سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالعانىنا دەيىن بىرنەشە جىل «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حاتشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, ساياسي جۇمىستان مول تاجىريبە جيناقتاعان قۇمار اقساقالوۆ ءوزىنىڭ جاڭا قىزمەتىن تاقاپ قالعان ناۋرىز مەيرامىن جاڭاشا وتكىزۋدەن باستادى. ول, ەڭ الدىمەن, مەرەكەلىك شارالاردى وتكىزۋگە بايلانىستى وبلىس ورتالىعىنىڭ كەيبىر كوشەلەرىن جاۋىپ تاستاپ, اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ نارازىلىعىن تۋعىزۋدى توقتاتۋدى تاپسىردى. سونداي-اق ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن شاھاردىڭ كوپ پاتەرلى ۇيلەرىنىڭ اۋلالارىندا دا كەڭىنەن اتاپ ءوتۋدى ۇسىندى.
بۇل ۇسىنىستى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى قولداپ, ارالاس-قۇرالاسى سيرەكسىپ كەتكەن تۇرعىنداردى اشىق اسپان استىندا جايىلعان داستارقان باسىندا توعىستىرىپ, مارە-سارە قىلدى. «بۇرىن ناۋرىز مەيرامىندا تىگىلگەن كيiز ۇيلەردiڭ ەسىگىن ىشتەن جاۋىپ الىنىپ, كوپبالالى انالارعا, ارداگەرلەرگە, مۇگەدەكتەرگە اس بەرىلەتىن. ەندى مۇنى مەيرام قارساڭىندا ەڭبەك ۇجىمدارىندا ۇيىمداستىرعان ءجون عوي دەپ ويلايمىن. سەبەبى كيiز ۇيلەردىڭ ەسىگى كەلۋشىلەردىڭ بارىنە اشىق بولۋعا ءتيiستى. ولاردىڭ iشi ۇلتتىق ناقىشتا بەزەندiرiلiپ, حالقىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرi كورسەتىلىپ, ناسيحاتتالۋى كەرەك», – دەيدى وبلىس باسشىسى.
تەرىسكەي ءوڭىردىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى – دەموگرافيالىق جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگى. 2003-2013 جىلدار ارالىعىندا بالا تۋدىڭ كەمۋىنىڭ, سونداي-اق سىرتقى جانە ىشكى كوشى-قوننىڭ تولاستاماۋىنىڭ سالدارىنان وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سانى 670 مىڭنان 570 مىڭعا دەيىن, ياعني 100 مىڭعا ازايىپ قالعان. ودان كەيىنگى كەزەڭدە بۇل تەرىس ءۇردىس ءسال باياۋلاعانىمەن, توقتالا قويماي, تۇرعىندار سانى 558,6 مىڭ ادامعا دەيىن قۇلدىراعان. قانشاما اۋىلدىڭ ءتۇتىنى ءوشىپ, اتا-بابالارىمىز قاس جاۋلاردان اق نايزانىڭ ۇشىمەن, اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاپ, كەيىنگى ۇرپاقتارىنا ميراس ەتىپ قالدىرعان قاسيەتتى جەرىمىزدىڭ قىرۋار بولىگى يەسىز قۇلازىپ قالدى دەسەڭىزشى؟! وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا شەت ەلدەردەن قىزىلجار وڭىرىنە كوشىپ كەلگەن اعايىنداردىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى كەيىن قىسى قاتتى, جازى قىسقا ولكەنى جەرسىنبەي, وڭتۇستىك وبلىستارعا قايتادان قونىس اۋدارىپ كەتكەن. سوندىقتان دا ەندىگى ءۇمىت – ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت قولعا العان باستاما – جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردىڭ ەڭبەككەرلەرىن جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن وڭىرلەرگە قونىستاندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا ۇسىنىلىپ وتىرعان قولايلى مۇمكىندىكتەردى ءمۇلت جىبەرمەۋ.
سونى جەتە ەسكەرگەن وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن بىلتىر وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 188 وتباسى كوشىپ كەلىپ, سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى 802 ادامعا تولىقتى. بۇل كورسەتكىش الدىڭعى جىلعىدان ءبىر جارىم ەسەدەي ارتىق. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتالمىش الەۋمەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدا وزگە وڭىرلەرگە ونەگە كورسەتىپ كەلەدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مۇندا ۇستىمىزدەگى جىلى وسى يگى ءىستىڭ اۋقىمى بارىنشا كەڭەيتىلىپ, جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەردەگى 700 وتباسىنى كوشىرىپ اكەلۋ نەمەسە 3 مىڭنان استام ادامدى قونىستاندىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
ءوڭىر باسشىسى بۇعان دەيىن وقۋشىلار سانى جەتىسپەگەندىكتەن, باستاۋىش مەكتەپتەرى جابىلىپ, قۇرىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن شاعىن اۋىلدارعا قونىستاندىرىلعان كۇنگەيلىك اعايىنداردىڭ اراسىندا تۇراقتى جۇمىس تاپپاي قينالىپ جۇرگەندەر بارلىعىن بىلگەن سوڭ ىلە كوشىپ كەلۋشىلەردى الداعى ۋاقىتتا تەك جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ءارى تۇرمىس ءۇشىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك نىساندارى بار ءىرى ەلدى مەكەندەرگە عانا ورنالاستىرۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. وسىعان وراي بيىل ۇكىمەت بەكىتكەن كۆوتاعا سايكەس الماتى, جامبىل, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان كوشىپ كەلەتىن ەڭبەككەرلەردى قونىستاندىرۋ ءۇشىن 224 ەلدى مەكەن تاڭداپ الىندى. ونىڭ 106-سى – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى الەۋەتىنە, 118-ءى ورتاشا الەۋەتكە يە. ولاردا 828 تۇرعىن ءۇي مەن 1282 جۇمىس ورنى جاڭا يەلەرىن كۇتىپ, بوس تۇر. بۇعان قوسا, وبلىس اكىمى جەر الىپ, باۋ-باقشا وسىرگىسى كەلەتىن قونىس اۋدارۋشىلارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋدى تاپسىردى. قىزىلجار توپىراعى, اسىرەسە كارتوپ پەن كوكونىس وسىرۋگە قولايلى ەكەندىگىن بىلگەن كەيبىر وڭتۇستىكتەن كوشىپ كەلگەن اعايىندار قازىردىڭ وزىندە قاپىسىز قيمىلداپ, تابىس كوزىن تاۋىپ ءجۇر.
وبلىس باسشىلىعى پەتروپاۆل قالاسىنداعى ماناش قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن بەس كوللەدجدە «سەرپiن-2050» الەۋمەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلىپ, بiلiم الىپ جۇرگەن 1114 ستۋدەنتكە دە ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىر. جۋىردا ولارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, بيىل وقۋ بىتىرەتىن تۇلەكتەردi جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جايلى اڭگىمە قوزعادى. ء«بىز بيىلدان باستاپ «مەنتورلىق» جوباسىن قولعا الامىز. «سەرپiندiك» ءبىر تۇلەككە مەنىڭ ءوزىم مەنتور بولامىن. وعان اقىل-كەڭەس بەرiپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىن باقىلاۋىمدا ۇستايمىن», – دەي كەلىپ, وبلىس باسشىسى وسى جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن كاسىپكەرلەردى دە «سەرپiن-2050» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى 319 تۇلەگىنە مەنتورلار, ياعني قامقورشى تالىمگەرلەر بولۋعا شاقىردى.
«سەرپىندىكتەردىڭ» ارالارىندا قىزىلجار جەرىندە شاڭىراق كوتەرگەن جاستار دا بار ەكەن. ونداي جاس وتباسىلار وسىندا قالعىلارى كەلسە, جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان جان-جاقتى قامقورلىق جاسالاتىن بولادى. بۇل رەتتە وبلىس اكىمى: «قازىر ءبىزدىڭ وڭىردەگى اۋىل مەكتەپتەرىنە, اۋرۋxانالارعا, فەلدشەرلىك پۋنكتتەرگە ماماندار قاجەت. اۋىلدارعا بارىپ, ۇيلەنىپ, ءسابيلى بولساڭىزدار, وندا ءبىز سىزدەرگە تەگىن ءۇي سالىپ بەرەمىز. ارينە, ول قىزمەتتىك باس-
پانا بولادى. بىراق, كەيىن جەكەشەلەندىرىپ الۋلارىڭىزعا دا بولاتىن شىعار دەپ ويلايمىز. تۇرعىن ءۇيدى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر سالىپ بەرەدى. سىزدەرگە ارنالعان وسىنداي جاڭا باس-
تامامىز بار», – دەپ مالىمدەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا پەتروپاۆل قالاسىندا جاڭاجىلدىق شىرشالاردى ورناتۋعا جانە وبلىس ورتالىعىن مەرەكەلىك بەزەندىرۋگە قالالىق بيۋدجەتتەن ءبىر تەڭگە دە قاراجات بولىنبەي, بۇدان ۇنەمدەلەتىن قىرۋار اقشانى شاھار كوشەلەرىن ودان ءارى كوركەيتۋ جۇمىستارىنا جۇمساۋ تاپسىرىلدى. قالا باسشىلارىنا بىلتىر ورناتىلعان شىرشالار مەن ءارتۇرلى اشەكەيلەردى قايتادان پايدالانۋ ۇسىنىلدى.
ويتكەنى پەتروپاۆلدى جاڭاجىلدىق بەزەندىرۋگە كەيىنگى جىلدارى قالانىڭ بۇرىنعى جانە بۇگىنگى اكىمدەرىنىڭ «تالعامپازدىقتارى» مەن «مىرزالىقتارىنىڭ» قانشالىقتى ەكەندىگىنە بايلانىستى
8 ميلليون تەڭگەدەن 24 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قارجى شىعىندالىپ كەلگەن ەكەن...
پەتروپاۆل تۇرعىندارىن ايرىقشا ريزا قىلعان ءبىر يگىلىكتى ءىس بىلتىر وبلىس ورتالىعىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن بىردەن ەكى قازاق مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا قول جەتكىزىلۋى. بۇل – ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە ورنالاسقان وڭىردە انا ءتىلىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ نيەتىنەن تۋىنداعان ۇلكەن قامقورلىق. ويتكەنى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وبلىس ورتالىعىندا جاڭادان 5 قازاق مەكتەبى اشىلعانىمەن, ۋاقىت وتە كەلە ولاردىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولىپ, وقۋشىلاردى ەكى-ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋعا تۋرا كەلگەن. ال كەيىنگى ون جىلدا پەتروپاۆلدا بىردە-ءبىر مەكتەپ سالىنباعان.
قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ مادەني ومىرىندە دە وبلىس اكىمى ۇيىتقى بولىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن جاقسى جاڭالىقتار جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى – ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىس ورتالىعىنىڭ جاڭا «جاس وركەن» شاعىن اۋدانىندا ءسابيت مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-درامالىق تەاترىنىڭ 500 ورىندىق جاڭا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى باستالاتىندىعى. ويتكەنى پەتروپاۆلدىڭ شەت جاعىندا ورنالاسقان بۇرىنعى ەنەرگەتيكتەردىڭ مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىندا 2000 جىلى اشىلعان اتالمىش تەاتردىڭ 200 ورىندىق كورەرمەندەر زالى تارلىق ەتۋدە.
تاريح-دانادان تاعىلىم الىپ, وتكەن مەن بۇگىننىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قاستەرلەۋ ىسىندە مۋزەيلەردىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەندىگى ءمالىم. وسىعان جەتە ءمان بەرگەن ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن وبلىستاعى بارلىق مۋزەي كەلۋشىلەرگە تەگىن قىزمەت ەتۋگە كوشىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا وبلىس ورتالىعىنداعى مۋزەيلەرگە كەلۋشىلەردىڭ قاتارى بۇرىنعى جىلدارداعىمەن سالىستىرعاندا 20 پايىزعا ارتتى. بۇعان قوسا, اۋىل مەكتەپتەرىندە ۇستىمىزدەگى جىلى 70 مۋزەي اشىلعان.
قىزىلجاردا بىلتىر تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن تاعى ءبىر تاماشا ءىس-شارا – «گاۋھار تاس» وركەسترلەر مەن ۇلتتىق اسپاپتار انسامبلدەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى. بيىل ەكىنشى جىل قاتارىنان وتكىزىلگەن ونەر بايگەسىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن وركەسترلەر سولتۇستىكقازاقستاندىقتارعا بىرنەشە كۇن بويى ونەر كورسەتتى. سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن ەلگە ايگىلى جەرلەس ءانشى-كومپوزيتورلاردىڭ اندەرىنىڭ جيناقتارىن دايىنداۋ قولعا الىندى. اۋەلى اتاقتى اقان سەرى, ءبىرجان سال, ۇكىلى ىبىراي بابالارىمىزدىڭ اندەرىنىڭ ديسكىلەرى شىعارىلدى.
ۇستىمىزدەگى جىل – قىزىلجار ءوڭىرى ءۇشىن مەرەيتويلار جىلى. سەگىز سەرىنىڭ ەكى عاسىرلىق تويى, ماعجان جۇماباەۆتىڭ 125 جىلدىعى, اقان سەرىنىڭ 175 جىلدىعى, قوجابەرگەن جىراۋدىڭ 355 جىلدىعى سياقتى مەرەيتويلارعا ۇلاسپاقشى. وبلىس باسشىلىعى ولاردىڭ ءبارىن دە لايىقتى اتاپ ءوتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ارينە, سولاردىڭ ىشىندە تۇركى دۇنيەسىنىڭ جارىق جۇلدىزى – ماعجاننىڭ ورنى بولەك. سونى ەسكەرگەن وبلىس باسشىلىعى تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باسشىلىعىمەن اقىلداسا كەلە, اقيىق اقىننىڭ مەرەيتويىن ۇيىمعا كiرەتiن ەلدەردە اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشiم قابىلدانعان. تۇركi الەمiندە 2018 جىل «ماعجان جۇماباەۆ جىلى» بولىپ جاريالانىپ, ول تۇركi الەمiنiڭ مادەني استاناسى اتالعان كاستامونۋ جانە انكارا قالالارىندا اقپان ايىندا باستاۋ الدى. وعان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىسىپ ورالدى.
ۇلى اقىننىڭ تۋعان كۇنi – ماۋسىمنىڭ 25-ىنە قاراي پەتروپاۆلدا «ماعجان كوكتەمi» V رەسپۋبليكالىق ونەر فەستيۆالi, رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا, جالپى بiلiم بەرەتiن مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا رەسپۋبليكالىق «ماعجان وقۋى» وتكiزiلمەكشى.
«بiز, ەڭ الدىمەن, ماعجان جۇماباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا باسا كوڭiل ءبولۋiمiز قاجەت. وسى ماقساتپەن ۇلى اقىننىڭ بۇرىن جاريالانباعان ولەڭدەرى ەنگەن كىتابىن شىعارماقشىمىز», – دەدi قۇمار اقساقالوۆ جۋىردا استاناداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە بولعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا.
قىزىلجاردا وسىنداي وڭ وزگەرىستەر بار. ادەتتە ىرگەلەس جاتقان ءسىبىردىڭ سالقىنى سەزىلىپ تۇراتىن سولتۇستىك وڭىردەن بۇگىندە جان جادىراتار جىلى لەپ ەسە باستاعان سياقتى...
كارىباي مۇسىرمان,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
