ال سوڭعى قوڭىراۋ مەرەكەسىنە ءبىر كۇن قالعاندا الماتى قالاسىنداعى №165 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىسىنا ءسىرلى مەنينگيت دياگنوزى قويىلدى. الماتى قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ مالىمدەۋىنشە, 25 مامىرعا دەيىن ستاتسيونارلارعا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى قاۋپىمەن 50-دەن استام ادام قارالدى. ولاردىڭ باسىم بولىگىندە اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالسا, ءتورت ناۋقاس قايتىس بولعان. ىركەس-تىركەس ورىن العان وسى وقيعالاردىڭ ءبارى قوعامنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزدى. سەبەبى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا قارسى ەكپە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكپە كۇنتىزبەسىندە جوق. ونىڭ ۇستىنە بۇل الەمدەگى قىمبات ەكپەلەردىڭ ءبىرى. البەتتە مەككە مەن مەديناعا قاجىلىققا باراتىن ادامداردان مەنينگوكوككە قارسى ەكپە تالاپ ەتىلەدى. ويتكەنى قاجىلىق كەزىندە جاپپاي وسى كەسەلگە شالدىعۋ دەرەكتەرى الدەنەشە رەت تىركەلگەن-ءدى.
س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى بالالار جۇقپالى اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, تۇرعىنداردى يممۋنداۋ جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات ەراليەۆانىڭ ايتۋىنشا, مەنينگوكوكك باكتەرياسىنىڭ 12 ءتۇرى بار. ولاردىڭ 6-ۋى (A, B, C, W135, Y, X) ادام ومىرىنە وتە قاۋىپتى. باكتەريالار مۇرىن مەن جۇتقىنشاقتىڭ شىرىشتى قابىعىندا بولادى جانە ءبىر ادامنان ەكىنشىسىنە تىعىز بايلانىس كەزىندە, ءبىر مەكەمەدە بىرگە ۇزاق وتىرۋ كەزىندە جۇعادى. بۇل شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەنىنە قاراماستان جانە اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنان ولىمگە اپارۋ مۇمكىندىگىنىڭ جوعارى بولۋىمەن قاۋىپتى. ودان امان قالعان ءاربىر بەسىنشى ادامدى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءسىڭىردىڭ تارتىلۋى, اياق-قولدىڭ قوزعالماۋى, بۇيرەك اۋرۋلارى, كەرەڭدىك جانە اقىل-ەستىڭ كەمىستىگى ءتارىزدى شەكتەۋلەر مازالايدى.
ۇلىبريتانيادا مەنينگوكوكتىڭ يممۋندىق پروفيلاكتيكاسى تەگىن ەكپەلەر كۇنتىزبەسىنە ەنگەن. اعىلشىندار بۇعان قالاي قول جەتكىزدى؟ مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن جەڭىپ شىققانىمەن مۇگەدەك بولىپ قالعان قىزدىڭ اتا-اناسى قوعامعا وسى وقيعا تۋرالى اشىق ايتتى. اۋرۋ سالدارىنان بالانىڭ اياقتارى مەن ءبىر قولى امپۋتاتسيالانىپ, ءبۇلدىرشىن قىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرى تۇسىرىلگەن بەينەروليك عالامتورعا جاريالاندى. بۇل ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تەگىن يممۋنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى ءۇشىن كوپ قول جينالۋىنا ىقپال ەتتى. وسىلايشا, انگليا مەنينگoكوكك ينفەكتسياسى پروفيلاكتيكاسىن كۇنتىزبەگە العاش ەنگىزگەن ەل اتاندى. جالپى, بۇعان قارسى ۆاكتسينا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوبىندە ەگىلەدى, الايدا ونىڭ بارلىق تۇرىنە قارسى ۆاكتسينا جاسالا بەرمەيدى. انگليا, اۆستراليا, اقش مەنينگوكوككتىڭ 5 نەگىزگى تۇرىنە قارسى ەكپە ەگەدى. «مەنينگوكوكك بەلدەۋى» بار افريكا ەلدەرىندە تۇرعىنداردى ەگۋ دەڭگەيى جوعارى بولعانىمەن ۆاكتسينا بارلىق باكتەريالاردى قامتىمايدى. قازىر افريكادا كوپ ۆالەنتتى ۆاكتسينا قولدانۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلۋدە. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا شالدىعۋ دەڭگەيى جوعارى ەلدەردە ەكپە جۇرگىزۋگە كەڭەس بەرەدى.
قازاقستاندا سوڭعى 10 جىلدا مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىمەن اۋىرۋ جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. ياعني 100 ادامعا 6,7-7,4 جۇقتىرۋ وقيعاسى تىركەلگەن. بۇل جالپى كورسەتكىش. ال بالالار اراسىندا تىركەلۋى كوبىرەك. دەرتكە شالدىعۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى استانا مەن الماتىدا بايقالدى. قازىرگى كەزدە ءوزىن نەمەسە وتباسىن قاۋىپتى دەرتتەن قورعاۋعا نيەت بىلدىرگەندەر جەكە ەكپە الۋعا قۇقىلى. نارىقتا ساپالى ۆاكتسينالار بار. وتاندىق دارىگەرلەر الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە دە اتالعان ەكپە كۇنتىزبەگە ەنگىزىلەتىنىن, مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن انىقتاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا قولعا الىنعانىن ايتادى.
دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, مەنينوگوكتىڭ العاشقى بەلگىلەرىنە جوعارى دەنە تەمپەراتۋراسى, باس اۋىرۋ, سانانىڭ ب ۇلىڭعىرلانۋى جانە ءدىرىل جاتادى. مەنينگوكوككتار ىدىراعان كەزدە ەندوتوكسين بولەدى. ەندوتوكسين ۇساق قان تامىرلارىن زاقىمداي وتىرىپ, تەرىگە, ىشكى ورگاندارعا, سونىڭ ىشىندە بۇيرەك بەزىنە قاننىڭ قۇيىلۋىنا, بورتپەگە اكەلەدى. بۇل اۋرۋدىڭ العاشقى ساعاتتارىندا ەسەڭگىرەۋگە نەمەسە ولىمگە اپارۋى مۇمكىن. ادامداردىڭ ءبىر جەردە شوعىرلانۋى مەنينگوكوكتى جۇقتىرۋ قاۋپىن ارتتىرادى. باستى قاۋىپ بۇلدىرشىندەرگە, جاسوسپىرىمدەرگە جانە قارت ادامدارعا تونەدى. مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنا شالدىعۋ دەڭگەيى 1 جاسقا دەيىنگى بالالار اراسىندا جوعارى.
«ساقتانساڭ – ساقتايدى» دەيدى. اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالعاندا-اق دارىگەرگە قارالۋدىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن, جەمىس-جيدەك پەن كوكونىستەردى مىندەتتى تۇردە مۇقيات تازالاپ تۇتىنعان ابزال. سۋ مەن باسسەين دە, ءتىپتى اۋاداعى اعىس تا ۆيرۋستى تاسىمالداۋ قىزمەتىن اتقارۋى مۇمكىن. سوندىقتان جەكە گيگيەنالىق تازالىقتى قاتاڭ قاداعالاپ, ينفەكتسيا قاۋپى جوعارى كەزدە مادەني-بۇقارالىق شارالارعا قاتىسۋدى, ءتۇرلى ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى مەن ويىن الاڭدارىنا, سپورت سەكتسيالارىنا بارۋدى شەكتەي تۇرۋ كەرەك. ءتىپتى مەكەمەلەردە بولمەنىڭ تەرەزەسىن اشىپ, اۋا الماستىرۋدىڭ دا وزىندىك ماڭىزى بار.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
