تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق قىرلارى

1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسا­نىن­دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونس­تي­تۋتسيالىق زاڭى قابىلدان­دى. وسى ۋاقىتتان باستاپ رەسپۋبليكا ەگەمەندى, دەموكراتيالىق مەملەكەت ءمار­تەبەسىنە يە بولىپ,  ءوز تەرري­تو­ريا­­سىندا وكىمەت بيلىگىن تولىق يەلەنىپ, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن دەربەس بەلگىلەپ, جۇرگىزە باستادى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سىنىڭ حV سەسسيا­سىندا سويلە­گەن سوزىندە: «ءبىز ەۆوليۋ­تسيالىق دامۋ مەن سالا-ماتتى پراگما­تيزمنىڭ پايداسىنا, قاراپايىم ادام­دار­دىڭ بەرەكەتتىلى-گى مەن وركەندەۋى ءۇشىن توتاليتارلىق وتكەننەن, سىلكىنىستەر مەن جۇمىل­دىرۋشىلىق جولى­نان ءبىرجولاتا باس تارتتىق» دەپ اتاپ ءوتتى. قازاقستاندىقتار مەملەكەتتىك سترا­تەگيانى باسشىلىققا الا وتى­رىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رە­فور­­مالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, ساياسي جۇيەنى جەتىلدىرىپ, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ۇستىندە. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىن نىعايتۋ – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەلگىلەگەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ماگيسترالدىق با­عىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلا­دى. بۇل «2010-2014 جىلدارعا ار­نالعان جەدەل يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاما­سىن­دا» كورىنىس تاپتى. بۇل مىندەتتى شەشۋ جاڭا تەحنولو­گيالاردى قۇرۋ مەن ەنگىزۋدى, وزىق جوبالاردى جۇزەگە اسى­رۋدى, ەلىمىز­دىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن شوعىرلان­دىراتىن عىلىمي-ءوندىرىس­تىك كەشەندەردى قۇرۋدى تالاپ ەتەدى. وتان­دىق جوعارى مەكتەپتى  حالىق­ارا­لىق ءبىلىم ستاندارتتارىنا جەتۋگە باعىتتايتىن بۇل ماقساتتار, «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لاما­سىندا» جانە «عىلىم تۋرالى» جاڭا زاڭدا ەسكەرىلگەن. بۇل ەلىمىزدىڭ نەگىزگى قۇقىقتىق قۇجاتتارىندا, ەڭ الدىمەن, كونس­تيتۋتسياسىندا نەگىزگە الىنعان سترا­تەگيالىق باسىمدىق­تاردىڭ كو­رى­نىسى بولىپ تابىلادى. ۇنەمى العا قاراي جىلجۋ, قو­عام­دىق ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق سالالارداعى وزگەرىستەر اي­قىن ىلگەرىلەۋشىلىك سيپاتقا يە بولۋدا. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى الەم­دىك ارەنادا ءوزىن سەنىمدى تۇردە تانىتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز وزگەرىستەرگە, حالىقارالىق ينتەگراتسيالارعا, حا­لىق­تىڭ تۇر­مى­سىن جاقسارتۋعا ۇمتى­لىسىمەن تار­تىمدى بولىپ وتىر. ۇلت كوشباس­شىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­­تىڭ ايتۋى بويىنشا, «ءبۇ­گىندەرى قازاق­ستانداعى رەفورمالار تاجىريبە­سىنىڭ ناتيجەلى ەكەندىگىن حالىق­ارالىق ساراپشىلار عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە الەمدەگى باس­تى مەملەكەتتەر ليدەرلە­رىنىڭ وزدە­رى دە مويىنداپ وتىر. قازاق­ستاننىڭ كوش­باسشىلىعى ءساتتى تاڭداپ الىن­عان وتپەلى ءداۋىردىڭ ساياسي-ەكو­نوميكالىق ۇلگىسىنە نەگىزدەلگەن». سونىمەن قاتار بۇل ستراتە­گيالىق باعىتتىڭ ءساتتى بو­لۋى كوبىنەسە تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىل­دارى پرەزيدەنت نەگىزىن سالعان قۇقىقتىق ىرگەتاسقا نەگىزدەلەدى. 1990 جىلى 25 قازانداعى قازاق كسر-ءىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسياسى قازاق مەم­لە­­كەتتىلىگىنىڭ ەگەمەندىك قۇقىعىن نى­عايتۋ ءۇشىن نەگىزگى, تۇبەگەيلى قۇقىق­تىق نورمالارىن بەلگىلەپ بەردى. دەكلاراتسيا قازاق كسر اۋ­ماعىندا كونستيتۋتسيا مەن زاڭدار­دىڭ ۇستەمدىگىن جاريالادى. جەر جانە ونىڭ قويناۋى, سۋ, اۋا كەڭىس­تىگى, وسىمدىك جانە جانۋارلار الەمى, باسقا دا تابيعي رەسۋرستار, حالىق­تىڭ مادەني جانە تاريحي قازى­نالارى, ونىڭ اۋماعىنداعى بارلىق ۇلتتىق بايلىقتار – ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەت قازاق كسر-ءنىڭ ەگەمەندىگىنىڭ نەگىزىن قۇراي­تىن وزىندىك مەنشىگى بولىپ جاريا­لاندى. سونىمەن قاتار دەكلاراتسيا  قازاق كسر-ىندەگى زاڭ شىعارۋ­دىڭ ۇلت­تىق جۇيەسى تۋرالى ماڭىزدى قاعيدانى بەكىتتى. بۇل كەيىن مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىك تۋرالى كونستيتۋ­تسيالىق زاڭدا كورىنىس تاپتى. قازاق­ستاندىق قوعام­نىڭ دەموكراتيالىق, قۇ­قىقتىق, الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق ءجا­نە مادەني قايتا قۇرۋلار تۋرالى باستى يدەيا­لارىن نەگىزگە العان وسى دەكلاراتسيادان, تولىق مەملەكەتتىك تاۋەلسىز­دىكتى قۇرۋ جولىنداعى ەلدىڭ مەملە­كەتتىك-قۇقىقتىق جۇيەسىن ودان ءارى دامى­تۋدىڭ دايىندىق كەزەڭى باستالدى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسياسى ەلى­مىز­دىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنىڭ باستا­ماسى بولىپ تابىلدى. دەكلاراتسيا تاۋەلسىز قازاق­ستاندىق مەملەكەت­تىلىك­تىڭ نەگىزىن سالدى. بۇل قۇجاتتا قازاقستاننىڭ شىنايى ەگەمەندى­گىنىڭ بارلىق بەلگىلەرى: جەكەمەنشىك اۋماق جانە ازاماتتىق, بيلىك دەربەستىگى جانە تۇتاستىعى, مەملەكەتتىك بيۋدجەت, حالىقارالىق قاتى­ناس­تارداعى دەربەستىك, مەملەكەتتىك ەگە­مەندىكتىڭ كلاسسيكالىق بەلگىلەرى – ەلتاڭبا, تۋ, ءانۇران, سونىمەن قاتار جەكە ۇلتتىق ۆاليۋتا بەكىتىلدى. قازاق­ستان وزىندىك دۇنيەتانىمى, ادەت-عۇرپى, سالت-ءداستۇرى, سونىمەن قاتار, ءوزىنىڭ بولاشاق دامۋىن ايقىن كورە الاتىن مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق قاتى­ناس­تار­داعى بىرەگەي, قايتالانباس سۋبەكت رەتىندە ءوزىن تانىتتى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى ءۇشىن كوپتەگەن قادامدار مەن شەشىمدەر قابىلدانىپ, قاراستىرىلدى, ەندى وسىلارعا تەك قانا ەلدىڭ تاۋەل­سىزدىگىن دەكلاراتسيا تۇرىندە ەمەس شىنايى تۇردە بەكىتەتىن زاڭدىق سيپات بەرۋ عانا قالدى. بۇل مىندەت 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاق­ستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرا­لى» كونستيتۋتسيا­لىق زاڭدى قابىل­داۋمەن جۇزەگە اسىرىلدى. كونستيتۋتسيالىق زاڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ءوز تەرريتورياسىندا وكىمەت بيلىگىن تولىق يەمدەنگەن تاۋەل­سىز, دەموكراتيالىق جانە قۇ­قىق­تىق مەملەكەت دەپ جاريالادى. كونستيتۋ­تسيالىق زاڭ مەملەكەتتىڭ باعىتىن جەكەمەنشىكتىڭ الۋان ءتۇر­لىلىگىنە نەگىزدەلگەن وزىندىك قار­جىلىق-نەسيەلىك, سالىق جانە كەدەندىك ساياساتى بار دەربەس ەكونو­ميكالىق جۇيە قۇرۋعا بەكىتتى. كونس­تيتۋتسيالىق زاڭدا بەكىتىلگەن ەكونو­ميكالىق جۇيە قارجى-نەسيەلىك, سالىق جانە كەدەن ينستيتۋتتارىن قۇ­رۋ­مەن, 1993 جىلى اينالىمعا ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگەنى ەنگىزۋمەن نىعايتىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا از ۋاقىت ىشىندە مەملەكەتتىلىكتىڭ بار­لىق قاجەتتى بەلگىلەرىن قۇرا ءبىلدى. العاش رەت بىرىڭعاي قازاق­ستان­دىق ازاماتتىق بەلگىلەندى. ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعىن قورعاۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق زاڭدا وزىندىك اسكەري قۇرىلىمداردى – قارۋلى كۇش­تەردى, رەسپۋبليكالىق گۆارديانى, ىشكى جانە شەكارا اسكەر­لەرىن قۇرۋ قاراستى­رىلدى. بۇدان باسقا, كونستيتۋتسيالىق زاڭ قازاق ۇلتىنىڭ ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قۇرى­لىسىن ءوزى شەشۋ قۇقىعىن راستاي وتىرىپ, تاريحي تاعدىر ورتاق­تاستىعى قازاق ۇلتىمەن بىرىكتىرگەن رەسپۋبلي­كانىڭ بارلىق ۇلتتارىنىڭ ازاماتتارى, قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس حالقىن قۇ­رايدى, بۇل حالىق قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنداعى ەگە­مەن­دىكتىڭ بىردەن ءبىر يەسى جانە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ قاينار كوزى بولىپ تابىلادى دەپ تانىلدى. ونى قازاق ۇلتىمەن بىرگە ورتاق تاريحي تاعدىر بىرىكتىرگەن رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ۇلتتارى قۇرايدى. قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋ ۇدەرىسىنىڭ باي تاريحى بار. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قۇرى­لىستىڭ تاريحي مىندەتتەرىن شەشۋدە ۇلگى بولا الادى. قازاقستان رەس­پۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىك العان ۋاقىت­تان بەرى ەكى كونستيتۋتسيا قابىل­دادى. العاشقى كونستي­تۋتسيانى 1993 جىلى 28 قاڭتاردا رەسپۋبليكانىڭ جوعارعى كەڭەسى قابىلداپ, كونستيتۋتسيا نور­مالارىنىڭ تىكەلەي ارەكەتىن بەكىتتى. كسرو قۇلاعان سوڭ قازاقستان حال­قىنا ءوزىنىڭ تولىق­قاندى مەملەكەتتىلىگىن قۇرۋعا ءمۇم­كىندىك تۋدى. بۇل مۇمكىندىكتى قا­زاقستان حالقى پايدالانا ءبىلدى. ول 1990 جىلدارى الەۋ­مەتتىك-ەكونو­ميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردان, ەگەمەندى قازاقستاننىڭ العاش­قى كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋ­دان باستاۋ الدى. العاشقى كونستيتۋ­تسيانى قايتا باعالاۋ قيىندىق تۋعىزادى, وندا قازىرگى كونستيتۋتسيو­نالدىق نەگىزگى يدەيالارى – بيلىكتى ءبولۋ پرينتسيپتەرى, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ۇستەمدىگى, قازاق­ستان حالقىنىڭ الەمدىك قوعام­داستىق قاتارىندا بولۋ يدەياسى, سوتتىق باقىلاۋ جانە باسقالارى كورىنىس تاپتى. ەگەمەن قازاقستان­نىڭ ال­عاشقى كونستيتۋتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىن جۇزەگە اسىرۋ قوعام ءومىرىنىڭ كوپتەگەن سالالارىندا جا­عىمدى وزگەرىستەرگە جاردەمدەستى. ساياسي, ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق جانە الەۋ­مەتتىك سالالاردى رەفورمالاۋدا كونستيتۋتسيا باستى قۇرال بولىپ تابىلدى. دەموكراتيانىڭ نەگىزگى ينستيتۋت­تارىنىڭ قىزمەت ەتۋى ءبىزدىڭ كورگە­نى­مىزدەي العا جىلجۋدىڭ دالەلى بولدى. بۇل 1995 جىلعى 30 تامىزدا قابىل­دانعان قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ كەلەسى كونستيتۋتسياسىنان ەرەكشە بايقالدى. بۇل كونستي­تۋتسياعا العاش رەت ازاماتتىڭ قۇقىنا قاتىستى عانا ەمەس, ادام دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن ودان اجىراماس قۇ­قىقتارىنا دا قاتىستى نورمالار ەندى. ول بويىنشا پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى مەملەكەتكە ساي, قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساياسي جۇيەنىڭ باستى تۇلعاسى بولىپ تابىلادى, بيلىك تارماق­تارىنان جوعارى تۇرادى. سونىمەن قاتار پارلامەنت تۋرالى كونستي­تۋتسيالىق ءبولىم وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. قازىرگى قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا جالپى حالىقتىق رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە قابىلدانىپ, پرەزي­دەنت­تىڭ ايتۋىنشا شىنايى «قوعام­دىق كەلىسىمشارت» بولدى. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن تالقىلاۋعا 3 ميلليوننان استام قازاقستاندىق قاتىسىپ, 31 مىڭنان استام ۇسى­نىستار جاسالدى. ەلىمىزدىڭ ەكىنشى كونستيتۋتسياسى ءمانى جاعىنان كونس­تيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن, تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان باستاپ رەسپۋبليكادا بولىپ جاتقان وزگەرىس­تەردى بەكىتكەن زاڭدىق اكتى بولىپ تابىلدى. قازاقستاننىڭ كونستي­تۋتسيالىق دامۋى قۇقىقتىق مەملەكەتتى قۇرۋ يدەياسى – العاش رەت مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيادا جاريالاندى جانە ودان ءارى نەگىزگى زاڭدا بەكىتىلگەندىگىن كورسەتتى. بۇنىمەن بىرگە باستى پرينتسيپتەر اراسىندا مەملەكەتتىك بيلىكتى زاڭ­شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت بيلىگى دەپ ءبولۋ ءپرينتسيپى دە جاريا­لانعان بولاتىن. كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق جاق­تارىن قامتي وتىرىپ, كوپ ماق­ساتتى جانە كەشەندى سيپاتقا يە بولاتىن كونستيتۋتسيالىق ۇدەرىستەر­دىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولىپ تابىلدى. كونستيتۋتسيا مەملەكەتتىڭ باستى زاڭى رەتىندە – ۇلتتىق قۇقىقتىڭ قاينار كوزى, بارلىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ وزەگى, اعىمداعى زاڭناما­لاردىڭ زاڭدىق بازاسى بولىپ تابى­لادى. قۇقىق كوزدەرىنىڭ جۇيەسىندە باسىم شارتتاردى بىلدىرەتىن, كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ جانە وزگەرتۋ وعان جوعارى زاڭدىق كۇش بەرەتىن ەرەكشە تارتىپپەن قامتاماسىز ەتىلەتىن ونىڭ ۇستەمدىگى – كونستي­تۋتسيانىڭ نەگىزگى زاڭ رەتىندەگى ماڭىزدى زاڭدىق قاسيەتىنە جاتادى. كونستيتۋتسيانىڭ بۇل قاسيەتتەرىندە قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى – نەگىزگى زاڭدا كورسەتىلگەن قۇقىق­تىڭ ۇستەمدىگى كورىنىس تابادى. كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگى قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسى ەگەمەندىگى ونىڭ بارلىق اۋماقتارىنا تاراي­تىن­دىعىن بىلدىرەدى. اتا زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ بەكىتىلۋىن, قۇقىقتىق مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋعا ۇمتى­لىستى, سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ كونستيتۋتسياعا باعىنۋىن بىلدىرەدى. كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگى ونىڭ ارەكەتتىلىك شىنايىلىعىمەن, قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا شەشۋشى اسەر ەتۋ مۇمكىندىگىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1995 جىلعى كونستيتۋتسياسى  قوعام­داعى دەموكراتيالىق ۇدەرىستەردى قالىپتاستىرۋدى بەكىتتى. كونستيتۋ­تسيا­نىڭ العىسوزىندە «قازاقستان حالقى ەگەمەندىك قۇقىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ, وسى كونستيتۋتسيانى قابىل­دايدى» دەپ بەكىتىلگەن. ەگەر حالىق ەگەمەندىگى يدەياسىن نەگىزگە الاتىن بولساق, وندا كونستيتۋتسيالىق نور­مانىڭ قۇرىلتايلىق سيپاتى تۋرالى ايتۋعا بولادى. كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەردە حالىق بوستاندىعى, جۇزەگە اسىرىلادى دا, كونستيتۋتسيا نورما­لارى قۇرىلتايلىق, ياعني العاشقى سيپاتقا يە بولادى. ءدال وسى كونستيتۋتسيا ارقىلى قازاقستان حالقى مەملەكەتتى قۇردى, ونى باسقارۋدىڭ, قۇرىلىمىنىڭ تۇرلەرىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇرىلىستىڭ نەگىزدەرىن, ادام مەن ازامات مارتەبەسىن بەلگىلەدى. ول مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ۇيىمداستى­رۋىمەن جۇزەگە اسىرۋىمەن, تۇل­عانىڭ قۇ­قىقتىق مارتەبەسىمەن باي­لانىستى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ باستى, نەگىزگى توپتارىن بەكىتەدى, باسقا زاڭ­داردىڭ نورمالارىنا قارا­عاندا قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ تالداپ قورى­تۋدىڭ اناعۇرلىم ماڭىزى قۇقىقتىق نورمالارىنان تۇرادى. بۇل كونستيتۋتسيا قابىلدانۋى ءتيىس ناقتى زاڭداردى كورسەتە وتىرىپ, قۇقىقتىق رەتتەۋگە جاتاتىن قوعامدىق قا­تىناس­تاردىڭ سالالارىن قاراستى­رۋىنان كورىنەدى. مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق قۇرىلىس­تىڭ دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭ 2007 جىلى 21 مامىردا «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنا وزگەر­تۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋمەن بەلگىلەندى. وندا نەگىزگى زاڭداعى ەل ءۇشىن ماڭىزدى جاڭالىقتار جاريالاندى. بۇنىمەن قوسا, ۋاقىتتىڭ سىنىنان وتكەن مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ ولشەمدەرى ساقتالدى. ازاماتتىق ينستيتۋتتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ قارىم-قاتىناستارىن ءۇي­لەستىرەتىن باعىتتىڭ ارقاسىندا وسى زاڭ مەملەكەت پەن تۇلعانىڭ بەلسەندى ءوزارا ارەكەت ەتۋىنە قويىلعان كونس­تيتۋتسيالىق تىيىمدار مەن شەكتەۋلەردى الىپ تاستادى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭارتتى. ول قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ ىشكى جاع­دايى مەن ونىڭ مۇقتاجدىق­تا­رىنا تولىق جاۋاپ بەرەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ قالىپتاسۋ جىل­دارىن­دا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتتى. مەملەكەتتە ەلدىڭ ساياسي جانە ەكونو­ميكالىق جۇيەسىن دامىتۋعا باعىت­تالعان جاڭا قۇندىلىقتار, جاڭا باعدارلار بار, ءتيىمدى الەۋمەتتىك-ساياسي جۇيە جۇزەگە اسىرىلدى. شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالۋدا. تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا قازاقستان­دىق جولدىڭ – ەركىندىك, بىرلىك, تۇ­راقتىلىق, گۇل­دەنۋ سياقتى نەگىزگى قۇندىلىقتارى قالىپتاستى. ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىنىڭ ۇرانى – بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ جيىرما جىلى دەپ بەلگىلەندى. ەركىن كوبەەۆ, ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.