«بيىل قىلمىس 12 پايىزعا ازايدى. ونىڭ ىشىندە توناۋ – 15,2 پايىزعا, زورلاۋ – 14,4 پايىزعا, ۇرلىق – 12,2 پايىزعا, بۇزاقىلىق – 19,6 پايىزعا كەمىدى. دەگەنمەن, ءبىزدى جەكە باسقا قاتىستى جاسالاتىن اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستاردىڭ ازايماۋى الاڭداتىپ وتىر. سوڭعى ءبىر جارىم جىلدى الىپ قارايتىن بولساق, قىلمىسكەرلەردىڭ قولىنان 3093 ادام قازا تاۋىپ, 1430 ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زيان كەلگەن. ءالى دە بولسا باسقانىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ قىلمىسىنىڭ سانى ازايماي تۇر. ونىڭ ۇلەسى 67 پايىزدان اسادى. مىسالى, مىنا ايماقتاردا ۇرلىقتىڭ كولەمى ودان دا كوپ. ولار, الماتى قالاسى – 73,8 پايىز, الماتى, اقتوبە وبلىستارى – 71,7 پايىز, اقمولا, باتىس قازاقستان وبلىستارى 70 پايىزدان. ءاربىر بەسىنشى ۇرلىق ازاماتتاردىڭ پاتەرىنە, ۇيىنە جاسالادى. وتكەن جىلى جانە بيىل 4 مىڭنان استام ەسىرتكى قىلمىسى انىقتالدى. ءبىز ءۇشىن ەڭ قاۋىپتىسى – اۋعان گەروينى. ول كورشى ەلدەر ارقىلى بىزگە ترانزيتپەن كەلىپ, رەسەيگە, ەۋروپاعا تاسىمالدانادى. ساراپشىلاردىڭ ەسەبى بويىنشا, گەرويننىڭ 10 پايىزى ترانزيت ەلدە قالىپ قويادى ەكەن. ارينە بۇل جاعدايدان ءبىز شەت قالا المايمىز. سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا ەۋروپالىق سينتەتيكالىق ەسكىرتكىدەن دە قاۋىپ ارتىپ كەلەدى. دەلدالدار ولاردى ينتەرنەت ارقىلى تاراتادى جانە ولاردىڭ ترافيگىن انىقتاۋ وڭاي ەمەس. بۇل جاعدايدى ءوزىمىزدىڭ شيكىزاتتىق بازا دا قيىنداتىپ وتىر. ول – شۋ القابىنداعى قاراسورا. ال وڭتۇستىك اۋماقتا, اسىرەسە قىزىلوردا وبلىسىندا ادامدار ء«ۇندى قارا سوراسىن» وسىرۋمەن اينالىسقان. وسىلايشا ءۇش جىلدىڭ ىشىندە 154 پلانتاتسيا انىقتالىپ, 215 توننادان استام قاراسورا تاركىلەنىپ الىندى. وسى ماسەلەگە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ نازار اۋدارۋى تەگىن ەمەس», دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ.
سونىمەن قاتار ول قازىر ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋىندا 67 مىڭنان استام ماسكۇنەم ەسەپتە تۇرعانىن ەسكەرتىپ ءوتتى.
وعان ەسەپتە تۇرعان 10 مىڭ قولايسىز وتباسىنى, وندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 15 مىڭنان استام بالانى قوسىڭىز. كۇن سايىن ەلىمىز بويىنشا ماس كۇيدە جاسالعان 2-3 اۋىر قىلمىس تىركەلەدى. اسىرەسە ولار وتباسىلىق-تۇرمىستىق جاعدايدا كەزدەسەدى. ەلىمىزدە جاسالاتىن بارلىق قىلمىستىڭ 14 پايىزىنىڭ سەبەبى – ماسكۇنەمدىكتە جاتىر. «ەلىمىز بويىنشا ماس كۇيدە جاسالعان قىلمىستاردىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشتەرى اقتوبە, قوستاناي, پاۆلودار, ماڭعىستاۋ جانە اقمولا وبلىستارىندا انىقتالعان. بىرىنشىدەن, وسى ماقساتتا ەلىمىزدەگى ماسكۇنەمدىكتى جويۋ ءۇشىن 22 ناركولوگيالىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 2470 ورىن بار. ال وتكەن جىلى ەركىنەن تىس ەمدەۋگە 5200 ماسكۇنەم جىبەرىلسە, ولاردىڭ 700-دەن استامىن جاتقىزىپ ەمدەيتىن ورىن بولعان جوق. ەكىنشىدەن, وسى ورىندارعا اراققا سالىنعان ادامداردى جىبەرۋ دە وڭاي ەمەس. بۇل جەردە بىرقاتار قيىندىقتار بار. سوندىقتان ءبىز اتالعان ماسەلەنى اكىمدىكتەرمەن جانە مۇددەلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە شەشۋىمىز كەرەك», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ءتۇرلى ماسەلەگە توقتالعان مينيستر قازىرگى تاڭدا 8 مىڭنان استام بالا پروفيلاكتيكالىق ەسەپتە تۇرعانىن العا تارتىپ, ولاردىڭ شامامەن جارتىسى – مەكتەپ, ليتسەي جانە گيمنازيا وقۋشىلارى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتىپ, سوندىقتان اكىمدىكتەردىڭ قولداۋىمەن «مەكتەپ ينسپەكتورلارى» ينستيتۋتىن دامىتۋدى جالعاستىرىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
بايانداما بارىسىندا ق.قاسىموۆ قازىرگى تاڭدا كولونيالاردا سوتتالعاندار ورتا ءبىلىم الا الاتىن 54 مەكتەپ بارىن اتاپ ءوتتى.
«سونىمەن قاتار سوتتالعاندار كولونيالاردا ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى وقيدى. مىسالى, اعاش ۇستالارى, سانتەحنيكتەر, گازبەن دانەكەرلەۋشىلەر, تىگىنشىلەر جانە ت.ب. بۇل ءۇشىن وندا 48 كاسىبي كوللەدج قۇرىلعان. سونداي-اق كوپتەگەن مەكەمەدە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى بار. دەگەنمەن ولار جالپى العاندا كولونيالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە دەگەن قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. اتالعان شارالار كەشەنى پەنيتەنتسيارلىق پروباتسيا دەپ اتالاتىن كەزەڭدە ىسكە اسىرىلادى. مۇنىڭ بارلىعى سوتتالعانداردى ەڭبەكپەن قامتۋ ءۇشىن جاسالۋدا. قازىرگى تاڭدا بىزدە سوتتالعانداردىڭ 72 پايىزى اقىلى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ولارعا زارداپ شەككەندەردىڭ ماتەريالدىق شىعىنىن وتەۋگە, ءوز وتباسىلارىنا كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
سونداي-اق قالمۇحانبەت قاسىموۆ قوعامدىق ءتارتىپتى قورعاۋعا, جول قاۋىپسىزدىگى جاعدايىنا, كوشى-قون باقىلاۋىنا, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى مەكەمەلەردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا, ازاماتتىق قورعاۋ جۇيەسىنە توقتالىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا شولۋ جاساپ, جيىن سوڭىندا حالىقتىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
