جامبىل اۋدانى, جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى شايقورىق ەلدى مەكەنىندە كەزىندە ءجۇزىم باۋى بولعان. كەڭەس داۋىرىندە ايگىلى جۇزىمدىك ورنىنا اينالعان القاپ كەيىنگى ۋاقىتتا پايدالانىلماي, 15 جىل بويى بوس جاتقان ەدى. ءتىپتى بۇل جەر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قوقىس تاستايتىن ورنىنا اينالىپ كەتكەن بولاتىن. الايدا مەملەكەتتىڭ قولداۋى ارقىلى پايدالانىلماي بوس جاتقان جەر بۇگىندە جايقالعان الما باعىنا اينالدى.
2014 جىلى «سادى ۆوستوكا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولىپ قۇرىلعان كووپەراتيۆ اۋەلى اۋدان اكىمدىگى ارقىلى 117 گەكتار جەر الىپ, شارۋاسىن باستاعان. ودان كەيىن 24 گەكتار جەرگە ينتەنسيۆتى الما باعىن سالدى.
«اۋەلى قوقىستاردى تازارتۋ جۇمىستارىمەن ءبىر جىل اينالىستىق. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 300 كاماز قوقىس شىعارىلدى. شارۋانىڭ ءبارى رەتكە كەلىپ, الما باعىن سالدىق. 2016 جىلى بۇل جەردەن ءبىرىنشى رەت 400 توننا الما الدىق», دەيدى «سادى ۆوستوكا» جشس باسشىسى التاير دوسىمبەكوۆ.
اتالعان ونىمدەر استانا, الماتى قالالارىندا جانە وبلىس اۋداندارىندا 120-150 تەڭگە ارالىعىندا ساتىلىپتى. ال 2016 جىلى وسى جەردەن تاعى دا «شايقورىق باۋى» دەپ اتالاتىن وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرىلعان. بۇل ماقساتقا «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق ارقىلى ليزينگپەن 680 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, 50 گەكتار جەرگە الما باعى سالىنعان. الما باعىنىڭ كوشەتتەرى ارنايى پولشادان اكەلىنگەن ەكەن. بۇگىنگى تاڭدا وندىرىستىك كووپەراتيۆتە 10 ادام بار. ال اعىمداعى جىلى تاعى دا 15 گەكتار جەرگە ينتەنسيۆتى الما باعى ەگىلىپ, كەيىنگى جىلدارى ءونىم بەرۋگە دايىن.
سەرىكتەستىك باسشىسى ينتەنسيۆتى الما باعىنا قاتىستى ءبىر ماسەلەنى ايتىپ ءوتتى. «مەملەكەت بىزگە ءار ءتۇپ الما كوشەتىنە 315 تەڭگەدەن سۋبسيديا بەرىپ وتىر. ناتيجەسىندە بيىل 800 توننا الما الدىق. بۇگىندە بۇل جەردە 50-60 ادام جۇمىس ىستەيدى. قۇدايعا شۇكىر, ءونىم جامان ەمەس. بىراق بىزگە ەندى الما ساقتايتىن زاماناۋي قويما كەرەك بولىپ تۇر. جيىن-تەرىم كەزىندە ونىمدەردىڭ ءبارىن ءبىر مەزگىلدە ساتۋ قيىن. ساتساق تا, ارزان باعاعا ساتىلادى. ەگەر قويمانى ءوزىمىز سالاتىن بولساق, وعان كەتكەن شىعىندى اقتاي المايمىز. ماسەلەن, ەۋروپا مەملەكەتتەرىندە كاسىپكەر قويما سالاتىن بولسا, ونىڭ 70 پايىزىن مەملەكەت تولەيدى ەكەن. بىزدە دە وسى ءۇردىس جولعا قويىلسا ەكەن دەيمىن. ءبىز جينالعان ونىمدەردى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانى, مايتوبە اۋىلىنداعى قويمادا ساقتاپ وتىرمىز. ساقتاعانىمىز ءۇشىن ءار كيلو الماعا 6 تەڭگەدەن تولەيمىز. ودان كەيىن تاسىمالدىڭ شىعىنى تاعى بار. تەحنيكانىڭ ءبارى ليزينگتە. نەسيەنى تولەيتىن ۋاقىت تا جاقىنداپ كەلەدى», دەيدى ول.
مىقتى مامان قاي كەزدە دە سۇرانىسقا يە. سوندىقتان اتالعان سەرىكتەستىكتەن 4 ادام ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا پولشا مەملەكەتىنە جىبەرىلگەن. سونىمەن قاتار التاير دوسىمبەكوۆ جاس مامانداردى تارتۋ, ولاردى جۇمىسقا ۇيرەتۋ بۇگىندە وزەكتى ەكەنىن جەتكىزدى. جاقسى مامان بولماسا, جاقسى ناتيجەنىڭ دە بولمايتىنىن ايتتى.
ينتەنسيۆتى الما باعىن دامىتۋ جامبىل اۋدانىندا بىرىڭعاي قولعا الىنىپ, بۇگىندە مۇندا ءۇش ءىرى الما باعى سالىنعان. 2015 جىلى اقباستاۋ اۋىلىندا «اۋليە-اتا الما» وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرىلىپ, اتالعان كووپەراتيۆ 2016 جىلى كوكتەمدە 50 گەكتار جەرگە الما كوشەتىن وتىرعىزىپتى. ءار گەكتاردان 10 توننا الما الۋ جوسپارلانىپ وتىرعان الما باعى 2021 جىلعا قاراي ءونىم بەرە باستاماق. مۇندا دا «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق ارقىلى 664 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇگىندە كووپەراتيۆتىڭ 10 مۇشەسى بار. باسشىسى رۋستام گانيجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كووپەراتيۆ مۇشەلەرى اتالعان سومانى 10 جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتكە قايتارۋ كەرەك ەكەن. الايدا كاسىپكەر بۇل جەردە ۇلكەن ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن اۋەلگى كەلىسىم بويىنشا 14 پايىز نەسيەنىڭ 7 پايىزىن مەملەكەت تولەيتىن بولعان. كەيىن مينيسترلىك تاراپىنان وزگەرىستەر ورىن الىپ, ەندى 14 پايىز نەسيەنىڭ ءبارىن دە ءوزىمىز تولەيتىن بولىپ وتىرمىز», دەيدى ول.
ال قاراكەمەر اۋىلدىق وكرۋگى قۇمتيىن ەلدى مەكەنىندە ورنالاسقان «ALTYN ALMA – A» وندىرىستىك كووپەراتيۆى دە «اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى» اق ارقىلى ليزينگپەن قارجىلاندىرىلعان. مۇنداعى الما باعىنىڭ جالپى الاڭى 60 گەكتار بولسا, ونىڭ 50 گەكتارىنا كوشەتتەر وتىرعىزىلعان. الما باعى 2020 جىلى تولىق قۋاتتىلىعىنا شىققاندا جىلىنا 2500 تونناعا دەيىن ءونىم بەرەدى ەكەن.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قۇلكەەۆ مۇنداي نەسيە قازىر تەك ءبىر جىلعا عانا بەرىلەتىنىن ايتادى. باسقارما تاراپىنان الما باقتارىن تامشىلاتىپ سۋارۋ ءۇشىن 1 گەكتار جەرگە كەتەتىن شلانگاعا 134 مىڭ تەڭگەدەن, ال ءبىر ءتۇپ كوشەتكە 315 تەڭگەدەن تولەنەدى ەكەن. سوندا شارۋالاردىڭ كەتكەن شىعىنىنىڭ 30 پايىزىن باسقارما وتەيدى.
بۇگىندە وبلىستاعى قارقىندى الما باقتارى قولداۋعا يە. مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان قولداۋ از ەمەس. الايدا كاسىپكەرلەردى قويما جايى مەن نەسيە جايى الاڭداتىپ وتىر. ەگەر 14 پايىز نەسيەنى تۇگەلىمەن وزدەرى تولەيتىن بولسا, ونىمنەن تۇسەتىن تابىستىڭ ءبارى قارىزدى جابۋعا كەتەتىنىن ايتادى. سوندىقتان دا مەملەكەت تاراپىنان وسى تەكتەس ماسەلەلەر بويىنشا قولداۋ كۇتەتىندەرىن جەتكىزدى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
