جاراسىمدى ءداستۇر جالعاستىعى

وتكەن سەنبىدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانالىق كورەرمەندەرمەن بىرگە ء“سىز كىمسىز, كا مىرزا؟” ءفيلمىن تاماشالادى. پرەزيدەنت كينوتۋىن­دىعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كينو ونەرىنىڭ تارلانى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ قولىن قىسىپ تۇرىپ: “مەن بۇرىن دا بىرنەشە رەت ايتقانمىن, بۇگىن دە قايتالايمىن. جەر بەتىندەگى ءار قازاقتىڭ ءبىر-اق وتانى بار. ول – قازاقستان. سول وتانعا قىزمەت ەتۋ – ءاربىر قازاقتىڭ ابزال بورىشى بولماق. ءسىزدىڭ فيلم جاستاردى وتانشىلدىققا تاربيەلەيتىن فيلم بولىپ شىعىپتى. ناشاقورلىق, ناركوبيزنەس – الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان پروبلەما. قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك ورگاندارى بۇل دەرتپەن بىتىسپەس كۇرەس جۇرگىزۋدە. وسى ماسەلە دە فيلمدە ءتاپ-ءتاۋىر كورىنىس تاۋىپتى. ءبىز جاستاردى وسى كەسەلمەن كۇرەسۋگە ۇندەۋىمىز كەرەك. فيلمدە بانديت اتاۋلىنىڭ بارار جەرى اجال ەكەنى انىق كورسەتىلگەن. سوندىقتان جاڭا تۋىندىنىڭ ءساتتى شىعۋىمەن قۇتتىقتايمىن”, – دەدى. وسىدان قىرىق جىل بۇرىن قا­­زاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى, ايگىلى كينورەجيسسەر شاكەن اي­ما­نوۆ ءوزىنىڭ ەڭ سوڭعى كينو­كار­تيناسى “اتاماننىڭ اقىرى” فيل­مىن اياق­تادى. ەلدىڭ جاپپاي قىزىعۋشى­لى­عىن وياتقان تالاي تۋىندىلاردى ءدۇ­نيەگە اكەلگەن دارىندى رەجيسسەر­دىڭ بۇل ءفيلمى دە ونى ۇلكەن شىعارماشىلىق تابىسقا كەنەلتتى. “اتاماننىڭ اقىرى” قاۋىپسىزدىك قىزمەتىندە اسا كۇردەلى تاپسىرمانى ءساتتى ورىن­داعان چەكيستەر تۋرالى ماز­مۇن­دى فيلم عانا ەمەس, اتىس-شابىسقا تولى باتىس “بوەۆيك­تەرى­نىڭ” ۇلگىسىندەگى وتە تارتىمدى ءدۇ­نيە بولىپ شىقتى. كينوكارتينا وقيعاسىنىڭ شىنايىلىعىمەن, سيۋجەتتەردىڭ شەبەر قيۋلاستى­رىل­عاندىعىمەن ەرەكشەلەندى. “اتاماننىڭ اقىرى” كەڭەستەر وداعىنىڭ تانىمال كينوتەا­تر­لا­رىندا ەل-جۇرتقا كەڭىنەن تانىس­تىرىلدى. ءفيلمنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمدەرى دۇرىلدەپ ءوتتى. اسىرەسە, باردى باعالاپ, ونەر ىشىندەگى كۇ­رىش پەن كۇرمەكتى اجىراتا بىلەتىن ماسكەۋ مەن لەنينگرادتىڭ كو­رەرمەندەرى “اتاماننىڭ اقىرىن” اپتالاپ, ايلاپ تاماشالادى. وكى­نىش­­كە وراي, شاكەن ايمانوۆ ءفيلمنىڭ بۇكىل وداق جۇرتىن تا­بىندىرعان جۇلدىزدى ساتتەرىن كورە العان جوق. سول تۇستا ونەر­دىڭ بيىك بەلەسىنە شىققان ءاسانالى ءاشىموۆ كەلىستىرىپ ويناعان قا­سىم­حان شادياروۆ بەينەسى كي­نو­دان ءتالىم الاتىن ميلليونداعان ادامنىڭ جۇرەگىندە جاتتالىپ قالدى. شاكەن ايمانوۆتىڭ اينالا­سىن­­داعىلار بۇل فيلمنەن بري­تان­دىق دجەيمس بوند تۋرالى تۋىن­دى­لارمەن ۇيلەسىمدىلىك تابا­تىن. دجەي­مس بوند – اعىلشىن جازۋ­شىسى يان فلەمينگتىڭ ويدان شى­عار­عان اگەنتىنىڭ ەسىمى. ونىڭ پرو­توتيپى – بريتاندىق ايگىلى بار­لاۋ­شى سيدنەي رەيلي. بۇل شى­عارما ەكرانعا شىققاننان كەيىن عانا وتە تانىمال بولدى. ال بۇعان دەيىن ءار­تۇرلى ەكسپەري­مەنت­تەر جاساپ, قى­رىق­تان اسقانشا ءوزى-ءوزىن تاپپاي جۇرگەن ورتاقول جازۋشىنىڭ شى­عار­ماسى ەكران­دال­عان سوڭ الەمدى شارلاپ جۇرە بەردى. قالامگەرگە جو­لىققان بري­تان پروديۋسسەرى البەرت بروككولي گارري زالتسمانمەن بىرىگىپ, فلەمينگتىڭ روماندارىن ەكرانعا شىعارۋ قۇقىن ساتىپ الىپ, 1961 جىلى ايگىلى “بونديانانىڭ” العاشقى ءفيلمىن باستاپ كەلىپ جىبەردى. 1962 جىلى تەرەنس يانگتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن “دوكتور نو” دەگەن اتاۋمەن تۇسىرىلگەن فيلم كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كە­لەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن “007 اگەنت” تۋرالى 22 فيلم ءتۇسىرىلدى. كورەرمەنگە ەكى جىلدا ءبىر فيلم ۇسىنىلىپ وتى­رادى. ءسويتىپ, دجەيمس بوند سان ۇر­پاقتىڭ ساناسىمەن ساباقتاسىپ كەت­كەن عۇمىرلى كەيىپكەرگە اينالدى. شاكەن ايمانوۆتىڭ دا جۇرت جۇرەگىن جاۋلاعان قاسىمحان شا­ديا­روۆ تۋرالى ءفيلمدى جالعاس­تى­رىپ, بىرنەشە ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن حالىقتىق كينوتۋىندى جاساۋىنا بولاتىن ەدى. بىراق ەرتە ۇزىلگەن عۇ­مى­رى ونى جالعاۋعا مۇمكىندىك بەر­مەدى. “اتاماننىڭ اقىرى” ەكران الەمىنە جۇمىسىنا تياناقتى, ءادىس-ءتاسىلى مول, ەپتىلىگى دە, تەكتىلىگى دە كورىنىپ تۇراتىن, سىرت كەلبەتى كوركەم, ناعىز سەرى بارلاۋشىنىڭ وبرازىن اكەلدى. بۇگىنگە دەيىن دجەيمس بوند تۋرالى تۇسىرىلگەن جيىرمادان استام فيلمدە التى اكتەر وينادى. ال­عاش­قى بەس فيلمدەگى بوندتىڭ ءرو­لى­نە شوتلانديالىق شون كوننەري ءتۇستى. ول الەمنىڭ “سەن تۇر, مەن اتاي­ىن” دەيتىن سايىپقىران اكتەر­لەرىنىڭ ىشىنەن ىرىكتەلگەن بولاتىن. كوننە­ريگە بۇل فيلم قانشالىقتى تابىس اكەلگەنىن مىنادان-اق بىلە بەرىڭىز: ونىڭ جيىنتىق گونورارى 18 ميل­ليون 300 مىڭ دوللاردى قۇ­رايدى. ودان كەيىن دجەيمس بوندتىڭ بەي­نە­­سىن دجوردج لەزەنبي, رودجەر مۋر, تيموتي دالتون, پيرس بروس­نان سوم­دادى. ال 2006 جىلدان كۇنى بۇگىن­­گە دەيىن بارلاۋشىنىڭ بەينەسىن 42 جاس­تاعى دەنيەل كرەيگ ويناپ كەلەدى. قازىر شون كوننەري اقساقال جاسىنا كەلدى, بيىل سەكسەنگە تولدى. بىراق, ەكرانداعى دجەيمس بوند ءوز­گەرگەن جوق. جاپ-جاس, شيراق كۇيىن­دە ءالى كۇنگە دەيىن ءوز كورەرمەندەرىن تاڭعالدىرىپ كەلەدى. بارلاۋشىنىڭ بەينەسىن قيالىنان قيىستىرعان يانگ فلەمينگتىڭ ءوڭى تۇگىلى تۇسىنە دە كىرمەگەن فيلمدەر قالىڭ ەلدىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالدى. ءبىر كەزدە بۇكىل ەلدىڭ كورەر­مەن­دە­رىن ەكران الدىنا جيناعان “اتا­ماننىڭ اقىرى” دا كەڭەس زامانىن­داعى جاڭا تۋىندىلارمەن جالعاستى. ءاسانالى ءاشىموۆ ەلدور ورازباەۆ تۇسىرگەن ء“ترانسسىبىر ەكسپرەسى” في­لمىندە ايگىلى چەكيست شادياروۆ­تىڭ كەيىنگى ەرلىكتەرى مەن ءىس-ارە­كەت­تەرىن بەينەلەدى. ودان كەيىن يگور ۆوۆنيانكو تۇسىرگەن “مانچجۋر ۆا­ريانتى” فيلمىندە دە بۇل جەلى ءارى قاراي دامىتىلدى. ەندى, مىنە, قۋات احمەتوۆتىڭ ء“سىز كىمسىز, كا مىرزا؟” ءفيلمى كورەرمەنگە جول تارتتى. باس كەيىپكەر رولىندە – جەتپىستەن اسسا دا شيراق قيمىلىنان اجىراماعان ءاسانالى ءاشىموۆ. دجەيمس بوند تۋ­رالى فيلمدەر سەرياسىندا قىرىق سەگىز جىلدا التى اكتەر ويناسا, قاسىمحان شادياروۆ ء(پروتوتيپى – چەكيست قاسىمحان شانىشەۆ) تۋرالى فيلمدەر سەرياسىندا باس كەيىپكەردى قىرىق جىل ىشىندە جالعىز-اق اكتەر سومدايدى. ءسويتىپ, ول قازاقتىڭ اسا دارىندى رەجيسسەرى شاكەن ايمانوۆتىڭ ورىندالماعان ارمانىنا قول جەتكىزدى. بۇل – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تال­عا­مى­نان شىعاتىن, جاڭا ۇلگىدەگى, شى­تىر­مان وقيعالى فيلم. ءبىر جا­عىنان, ەل قورعاۋعا, وتانعا قىزمەت ەتۋگە, ۇلت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا ۇندەيدى, ەكىنشى جاعىنان جاس بۋ­ىندى, ەپتىلىككە, ەرلىككە باۋليدى, باتىل ازامات بوپ قالىپتاسۋعا جەتەلەيدى. ء“سىز كىمسىز, كا مىرزا؟” ءفيلمى كينوداعى شاكەن ايمانوۆ ءداستۇرىن جالعاستىرىپ قانا قويماي, جاس­تارى­مىزدىڭ بويىنا تۋعان جەر­گە, تاۋەلسىز ەلگە قىزمەت ەتۋ يدەياسىن سىڭىرەدى. سۇيىسپەنشىلىككە, پاتريو­تيزم­گە شاقىرادى. جانە بۇل يدەيا­نى كۇشتەپ تاڭبايدى. يدەيا تابيعي تۇردە كينو­نىڭ ءوزىنىڭ ىشكى الەمى­نەن تارايدى. “مەنىڭ پارقىمدى بازارداعى نارقىم ايقىندايدى” دەگەندەي, فيلم بار-جوعى 3 ميلليون اقش دول­لارىنان ءسال عانا اساتىن قار­جى­عا تۇسىرىلگەن. بۇل دجەيمس بوند تۋرالى فيلمدەردىڭ بيۋدجەتىنەن ون­داعان ەسە ارزان. مىسالى, دجەيمس بوند تۋرالى 2008 جىلى تۇسىرىلگەن “كۆانت ميلوسەرديا” دەگەن فيلمگە 200 ميلليون دوللار جۇمسالعان ەكەن. بۇل ء“سىز كىمسىز, كا مىرزا؟” ءفيلمىنىڭ بيۋدجەتىنەن 65 ەسە كوپ. وسىدان-اق كينو ءوندىرىسى ءۇشىن ازعانتاي كورىنەتىن قاراجاتپەن قانداي قۇندى دۇنيەنىڭ جاسالعانىن باعامداي بەرىڭىز. ونىڭ ۇستىنە بۇل كينوتۋىندىنىڭ ءۇش ەلدە ءتۇسىرىل­گە­نىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. وسىعان قاراماستان, ءفيلمنىڭ ءون بويىنان كينو ءوندىرىسى سالاسىنداعى ىلگەرى­لەۋ­دى, باتىستىڭ تەحنيكاسىن يگەرۋ ماشىعىن, اۋديتوريا سۇرانىسىن ەس­كەرۋدىڭ ناتيجەسىن انىق اڭ­عارا­مىز. بۇل كينوتۋىندى ءوزى تەكتەس اعىمداعى فيلمدەردەن الدەقايدا جوعارى تۇر. تريۋكتەردىڭ اسا شەبەر­لىكپەن ورىندالۋى, ارنايى اسەر بەرۋ تەحنيكاسى, كومپيۋتەرلىك ءوڭ­دەۋ تەحنولوگياسى, ءتۇستى تاڭداۋ, ءوز­گەرتىپ وتىرۋ, جارىق ءتۇسىرۋ ءتاسىلى جا­عىنان دا زاماناۋي كينوتۋىن­دى­نىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى. ء“سىز كىمسىز, كا مىرزا؟” ءفيلمى­نە ءۇش ەلدىڭ كينواكتەرلەرى قاتىس­تى. رەسەيدىڭ بەلگىلى اكتەرى الەك­ساندر فەكليستوۆ پەن تايلاندتىڭ تانىمال كينوجۇلدىزى دونگدجاي حاتايكارن ءوز رولدەرىن شەبەر ورىن­داپ, قازاق كينوسىنىڭ مارتە­بەسىن كوتەردى. ءفيلمنىڭ كەيىپ­كەر­لەرى اۋعاندىقتاردىڭ ءتىلىن قوسقاندا ءتورت تىلدە سويلەيدى. وسى ارقىلى بىرنەشە ەلدىڭ اۋماعىندا ەتەك العان ناشا ساۋداسىمەن كۇرەستىڭ شىنايى كارتيناسى جاسالعان. كينوكارتينادا قازاق كينوسى­نىڭ جاس بۋىن اكتەرلەرى دە شە­بەر­لىك كورسەتتى. گۇلشارات جۇباەۆا, مۇرات بولاتوۆ, ەرجان ءتۇسىپوۆ, داۋلەت ابدىعاپاروۆ سىندى ونەر وكىلدەرى ءوز رولدەرىن شىنايى ويناپ شىقتى. ءاسانالى ءاشىموۆ ويناعان كا مىرزا مەن الەكساندر فەكليستوۆ ويناعان الەكسەەۆتىڭ شاحمات تاق­تاسىنىڭ ۇستىندەگى تارتىسى فيلم­نىڭ نەگىزگى جەلىسىن ۇقتىرىپ تۇرعان ءساتتى دەتال رەتىندە كورسەتىلگەن. ءىز­گىلىك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ, جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ, اق پەن قارانىڭ باسەكەسى وسى كورىنىستە سوزبەن دە, كوزبەن دە اڭعارتىلادى. فيلمدەگى اتىس-شابىس كورىنىس­تەرىنىڭ وزىنەن ۇلتتىق ۇعىمداردىڭ العا تارتىلىپ وتىرعانىن بايقاي­مىز. كەيىپكەرلەر ات قۇلاعىندا وي­نايدى, ەپتىلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتەدى. ءفيلمنىڭ ءساتتى ءتۇسىرىلۋى بار دا, ونىڭ يدەيالىق مۇراتىنىڭ ورىن­دالۋى تاعى بار. ەگەر كينوتۋىندى كوزدەگەن تاربيەلىك ماقساتىن ورىن­داماسا, قىرۋار ەڭبەك زايا كەتۋى ءمۇم­كىن. مىسالى, رەسەي كينو­گەر­لەرى تۇسىرگەن “بريگادا” فيلمىندە بانديتتەردى اشكەرەلەۋدەن گورى, ولاردى يدەال تۇتۋ جاعى باسىمىراق تۇسكەندىكتەن, وسى ەلدىڭ ءار قالا­سىندا ءبىر-ءبىر “بريگادا” پايدا بول­عانىن كەزىندە رەسەي باسى­لىم­دارى جابىلا جازدى. “بريگادا” بان­ديتيزمدى تۇساۋلاۋدىڭ ورنىنا قايتا ونى دارىپتەپ جىبەردى. وسى تۇر­عىدان العاندا ء“سىز كىمسىز, كا مىر­زا؟” ءفيلمىنىڭ تاربيەلىك ءمانى وتە زور. كينوكارتينانىڭ كەيىپ­كەر­لەرى ءوزىنىڭ بولمىس-ءبىتىمى مەن قيمىل-ارەكەتى ارقىلى كەسەلمەن كۇرەسۋگە, جاماننان جيرەنۋگە ءۇن­دەيدى. قاۋ­ىپسىزدىكتى قورعاۋ قىز­مەتكەرلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتى ۇيلەسىمدى ءارى سەنىمدى شىققان. ارام جولمەن تابىلعان اقشا ەشقاشان جاقسىلىققا جەتكىزبەيدى. ەلىڭنىڭ ۇرپاعى امان بولسىن دەسەڭ, ونى قاۋىپ-قاتەردەن, كەسەل-كەسا­پات­تان قورعا, وتان دەگەن ۇعىمدى ءار­دايىم ەستە ساقتا. سوندا سەنى حال­قىڭ ۇمىتپايدى. ء“سىز كىمسىز, كا مىر­زا؟” ءفيلمىنىڭ ۇستانعان يدەيا­سى وسى. اقان بيجانوۆ, سەناتور: – بۇل شاكەن ايمانوۆ ءداس­تۇرى­نىڭ جالعاستىعىن كورسەتەتىن تۋىن­دى. مەن ءفيلمدى پرە­مە­را­سىندا كوردىم. كينوكارتينا ماعان ۇنادى. وقيعاسى شىنايى. قىس­قاسى, تۋىندى جاس ۇرپاقتىڭ بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمدى وياتا الادى. يگور ۆوۆنيانكو, كينورەجيسسەر: – بۇل وسى تەكتەس بۇرىنعى فيلمدەردىڭ جالعاسى. بارىندە دە قا­زاق كينوسىنىڭ ايتۋلى تۇلعاسى اسان­الى ءاشىموۆ وينايدى. فيلم ءتۇسىرۋ توبىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن كورسەتتى, قازاقستان مەن رەسەي اكتەرلەرىنىڭ بىرلەسكەن شىعارما­شى­لىق ءىس-قيمىلىن تانىتتى. فيلم دەتەكتيۆ جانرىندا ورىندالعان, وسى زامانعى كينو ءتىلى مەن جاڭا تەح­نو­لو­گيا جاقسى پايدالانىلعان. مەنىڭ ويىمشا, كينوكارتينا كەڭەس­تىك جۇيە­دە بولعان ەلدەردىڭ كينە­ما­توگرافيا سالاسىندا ايرىقشا ورىن الادى. سەبەبى, ءفيلمنىڭ وقيعا جەلىسى ولاردىڭ بارىنە دە جاقسى تانىس. جانات قاسىم, ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى: – كينوكارتينا ماعان ۇنا­دى. “قازاقفيلم” وسىنداي فيلم تۇسىرەدى دەپ ويلاماپپىن. جۇرت جاپپاي كورەتىن “بوەۆيك­تەردەن” ءبىر دە كەم ەمەس. قىزى­عىپ, باس الماي وتىرىپ كوردىم. مەنىڭ قاتارىمنىڭ بارىنە دە ۇنايدى دەپ ويلايمىن. سەرىك امانوۆ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرى: – كەيىنگى كەزدە قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتى تۋرالى فيلمدەر قاپتاپ كەتتى. ولاردىڭ كوپشى­لىگىندە ساقشىلاردىڭ دارمەن­سىزدىگى نەمەسە ءبىزدىڭ ارامىزداعى كەيبىر كەلەڭسىز وقيعالاردى كور­سەتۋ بەلەڭ الىپ بارادى. بۇگىنگى فيلمدە ءبارى دە ومىردەگىدەي بويا­ماسىز. قازاقستاندىق كينوگەر­لەردىڭ وسىنداي تاعىلىمدى فيلم جاساي العانى قۋانتادى. مەنىڭ ارىپتەستەرىمنىڭ ەڭبەگى شىنايى كورسەتىلگەنى ۇنادى. الىمبەك نۇرماحان.