وبلىس قالالارىنداعى مەكتەپتەردە تۇلەكتەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىسۋ دەڭگەيى اۋىل بالالارىنا قاراعاندا الدەقايدا جوعارى. ويتكەنى اۋىل مەكتەبىندەگى ءبىلىمنىڭ دەڭگەيى قالاي بولعاندا دا قالاداعى ءبىلىم وشاقتارىنان تومەن. ول ۇبت-عا قاتىسۋ پايىزىنىڭ كورسەتكىشىنە دە نەگىز بولادى. دەمەك, جىل سايىنعى تۇلەكتەردىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە قاتىسۋ پايىزى مەن ولار العان باعا كورسەتكىشىنەن اۋىل مەكتەپتەرىندەگى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ توبەسى قىلتيادى. دەنيسوۆ اۋدانىندا مەكتەپتى بيىل ءبىتىرىپ وتىرعان 121 تۇلەكتىڭ 70-ءى ۇبت-عا قاتىسادى. ۇبت-عا قاتىسپايتىن 51 تۇلەكتىڭ 15-ءى جوعارى ءبىلىمدى كورشى ەلگە بارىپ وقۋدى ماقسات ەتكەن. قالعانى كوللەدجدەرگە قۇجات تاپسىرماق.
– قانشا دەگەنمەن اۋىلدى جەرلەردە الەۋمەتتىك تۇرمىستىڭ تومەندىگى بۇگىنگى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. اۋداندا ماسەلەلى 43 وتباسى بار. ۇيدە اتا-انانىڭ بىرەۋى ىشكىلىككە سالىنعان نەمەسە جۇمىسسىز. سونىمەن قاتار تولىق ەمەس وتباسىندا ءوسىپ جاتقان بالالاردىڭ تاربيەسى قيىن بولعاندىقتان, ساباعى دا دۇرىس بولمايدى, – دەيدى اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى ۆالەري ۆاجنيچي.
اۋىلدىق جەرلەردەگى مەكتەپتەردىڭ نەگىزىنەن شاعىن جيناقتى بولۋى, بالانىڭ ازدىعى دا ءبىلىم ساپاسىنا تەرىس اسەر ەتەدى. دەنيسوۆ اۋدانىنداعى 27 مەكتەپتىڭ ۇشەۋى عانا تولىق ءبىلىم وشاعى بولىپ سانالادى. بۇل ءبىر دەنيسوۆ ەمەس, وڭىردەگى بارلىق اۋدانعا ءتان كورىنىس. مىسالى,ۇزىنكول اۋدانىنداعى 24 ءبىلىم وشاعىنىڭ 4-ءى عانا تولىق جيناقتى, قالعان 20-سى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر.
– اۋىلداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ دا, دەڭگەيىنىڭ دە تومەندىگى وسى شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردە بولىپ وتىر. ولاردا ساعات سانى ءتىپتى از, وعان قانداي بىلىكتى مۇعالىم بارادى؟ كادرلار جەتىسپەيدى. بۇرىنعىداي ەمەس, قازىر قوس ءپاندى, مىسالى, ماتەماتيكا مەن فيزيكانى, سۋرەت پەن ءان-كۇي ءپانىن, حيميا مەن بيولوگيانى قاتار بەرەتىن مۇعالىمدەر دايىندالمايدى. اۋىل مەكتەبىندە حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بوس وتىرسا دا, ونىڭ بيولوگيادان ساباق بەرۋىنە رۇقسات جوق, – دەيدى ۇزىنكول اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بوتاگوز دۇزەنوۆا.
نەگىزى مۇعالىمنىڭ پاندەردى قوساقتاپ مەڭگەرۋى دە لاجدىڭ جوقتىعىنان قولعا الىنعان شارانىڭ ءبىرى. نەمەسە قازىرگى ۋاقىت تالابى تۇرعىسىنان قاراعان ادامعا مۇعالىمنىڭ ماتەماتيكا-فيزيكا, حيميا-بيولوگيا سەكىلدى نەگىزگى پاندەردى يگەرىپ, ونى وقۋشىعا جەتكىزۋى وڭاي شارۋا ەمەس. مۇعالىم دە ادام بالاسى, ونىڭ دا مەكتەپتەن تىس تىرشىلىگى, ءۇي-جايى بار. ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ادام سونىڭ بارلىعىنا قالاي ۇلگەرەدى؟ وبلىستا بۇگىندە جاس ۇرپاقتى بىلىممەن سۋسىنداتىپ وتىرعان 514 ءبىلىم وشاعى بار, سونىڭ ىشىندە 351 مەكتەپ شاعىن جيناقتى بولىپ سانالادى. ياعني, وسى مەكتەپتىڭ بارلىعى دا اۋىلدىق جەرلەردە. وندا بۇگىندە 21 مىڭ 74 بالا وقيدى. بۇل جالپى وبلىستاعى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تورتتەن ءبىرى. از ەمەس. ال شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردىڭ وزەكتى ماسەلەسى ءتىپتى كوپ.
وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلنارا ۇكينانىڭ بۇل تۋرالى الداعى كۇننەن ءۇمىتى ۇلكەن.
– قازىر اۋىلدارعا كەڭ جولاقتى ينتەرنەت بارىپ, تسيفرلاندىرۋ ءىسى ءجۇرىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردە رەسۋرستىق ورتالىقتار جاقسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى, ء بىلىم ساپاسى كوتەرىلەدى, – دەيدى گ.ۋكينا. تسيفرلاندىرۋ جالپى ەكونوميكانى, الەۋمەتتىك سالانى كوتەرەتىنىنە كۇمان جوق. بىراق مەكتەپ تۋرالى ءسوز بولعاندا كەمەڭگەر اعارتۋشى ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «مۇعالىم – مەكتەپتىڭ جۇرەگى» دەگەن ءسوزىنىڭ قۋاتى قالاي كەتە قويار ەكەن؟ قازىر اۋىلداردا 20-25 بالا, ءتىپتى 5-6 بالا وقيتىن مەكتەپتەر بار. ارينە بۇلار وبلىس كارتاسىنان ەرتەڭ سىزىلىپ تاستايتىن اۋىلداردا ورنالاسقان. مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا بارعانمەن, مۇنداي اۋىلعا مۇعالىم تۇراقتامايدى. مۇعالىم اۋىسا بەرگەن مەكتەپتە ءبىلىم ساپاسى كوتەرىلمەيتىنى كىمگە بولسا دا ايان.
ۇبت-عا تۇگەل قاتىسپاۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى تۇلەكتەردىڭ كورشى ەلدەرگە كەتۋى ەكەنى ايتىلىپ ءجۇر.
– اۋدان بويىنشا 15 شاقتى تۇلەك ىرگەدەگى رەسەيدىڭ قورعان قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرادى. ونداعى جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەردى گرانتپەن, جاتاقحانامەن, قالا ىشىندەگى قوعامدىق كولىكتەردە تەگىن جۇرۋمەن, ءتىپتى قوستاناي وبلىسىندا تۇراتىن اتا-اناسىنا كەلىپ-كەتۋ جولىن تولەۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. قورعاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىزدىڭ تۇلەكتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعىنا دا قىزىعاتىن كورىنەدى. ەڭ وكىنىشتىسى, سول تۇلەكتەردىڭ ەلگە قايتاتىنى ءبىرلى-جارىم عانا. ەندى بىزدە دە گرانت كوپ ءبولىنىپ جاتىر. وسى جونىندە تۇلەكتەرمەن, اتا-انالارمەن اڭگىمەلەر وتكىزدىك. ۇبت تاپسىرمايتىن تۇلەكتەر كوللەدجدەردى قالاپ وتىر, – دەيدى بوتاگوز دۇزەنوۆا.
جانگەلدين اۋدانىنداعى ى.التىنسارين مەكتەبىن بيىل بىتىرگەلى وتىرعان شەرحان ەسەنبەك تە ۇبت تاپسىرمايتىنداردىڭ قاتارىندا.
– مەن مەكتەپتى «جاقسى» باعامەن بىتىرگەلى وتىرمىن. بىراق ۇبت تاپسىرمايمىن. ارقالىق قالاسىنداعى مەديتسينا كوللەدجىنە قۇجات تاپسىرامىن, فەلدشەر بولعىم كەلەدى, – دەيدى شەرحان.
راسىندا, اۋىلعا بىلىكتى فەلدشەر دە كەرەك ەمەس پە؟ ەڭ باستىسى, تۇلەك ۋاقىت تالابىنان قالىپ قويماسا, ءبىلىمىن جەتىلدىرە بەرسە, بىلىكتى فەلدشەر بولىپ, تۋعان جەرگە كەلسە ۇتىلامىز با؟ شەرحاننىڭ قاتارلاستارى, ارمانداستارى قاي وقۋدى بىتىرسە دە, تۋعان جەردى تۇلەتسە ەڭبەكتىڭ قايتقانى دا سول بولار ەدى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي
