق.
كىتاپتا جان جادىراتار, قايرات-جىگەر سىيلاپ, ءۇمىت وتىن تۇتاتار اۋىل اقساقالدارىنىڭ ويلى, ونەگەلى بەينەلەرى دە جاسالعان. مىسالى, ءومىرى جارىپ تاماق ىشپەگەن, ءسىڭىرى شىققان كەدەي بولعانمەن قايىرىمدىلىقتى, ادالدىقتى اينىماس سەرىك ەتكەن الاسا بويلى, ات جاقتى, بادىراق كوز قۇرمان قارتتىڭ پاراساتتىلىعىنا تامسانا تاڭداي قاعاسىڭ. ول ءۇيىنىڭ تۇندىگىن جاۋىپ, ىشكە كىرە بەرگەندە ەركە بالا وزبەكالى تۇندىگىن ايقارا اشىپ, سىقىلىقتاپ ك ۇلىپ, زىتا جونەلەدى. بۇل ارەكەتىن ءبىر ەمەس, ءار كەز قايتالايدى. قۇرمان قارت «وي, مەن سەنى قۇرتايىن» دەپ جورتا قۋعانمەن قاباق شىتىپ, اشۋلانبايدى. كەيىن وزبەكالى الماتىعا وقۋعا اتتانعانىندا: «قايتەيىن, قاراعىم, ساعان بەرەتىن قاراجات بولمادى. سۇتىنە ءشاي اقتاپ وتىرعان جالعىز ەشكىنى ساتايىن دەسەم, جاقىن جەردە بازار دا جوق» – دەپ ەگىلە سويلەپ, «اتاڭنىڭ ساعان باتاسىنان باسقا بەرەرى بولمادى» دەپ قولىن جايىپ, باتا بەرۋى ەلدىڭ ەلدىگىن تانىتقانداي. ول كىسىنىڭ: «بالام, مەرەيىڭ ءۇستەم بولسىن دەسەڭ, قۇربى-قۇرداستارىڭمەن, زامانداستارىڭمەن تاتۋ-ءتاتتى بول», دەگەن ءسوزى دە بارشامىزدى ويلانتىپ, ءتۇزۋ جولعا باستايتىنداي.
جاساعان اعاش كەبەجە, جۇكاياق, قوبديشالارى كەز كەلگەن ۇيدەن تابىلاتىن ءازىمبەك دەگەن ۇستا اتاسىنىڭ ۇيىنە بارعان سايىن قۋانىپ, ساقتاعانىن الدىنا توسىپ, ءان ايتقىزۋى, ريزالىعىن ءبىلدىرىپ, ونى جىگەرلەندىرۋى, ءمۇسىرالى دەگەن اتاسى كەمپىرىنىڭ جاپقان ەكى تابا نانىنىڭ بىرەۋىمەن شاي ءىشىپ, «قالعان تابا ناندى بالاعا بەر» دەگەندە كەمپىرى كەلىسپەي, قاباق شىتقانىن كورىپ, قامشىسىن الا ۇمتىلۋى, «بالام, ال مىنانى. سەنىڭ تارىعىپ جۇرگەنىڭدى بىلەم. كەلىپ تۇر بىزدىكىنە» دەۋى – شىن جاناشىر, مەيىرىمدى, اقىلدى اقساقالداردىڭ بەينەسىن تولىقتىرا تۇسكەندەي. ول كىسىلەردەي جاقسى ادامدار بولماسا, ءومىر توزاققا اينالار ەدى-اۋ دەگەن ويعا ەرىكسىز بەرىلگەنىم دە بار.
اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, اۋىل مەكتەبىندە ءۇش جىل مۇعالىم بولعانداعى ىزدەنىستەرى, ۇستازدىق جولداعى وي-تولعامدارى ءوزبەكالىنىڭ ەڭبەكسۇيگىش, سانالى ازامات بولىپ جەتىلە تۇسكەنىن اڭداتادى. اتا-انالاردىڭ, ءشاكىرتتەرىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە ءبولەنگەنى تۋرالى: «ءبىر جولى تۇماۋراتىپ جاتىپ قالدىم. ول كەزدە ءالى ۇيلەنە قويعان جوق ەدىم. ولار وزدەرىن قويارعا جەر تاپپاي ابىگەر بولىپ, دارىگەرگە جۇگىرىپ, دارىحاناعا بارىپ, بازاردان ءدام تاسىپ, الەككە تۇسكەنىن كورگەندە ەڭبەگىمنىڭ بوسقا كەتپەيتىنىن العاش رەت سەزىنگەندەي بولدىم. ارادا قانشا جىل وتسە دە ءشاكىرتتەرىم كوز الدىمنان كەتكەن ەمەس» – دەپ جازعانىنان دا كوپ سىر ۇققاندايمىن. ەگەر وزاعام كومسومول, پارتيا قىزمەتىنە اۋىسپاعانداي كۇن تۋعاندا تاماشا ۇستاز بولىپ, تاربيە سالاسىنان قۇندى ەڭبەكتەر جازۋى دا ءسوزسىز ەدى دەپ ويلايمىن. ول كىسىنىڭ مەكتەپتەن تىس قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋى, اسىرەسە, اۋداندىق «ءبىلىم» قوعامىنىڭ تاپسىرۋىمەن دالادا ارىق قازىپ جاتقاندارعا حالىقارالىق جاعداي تۋرالى لەكتسيا وقىپ, كوزگە ءتۇسۋى كومسومول, پارتيا جەتەكشىسى بولىپ جەتىلۋىنە جول اشقان مۇمكىندىك دەر ەدىم.
وزبەكالى اعامىزدىڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى ادالدىقپەن, ىسكەرلىكپەن, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارعانى ۇرپاعىمىزعا ماڭگىلىك ونەگە. ءبىر عانا دالەلگە جۇگىنەيىن. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.ماكاروۆ بيۋرو ماجىلىسىندە وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ت.نازاربەكوۆتى جۇمىسىنان بوساتىپ, ورنىنا ۋ.گورياچكوۆسكيدى بەكىتۋدى ۇسىنادى. وعان وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءو.ءجانىبەكوۆ نازاربەكوۆتىڭ العان بەتىنەن قايتا قويمايتىن, كوپ ماسەلەلەردى حاتشىنىڭ كومەگىنسىز, ءوزى-اق قولما-قول شەشە بەرەتىن ىسكەر باسشى ەكەنىن ايتىپ, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ۆ.ماكاروۆتىڭ شەشىمىنە قارسى بولادى. مىنا جولداردى وقىپ كورەلىك: «ۆيكتور يۆانوۆيچ, ءسىز كادرلاردى جاقسى بىلە بەرمەيسىز (ونىڭ ءابىرجىپ قالعانى بايقالدى). ويتكەنى, ولاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ بولسا دا مانسابى, قىزمەتىنىڭ ءساتتى بولۋى, جەكە باسىنىڭ ەسەن-ساۋلىعى سىزگە بايلانىستى. كەبىسىڭىزدى ءسۇيىپ, الدىڭىزدا قۇرداي جورعالاعاننىڭ ءبارى سىزگە قابىلەتتى, كىشىپەيىل, قىزمەتىنە جان-ءتانىمەن بەرىلگەن جاندار بولىپ كورىنۋى ءمۇمكىن» – دەي كەلىپ: «مەن گورياچكوۆسكي سياقتىلاردى سىزدەن گورى جاقسى بىلەم. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى شامالى, حاتشىلارعا قاعاز تاسىعاننان باسقا قولىنان ەشتەمە كەلە قويمايتىن ادامنىڭ نازاربەكوۆتى الماستىراتىنداي ونىڭ قاي قىلىعىمەن سىزگە جاعىپ جۇرگەنىن تۇسىنە الماي وتىرمىن» – دەۋىنىڭ وزىنەن-اق شىن ءمانىندە تەك ادىلدىكتى جاقتايتىن ەرجۇرەك كۇرەسكەر بەينەسىن تانيتىنىمىز انىق.
كوپ ۇزاماي وزبەكالى جانىبەكوۆ رەسپۋبليكا دەڭگەيىندەگى كومسومول باسشىلىعىنا اۋىسىپ كەتىپ, ۆ.ماكاروۆ ماسەلەنى «قايتا تەكسەرتكەن» بولىپ, گورياچكوۆسكيدى اۋىل شارۋاشىلىق ءبولىمى مەڭگەرۋشىلىگىنە قايتا ۇسىنادى. بۇل جولى ونىڭ ۇسىنىسىن بيۋرو مۇشەلەرىنىڭ ءبارى قولدايدى. بۇل قاتەلىكتى وبلىستىڭ پارتيا كوميتەتىنىڭ ءوزى جارتى جىل وتپەي-اق تۇزەپ, گورياچكوۆسكيدى قىزمەتىنەن بوساتۋعا ءماجبۇر بولادى. وسى ءبىر عانا مىسالدان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ كادرلاردى تاني بىلەتىن كورەگەن, كۇرەسكەر قاسيەتىن اڭعارامىز. مۇنداي كىسىنى سۇيمەۋ, قۇرمەتتەمەۋ ءمۇمكىن بە, ءسىرا؟ ءوزىم تۇركىستانعا جولىم ءتۇسكەن سايىن ارىستان باب اۋليە مەن وزبەكالى اعامنىڭ كەسەنەسىنە ءتاجىم ەتە ءيىلىپ, قۇران باعىشتايمىن.
كورنەكتى مەملەكەت, قوعام قايراتكەرى ميحايل ەسەناليەۆ اعانىڭ: «ءوز باسىم لاۋازىمىنا قاراماستان, ومىردە قيىن دا بولسا ءوز جولىمەن جۇرگەن, مىقتى سۇيەنىشى, قوڭدى كۇمانجىگى, نە ىقپالدى تۋىستارى مەن جەرلەستەرى سياقتى تىرەكتەرىنە ارقا سۇيەمەيتىن, ەشكىمگە جاعىنباي, ەشكىمنىڭ الدىندا جورعالاماي, قاتەلەسە ءجۇرىپ, تالاي تومپەشتەردى كورە ءجۇرىپ, ءوز دەمىنە پىسپەي, كوكىرەك كەرمەي, شىرت ەتپە شامشىل بولماي, تۇتاس تۇلعاعا اينالعان ادامدى سىيلايمىن. وزبەكالى قازاقستاننىڭ وسىنداي قايراتكەرلەرى قاتارىندا بولاتىن» – دەگەن باعاسىن قۋانا قۇپتايمىن. ول كىسىنىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارىن وقىپ, ۇلتتىق مۇددەمىز, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز تۋرالى تىڭ ماعلۇماتتار الىپ, رۋحاني باي تۇسكەنىمدى ۇلكەن ريزالىق, العىس سەزىممەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
اسەر-سەزىمىمدى تۇيىندەي ايتسام, حالقىمىزدىڭ ابىرويىنا ابىروي قوسقان, ازاماتتىق ار-نامىسىن ءاردايىم تۋ ەتىپ بيىك ۇستاعان, ءبىرتۋار وزبەكالى اعامىزبەن كەزىندە قارىم-قاتىناس جاساي الماعانىما, جاستىقتىڭ اسەرىنەن «مەن دارىگەرمىن, ول كىسى پارتيا قىزمەتكەرى, ءسوزىمىز جاراسا قويماس» دەپ تارتىنشاقتاعانىما قازىر قاتتى وكىنەم. ادامنىڭ جاسى ۇلعايعان سايىن حالقىڭ تۋرالى ويلارعا ءجيى باتىپ, وتكەن تاريحىمىزدى بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىعىڭ ەسەلەپ ارتا تۇسەدى ەكەن. جۇبانىشىم – وزاعامنىڭ ەكى تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارىنىڭ تاعىلىمدىق, تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ دۇنيەلەر ەكەنىنە تولىق كوز جەتكىزدىم.
جاقىندا ارقالىق قالاسىندا قىزمەت ەتكەن تۋىس ءىنىم تۇرسىننان وزبەكالى ءجانىبەكوۆ اعامىزدىڭ ۇلتتىق نامىس, ۇلتتىق مۇددە تۋرالى جازعاندارى, سول جولداعى ىزدەنىستەرى تۋرالى ارقالىقتىقتاردىڭ اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەرىن ەستىگەنىمدە دە ول كىسىنى ءىشى-باۋىرىم ەلجىرەي جاقسى كورە ءتۇستىم. ەندىگى نيەتىم – وزاعام تۋرالى جازىلعان ەستەلىكتەردى, زەرتتەۋ ەڭبەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ الىپ, وقي بەرۋ, وزاعام تۋرالى بىلە بەرۋ.
ءمۇسىلىم دايىربەكوۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
سوڭعى جاڭالىقتار
قوستاناي وبلىسىندا ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ جولى كەسىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 18:50
رەفەرەندۋمنىڭ قاشان وتەتىنى بەلگىلى بولدى
قازاقستان • بۇگىن, 18:08
يسلام ساتپاەۆ نىسانا كوزدەۋدەن ازيا چەمپيونى اتاندى
سپورت • بۇگىن, 17:59
ەلىمىزدە 490 مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورنى بوس تۇر
ءبىلىم • بۇگىن, 17:55
«اتىراۋ» فۋتبول كلۋبى الداعى ويىندارىن تۇركىستاندا وتكىزەدى
فۋتبول • بۇگىن, 17:42
بيىل ءپىتىر ساداقا مولشەرى قانشا تەڭگە؟
ءدىن • بۇگىن, 17:25
قازاقستان ازاماتى تۇركيادان ەكستراديتسيالاندى
وقيعا • بۇگىن, 17:15
پرەزيدەنت جاقىندا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 17:02
قىسقى وليمپيادا: ءۇش موگۋلشىمىز فينالعا شىقتى
سپورت • بۇگىن, 16:43
سەرگەي پونومارەۆ: جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستانداعى قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىكتى نىعايتادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 16:37
ماگەررام ماگەرراموۆ كونستيتۋتسيا جوباسىن رەفەرەندۋمعا شىعارۋدى ۇسىندى
قوعام • بۇگىن, 16:26
2026 جىلعى ورازا كەستەسى جاريالاندى
قوعام • بۇگىن, 16:10
