ونجىلدىقتىڭ جول كارتاسى

داستۇرگە اينالعان ەلباسىنىڭ جولداۋىن حالىق جىل سايىن اي­رىقشا كۇتەدى. ويتكەنى, پرەزيدەنت­تىڭ جولداۋى كەشەگى ىستەرىمىزدىڭ كوڭىل قۋانتار جەتىستىكتەرى مەن كەم-كەتىگىن, الداعى اسقارالى ماقسات­تاردىڭ ناقتى كورىنىسىن ايقىنداپ, قولىمىزعا باعىت-باعدار كورسەتەتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كارتانى ۇستاتادى. بۇل جولعى جولداۋ قا­زاقستاننىڭ ۇلكەن ستراتەگياسىنىڭ العاشقى ونجىلدىعىن قورىتىن­دىلاپ, ەكىنشى ونجىلدىقتا جۇزەگە اسىرىلار ىستەردى سارالاۋعا ارنال­دى. جولداۋ – الداعى ونجىلدىق­تىڭ جول كارتاسىنداي. كورەگەن­دىكپەن جاسالعان “قازاقستان-2030” ستراتەگياسى باعدارلامانىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا بۇگىنگى كۇن كۋا. ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, سوناۋ توقسانىنشى جىلدارداعى بولاشاق الدىنداعى ۇرەي سەزىمىنىڭ ورنىن نىق سەنىم الماستىرعان بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندىقتاردى جاھاندىق داعدارىس تا سىندىرا العان جوق. الەمدى قالتىراتقان داعدارىستىڭ ءبىزدىڭ قوعامعا ىقپالىنىڭ از بولۋى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن ەكونومي­كالىق دامۋىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىپ وتىرۋعا جۇمىل­دىراتىن ناقتى باعدارلامانىڭ بايىپپەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىندا بولسا كەرەك. ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋى­نىڭ باستى باعىتى ەكونومي­كانى ءارتاراپتاندىرۋ بولىپ تابىلادى. ارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا عانا ءبىزدى وركەنيەتتى ەلدەر قاتارى­نا شىعارىپ, ەكونوميكالىق تاۋەل­سىزدىككە جەتكىزەتىنىن ءبارىمىز بىلە­مىز. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەت وتكەن جىلى جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن ەلدى يندۋستريالاندىرۋ كارتا­سىن جاساعانى بەلگىلى. وسى ماڭىز­دى ەكى قۇجات الداعى بەسجىلدىقتا ءوز ناتيجەسىن بەرۋى ءتيىس. يننوۆا­تسيالىق ساياساتتى, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا تەرەڭدەپ ەندىرۋ جايىندا ەلباسى باسا ايتتى. اگروونەركاسىپتى دامىتۋ دەگەنىمىز – ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ دەگەن ءسوز ەكەنىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى – ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ باستى تەتىگى. تەك ءوز جۇرتىمىزدى عانا ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپ قويۋ ەمەس, الەمدىك رىنوكتارعا وتاندىق ءونىم­دەردى شىعارۋعا ءبىزدىڭ الەۋەتىمىز جەتەدى. ارينە, ەگەر يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ وزىق تۇرلەرىن سالاعا پايدالاناتىن بولساق. ازىرگە ول جاعىنان ۇياتتى بولىپ تۇرعانى­مىز دا شىندىق. اگروونەركاسىپ كە­شەنىن دامىتۋدا باستى ەكپىن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جاسالۋى كە­رەك دەگەنگە ەلباسى باسا نازار اۋ­دار­تىپ وتىر. بىزدە اۋىل ەكونومي­كاسىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن, ءبىزدىڭ شارۋا جىلىنا ورتا ەسەپپەن نەبارى 3 مىڭ دوللاردىڭ ءونىمىن وندىرسە, دامىعان ەلدەردە ءاربىر شارۋانىڭ وندىرگەنى جىلىنا 50 مىڭ دوللارعا جۋىق. بەس جىلدىڭ ىشىندە حالقى­مىزعا كەرەك تاماقتىڭ 80 پايىزىن وزىمىزدە شىعارۋىمىز كەرەك. سون­دىقتان دا اۋىل شارۋاشىلى­عىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ارقىلى كوتەرۋىمىز قاجەت. ەكستەنسيۆتىلىكتەن ينتەنسيۆ­تىلىككە كوشۋ ارقىلى ەڭبەك ءونىمدى­لىگىن ارتتىرۋدىڭ جولى – يننوۆا­تسيالىق تەحنولوگيا مەن تەحنيكا­نىڭ سوڭعى تۇرلەرىنە جول اشۋ. سون­دىقتان دا اگرارلىق سەكتور وكىلى رەتىندە ماعان بۇل تاقىرىپ وتە جاقىن. وسىمدىك, مال شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن ساپالى دا الەمدىك تالاپتارعا ساي ەتىپ ءوندىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان قازاقستان­دىق اگرارلىق عالىمدار بارشىلىق. ەكونوميكانى عىلىمسىز ءور­كەندەتۋ دە مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىنە كوز جەتە ءتۇستى. قازىرگى كەزدە رەس-پۋب­­ليكامىزدا رەسۋرستاردى, ىلعال­دى ۇنەمدەۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا بىرقاتار يننوۆاتسيالىق جوبالار ەندىرىلدى دە. ايتكەنمەن, ەندىرىلگەن بۇل باسىمدىقتار ازىرشە ءبىز العا قويىپ وتىرعان ماقساتتاردى تولىق­قاندى شەشە الماۋدا. سوندىقتان دا جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالار الدىمەن قازاقستاندىق عالىمدار­دىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن زەرتتەۋ جانە الەمدىك وزىق تەحنولوگيانىڭ ءبىزدىڭ كليماتىمىز جانە توپىرا­عىمىزدا سىناقتان ءوتىپ, وڭدى ءنا­تي­جە بەرەتىنىن پايدالانۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس. وزىق اگروتەح­نولوگيا, تۇقىم سورتتارى, مينە­رالدىق تىڭايتقىشتار – بۇل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا تەرەڭدەپ ەندىرەتىن باستى تەتىكتەرى دەر ەدىم. ەلباسى مينەرالدىق تىڭايت­قىشتار وندىرەتىن زاۋىتتاردى قال­پىنا كەلتىرۋگە دە باسا نازار اۋدار­تىپ وتىر. بۇل اسا جاندى ماسەلە. مينەرالدىق تىڭايتقىش اۋىل شا­رۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ءونىم­دىلىگىن عانا قامتاماسىز ەتىپ قوي­ماي­دى, ول توزىپ بارا جاتقان تو­پىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن قالپىنا كەلتىرەدى. ساپالى دا مول ءونىم بەرەتىن نەگىزگى كوز – توپىراق. اۋىل شارۋاشىلىعىن ينتەنسيۆتەن­دىرۋدىڭ تومەندىگىنەن بۇگىنگى كۇنى توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعى جويى­لىپ بارادى. رەسپۋبليكا بويىنشا, ورتاشا ەسەپپەن توپىراق قۇنارلى­لىعى وسىدان 50 جىلمەن سالىستىر­عاندا 25-30 پايىزعا تومەندەپ وتىر. توپىراقتى مينەرالدىق تىڭايتقىشتارمەن بايىتپاي, قارا كۇشكە سالىپ پايدالانۋ وسىنداي ناتيجەگە جەتكىزدى. وسىلاي كەتە بەرەتىن بولسا, ەرتەڭگى كۇنى الەمدىك باسەكەگە قوسىلماق تۇگىلى, ءوزىمىزدى اسىراۋىمىز مۇڭ بولىپ قالماق. شىندىعىنا كەلەتىن بولساق, ءوزىمىزدى ءوزىمىز مينەرالدىق تىڭايت­قىشتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە شا­مامىز جەتەدى. بىزدە “قازفوسفات”, “قازازوت” سەكىلدى كومپانيالار بار. ولاردىڭ شىعارىپ جاتقان ونىمدەرى قازاقستان سۇرانىسىن قاناعات­تاندىرار ەدى. وكىنىشكە قاراي, اتالعان كومپانيالاردىڭ زاۋىتتارى ءونىمىن ءوز ەلىنىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەرگە ساتۋدان شەت ەلدەرگە ساتۋدى ماڭىزدىراق كورەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­ترلىگى تاراپىنان مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى دۇرىس پايدالانۋ ماسەلەسىنە قاتتى نازار اۋدارىلا باستادى. سۋبسيديا تەك وزىق تەحنو­لو­گيانى قولداناتىن وندىرىستەرگە بەرىلەدى. بۇل وڭ شەشىم. تىڭايت­قىش, رەسۋرس, ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەندىرۋگە مۇددەلى وندىرىستەرگە قولداۋ كورسەتۋ بولاشاقتا ءوز جەمىسىن بەرەدى دە. بىراق قازاقستاندا جۇمىس ىستەپ, ءونىم ءوندىرىپ جاتقان زاۋىتتارعا ۇكىمەت تاراپىنان مىناداي شارت قويىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن: الدى­مەن ءوز ەلىڭنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ قاجەتىن قامتاماسىز ەت, سودان كەيىن عانا ارتىلعانىن ەكسپورتقا شىعار. ىشكى رىنوكتىڭ 80 پايىزىن وتاندىق ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعان ەلىمىز ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردى كەشەندى دامىتۋدى قولعا الۋ – ۇلكەن ءىستىڭ الدىنداعى تىڭ سەرپىن دەپ ەسەپتەر ەدىم. وسى ۋاقىتقا دەيىن سىرتتان اسىل تۇقىمدى سيىرلار مەن قوشقارلار اكەلدىك. بىراق ولاردىڭ جەيتىن جەم-ءشوبى, جايىلاتىن جايىلىمى ساي بولماعاندىقتان, كۇتكەن ناتيجەنى بەرمەي, وعان جۇمسالعان شىعىن شاش-ەتەكتەن بولدى. مينەرالدىق تىڭايتقىشتار وندىرەتىن زاۋىتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك دەگەن ەلباسىنىڭ نۇسقاۋى وسىناۋ ەش دايەكسىز قارجىنى دالاعا شاشۋعا نۇكتە قويىپ, ونىڭ ورنىنا اگروسەكتوردى دامىتاتىن ناقتى نەگىزگى تەتىكتەردى ىسكە قوسۋعا جول اشادى دەپ سەنەمىز. اسىل تۇقىمدى مال, استىق, جەمىس-جيدەك تۇقىمدارىن سىرتتان الىپ كەلۋ ءۇشىن دە الدىمەن سولار ءونىپ-وسە­تىن توپىراقتى قۇنارلاندى­رۋى­مىز كەرەك ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. قازاق اگرارلىق ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك سالاسىندا جامبىل, الماتى, قىزىلوردا وبلىستارى كليماتىنا بەيىمدەلگەن 12-دەن اسا جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. تامشىلاتا سۋارۋدى پايدالانۋ, جەمىس-جيدەك ءوسىرۋ, جەمىس-جيدەك ونىمدەرىن وڭدەۋ جانە ساقتاۋ سەكىلدى وزىق عىلىمي-يننوۆاتسيالىق جوبالار, سويا, راپس داقىلدارىن ءوسىرۋ ماسەلەلەرى دۇنيەجۇزىلىك بانك قورىنىڭ جەلىسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا. ۋني­ۆەرسيتەت عالىمدارى رەسپۋبليكا ۇكىمەتى قارجىلاندىراتىن دەڭگەي­دەگى جوبالاردى جاساۋعا بولاشاقتا دا قاتىسا بەرۋگە قۇلشىنىپ وتىر. قازىر­گى كەزدە الماتى وبلىسىنىڭ اكىم­دىگى وسى وبلىس ايماعىندا وسىرىلەتىن جەم-ءشوپ, بۇرشاق, جەمىس-جيدەك داقىلدارى بويىنشا يننوۆا­تسيالىق تەحنولوگيا جوبالا­رىنا جىلىنا 12 ملن. تەڭگە, جام­بىل وبلىسى جەمىس-جيدەك كوشەت­تەرىنىڭ يننوۆاتسيالىق جوبالارىنا جىلىنا 6 ميلليون تەڭگە ءبولىپ وتىر. بۇل جوبالاردى اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ۇسىنادى دەپ اتالعان اكىمدىكتەرمەن كەلىسىم جاسالعان. ياعني, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا قازاقستاندىق عالىمداردىڭ قوساتىن ۇلەسى سۇبەلى بولماق. اگرارلىق جو­عارى وقۋ ورىندارى عالىمدارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, حا­لىقارالىق دارەجەدەگى عالىمدارمەن ينتەگرا­تسياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسە­لەسى بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماسەلەسى. ينتەگراتسيا دەگەنىمىز – باسەكەگە, وسۋگە, ۇيرەنۋگە, ۇمتىلۋعا مول مۇمكىندىك بەرەدى. ەلباسى ايتقانداي, باسەكە جوق بولسا, ۇيقىڭ تىنىش بولادى, بىراق ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىڭ تومەندەيدى, ال ءبىز جاقسى ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى. ول ءۇشىن ساپالى ماماندار دايارلاۋدىڭ قاجەتتىگى بەلگىلى. اگروسەكتورعا مامان دايارلايتىن جالعىز ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت بيىل ءوزىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاعالى وتىر. اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىل­عان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس-ترلىگىنىڭ قۇرامىنداعى 22 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ 14-ىمەن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىمىز تىعىز بايلانىستا بولىپ, كادر دايارلاۋدا. ستۋدەنت جاستار ولاردىڭ لابورا­تورياسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, العان تەوريالىق بىلىمدەرىن ءتاجى­ريبە جۇزىندە شىڭداۋدا. جالپى عالىمدار اراسىنداعى ينتەگراتسيا عىلىمعا كوپ نارسە بەرەدى. جوعا­رىدا ايتىپ كەتتىم, ءبىزدىڭ ۋنيۆەر­سيتەتتە عالىمداردىڭ كۇشتى توبى بار دەپ. سولاردىڭ الەۋەتىن, عى­لىم­عا بەرەتىن مۇمكىندىگىن پايدالا­نۋ ءالى دە بولسا تولىققاندى جۇرگىزىل­مەي وتىرعانى راس. الداعى ۋاقىتتا وسىنى ەسكەرسەك جامان بولماس ەدى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە سونىمەن قاتار 34 شەتەلدىك اۋىل شارۋاشى­لىعى ماماندارىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىمەن تىعىز قارىم-قاتى­ناس ورناتىلىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بايلانىس جاسال­عان. وقىتۋدىڭ ينتەراكتيۆتى, مۋل­تيمەديالىق فورمالارى, ينتەر­تاقتالار سەكىلدى يننوۆا­تسيالىق جاڭا تۇرلەرى ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا كەڭىنەن ەنگىزىلە باستاعان جاڭا كرەديتتىك تەحنولوگيا قارقىن الىپ كەتە الماي وتىر. سەبەبى, وعان قاجەت ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جەتىسپەۋدە. سوندىقتان دا ەلباسى­نىڭ استاناداعى جاڭا ۋنيۆەرسيتەت اياسىندا جاڭا ءۇش عىلىمي ورتالىقتىڭ اشىلاتىنى جونىندە ايتقانى وسى اقتاڭداقتىڭ ورنىن تولتىرادى دەپ ويلايمىن. بۇل مالىمدەمەنى ءبىز, عالىمدار, جوعارى باعالايمىز. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە, اگروسەكتور, اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماماندارى – ينجەنەر كادرلارىن دايارلايتىن ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن قاتىسى بار ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى نازارىمىزدى ەرەكشە اۋداردى دەۋگە بولادى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءداس­تۇرلى ەمەس تۇرلەرىن دامىتىپ, قول­دانىسقا ەنگىزۋدە ءبىزدىڭ عالىمدا­رىمىز بەن ستۋدەنتتەرىمىز جان-جاقتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ءتاجىري­بە جۇزىندە سىناقتان وتكىزەتىن وسىن­داي ورتالىق اۋاداي قاجەت بولاتىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسى وسى­دان ءبىراز جىلدار بۇرىن قازاقستان­دىقتاردى ينتەللەكتۋالدىق ۇلت جاسايمىز دەگەن بولاتىن. وسى جول­داۋدان مەن سول ماقسات باسپال­دا­عىنىڭ قۇرىلىپ وتىرعانىن بايقاپ وتىرمىن. جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا 162 جوبا (بولىنگەن قارجى 6,5 ترلن. تەڭگە) تاياۋ ارادا جۇزەگە اسىرىلماقشى. سول اشىلاتىن ءوندىرىس ورىندا­رىندا قازاقتىڭ جاستارى ەڭبەك ەتەدى. وندىرىستە جۇمىس جاساعان ازاماتتاردىڭ ارقايسىسى ءوز ور­نىن­دا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لارمەن جۇمىس ىستەيدى. ول دەگەنىڭىز – ادامداردىڭ ينتەللەكتۋالدىق وسۋىنە, ۇنەمى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋىنا جول اشادى. پرەزيدەن­تىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ نازارىنان ادام كاپيتالى ەشقاشان سىرت قالعان ەمەس. بۇل جولعى جولداۋىندا ەلباسى بالاباقشادان باستالاتىن “بالاپان” باعدارلاما­سى جاس وسكىننىڭ بالا كەزدەن ءتالىمدى تاربيە الىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە پات­ريوتتىق سەزىمى باسىم, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە الاتىن تولىققاندى ازامات بولىپ كەلەتىن ۇرپاق تاربيەلەۋگە ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ ويلايمىز. “ەل بولعىڭ كەلسە, بەسىگىڭدى تۇزە” دەگەن بار, سول­قىل­داعان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسى مىقتى بولۋى ءۇشىن جاس بۋىن ءتار­بيەسىن قولدان شىعارىپ الماۋىمىز كەرەك. باعدارلاما تاربيەشىلەر مەن ۇستازدارعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بۇل باعىتتا تەر توگەدى دەپ ەسەپتەيمىن. ءبىزدىڭ تۇسىنگەنىمىز – اركىم ءوز ورنىندا, اتقارىپ وتىرعان قىزمەتى بارىسىندا ءوز ىسىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ادال الىپ جۇرەتىن بولسا, ەشتەڭە دە ب ۇلىنبەيدى. ماسەلە, سول جۇكتى اركىم­نىڭ ءارتۇرلى اتقارۋىندا بولىپ تۇر عوي. سوندىقتان دا وسەر ۇر­پاقتى جاستايىنان مەملەكەتشىل­دىككە, پات­ريوتتىققا تاربيەلەۋ كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر. قازاقستانداعى ءاربىر قازاق­ستان­دىق ءوزىنىڭ وتانى – تاۋەلسىز قا­زاق­ستان ەكەنىن ءتۇيسىنۋى ءتيىس ەكەن­دىگىن ايتا وتىرىپ, ەلباسى پات­ريوتيزم ماسەلەسىنە باسا توقتالدى. جوعارى وقۋ ورىندارى الدىنداعى جاۋاپتى مىندەتتەردىڭ ءبىرى وسى پاتريوتيزم بولۋى ءتيىس دەپ ويلاي­مىن. جاستاردىڭ بويىنا وسىناۋ ىزگى قاسيەتتى ەگۋ ءۇشىن تەك ناۋقان­شىل ۇراندار نەمەسە جالپىلاما جارنامالار مەن ءبىر كۇندىك مادەني شارالاردى قۋىپ كەتۋشىلىكتىڭ قاجەتى شامالى. ساباق بارىسىندا بەرىلەتىن تاقىرىپتاردىڭ ماز­مۇنىن كەڭەيتىپ, تاربيەلىك ءمانىن, ونداعى ۇلتتىق قاسيەتتەردى كەڭىنەن اشىپ, ۇلتتىق مازمۇندى كەڭىنەن قولدانىسقا ەندىرۋ كەرەك. مىنا ومىردە ءبىر ۇققانىم – ادام بالاسىنىڭ نيەتى ءتۇزۋ بولۋى ءتيىس. قازاق حالقىنىڭ نيەتىنە الەم مويىندايتىن باسشى بەرىلىپتى. جاhاندىق داعدارىس الەمنىڭ قوس وكپەسىن قىسىپ, تىنىسىن تارىلتىپ تۇرعاندا ءبىزدىڭ ەلدە حالىقتىڭ ەڭبەكاقى, زەينەتاقىسى, جاستاردىڭ شاكىرتاقىسى, جاردەماقىلار كولەمى بەلگىلەنگەن مەرزىمىنەن بۇرىن-اق وسىرىلگەلى وتىر. دامىعان دەگەن با­تىس ەلدەرى جۇمىسسىزدىق قىسپا­عىنان تۇنشىعىپ جاتقاندا, بىزدە جۇمىس ورىندارى اشىلىپ جاتىر. عالىم, ۇستاز رەتىندە مەن ەلباسى­مىزدىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى العا قويىلعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, تاعى ءبىر ونجىل­دىقتى تابىستارمەن ەڭسەرەمىز دەگەندى تولىق سەنىممەن ايتا المىن. ويتكەنى وعان نەگىز بار. راحىمجان ەلەشەۆ, اكادەميك, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى اگرويننوۆاتسيا جانە ەكولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى. بىلەككە – بىلەك, تىلەككە – تىلەك قوسقان جەتىسۋلىقتار ەلباسى جولداۋىن تالقىلاۋدى جالعاستىرۋدا مەملەكەت باسشىسى, “نۇر وتان” حدپ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” جولداۋىن تالقىلاۋعا پارتيا فيليالدارى توراعالارىنىڭ ورىنباسارلارى, پارتيا بەلسەندىلەرى, ءار دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وبلىستىق پارتيا اكتيۆىنىڭ جيىنىن وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جۇرگىزىپ, ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالدى. جيىندا جولداۋدان تۋىنداي­تىن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ جاي­ل­ى پارتيا فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايتباي سەيىتوۆ كەڭىنەن اڭگىمەلەدى. جاڭا جولداۋدا 2020 ستراتە­گيا­لىق جوسپارى ايقىندالعان. وندا ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىنگى دامۋعا ازىرلەۋ, جەدەل ين­دۋستريالاندىرۋ جانە ينفراقۇرى­لىم­دى دامىتۋ ەسەبىنەن ەكونو­مي­كانىڭ تۇراقتى وسۋىنە قول جەتكىزۋ, ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بەل­سەن­دى ينۆەستيتسيالاۋ, قازاقستاندىق­تار­دى ساپالى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتارالىق كەلى­سىم­دى نىعايتۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ, حالىقارالىق قارىم-قا­تىناستى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلە­لەرى قامتىلعاندىعى جان-جاقتى ايتىلدى. الداعى ون جىلدا قالالىق, اۋىل­د­ىق جەرلەردەگى ءبۇلدىرشىن­دەر­گە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى تاربيە بەرۋ, وقۋمەن قامتۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاباتىنى ايتىلدى. وسى ماقساتتا “بالاپان” ارنايى باع­دار­لاماسى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرۋ جوس­پارلانعان. ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ باعدارلاماسى ەرەكشە با­سىم­دىققا يە. حالىقتىڭ دەنساۋ­لى­عى قازاقستاننىڭ بارلىق ازا­مات­تارىنىڭ ءومىر ساپاسى مەن دەڭ­گەيىن جاقسارتۋ, حالىقتىڭ جۇمىس­پەن قامتىلۋىنا قول جەتكىزۋ الدا­عى اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنى داۋسىز. بولاشاققا بەلگىلەنگەن وراسان زور مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن ۇلت­تىق ستراتەگيا قاجەت بولسا, پرەزي­دەنت ۇسىنعان ءتورت قاعيداتتى باس­شىلىققا الۋعا مىندەتتىمىز, دەدى ءسوز سويلەۋشى. باستى قۇندىلى­عى­مىز – تاۋەلسىز قازاقستان, ەكىن­شىدەن, مەملەكەت جانە ونىڭ ءاربىر ازاماتى قاي جەردە دە قوعامنىڭ تۇ­راقتىلىعى مەن ەلدىڭ ءال-اۋقا­تى­نا كەرى اسەر ەتۋگە ىقتيمال كەز كەل­گەن قادامنىڭ الدىن الۋ قاجەت. سونداي-اق, ەكونوميكالىق ورلەۋ – ارقايسىمىزعا قاتىستى بۇكىل­حا­لىق­تىق ءىس جانە قوعامنىڭ الەۋ­مەت­تىك ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ كىلتى, ءوڭىر­لىك جانە الەمدىك دەڭگەيدە ين­تەگراتسيالانۋدىڭ – ماڭىزدى شارتى. “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ حا­لىق­تىق تۇعىرناماسى مەن جول­داۋ­دى جۇزەگە اسىرۋدا وڭىرلىك باعدار­لا­ما جاسالسا, ول وبلىستىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ايناسى دەۋگە بولادى. ونەركاسىپتە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءونىم ءون­دىرۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالا­سىندا وندىرىلگەن ءونىم مەن قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى ارتىپ وتىر. وتكەن جىلى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى تو­لى­عىمەن ورىندالسا, “جول كار­تاسى” بويىنشا 12,7 ملرد. تەڭگە يگەرىلىپ, 303 جوبا ىسكە اسىرىلعان, وڭىردەگى 20 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارىندا جۇرتشىلىق بەلسەن­دى ەڭبەك ەتۋدە. وبلىس اكىمىنىڭ گرانتى بوي­ىنشا جەتىم جانە الەۋمەتتىك جا­عى­نان جەتكىلىكسىز قامتىلعان 273 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ءبىلىم بەرۋ سا­لاسى بويىنشا 2010 جىلى 80 با­لا­باقشا مەن 286 شاعىن ورتالىق­تاردا مەكتەپالدى تاربيەلەۋ جۇمىستارى جالعاسىن تاپقان. حالىق قالاۋلىسى اتانۋ وڭاي شارۋا ەمەس, دەدى بايانداماشى ودان ءارى. سايلاۋشىلاردىڭ اماناتىنا يە بولعان دەپۋتاتتار ونى بەل­سەندى, ءارى ورىنداۋدا ادامگەرشىلىك تۇرعىدان قىزمەت جاساۋى كەرەك. “نۇر وتان” بىلەككە – بىلەك, ءتى­لەككە – تىلەك قوسا بىلگەن, جەلىسى شيراي تۇسكەن, سىر-سيپات پەن ءىس-ارەكەتتىڭ كۇشىن تانىتا بىلەتىن, ەل تىلەگىن ارقالاعان پارتيا ەكەنىن دالەلدەپ كەلەدى جانە وسى باعىتىن الدا دا جالعاستىراتىن بولادى. جارىسسوزگە الاكول اۋدانى­نىڭ اكىمى, پارتيا فيليالىنىڭ ءتور­اعاسى باعدات قاراساەۆ, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پار­تياسى تالدىقورعان قالالىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاسيا احمەتوۆا, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى امانتاي زيادانوۆ, ءىلياس جان­سۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملە­كەت­تىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى, “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ مۇشەسى سامات سۇلەيمەنوۆ, پان­فيلوۆ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى تىلۋبەرگەن وسپانوۆ شىعىپ, بيىلعى جولداۋدىڭ تا­ريحي ماڭىزى زور قۇجات ەكەنىنە توق­تالدى, ونى جۇزەگە اسىرۋعا باي­لانىستى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. اكتيۆ جيىنىندا وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ سويلەپ, قارالعان ماسەلەگە بايلانىستى تۇسىنىكتەمە بەردى جانە اعىمداعى جىلى وڭىردە اتقارىلاتىن اۋقىمدى شارالار جوباسىمەن تانىستىرىپ, جولداۋ­دى ەل اراسىندا ناسيحاتتاۋدىڭ جاڭا جولدارى مەن ادىستەرى جايلى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەرىنە سەرگەك قاراۋ, زەرتتەۋ قاجەتتىگى تۋرالى ويىمەن ءبولىستى. جيىن قورىتىندىسىندا “نۇر وتان” پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ وبلىس تۇرعىندارىنا ارنالعان ۇسىنىسى قابىلداندى. كۇمىسجان بايجان, الماتى وبلىسى. ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ءوز قولىمىزدا ن.پوگودين اتىنداعى ورىس دراما تەاترىندا وبلىس اكتيۆىنىڭ جيى­نى ءوتتى. وعان اۋدان, قالا اكىمدەرى, ءماسليحات حاتشىلارى, ساياسي, قو­عام­دىق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, ارداگەرلەر, جاستار, اتقارۋشى ورگان­دار مەن ءىرى كاسىپورىن باسشىلارى, باق وكىلدەرى شاقىرىلدى. جينال­عاندار الدىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ بايان­داما جاساپ, مەملەكەت باسشىسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ “جاڭا ون­جىل­دىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى كەزەكتى جولداۋىنان تۋىندايتىن باستى مىندەتتەردى اتاپ كورسەتتى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ەلىمىز­دىڭ تاياۋ ونجىلدىقتاعى دامۋ جو­لىن, ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتە جۇزەگە اسىرىلاتىن ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردى ايقىنداپ بەردى. ولار – ەكونوميكانى ءارتاراپتان­دى­رۋ, جەدەل يندۋستريالاندىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ەسەبىنەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسىمىنە قول جەتكىزۋ, ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ سەكىلدى ىرگەلى مىندەتتەر. الداعى جوسپار بارلىق سالانى قامتيدى. ەلباسى­نىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا سول­تۇس­تىكقازاقستاندىقتار تاس-ءتۇيىن دايىن. وسىلاي دەي كەلىپ, سەرىك سۇلتانعازى ۇلى وبلىستىڭ ىشكى الەۋەتىنە توقتالدى. اوك-ءتى دامى­تۋ ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋى­نىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. بۇل ورايدا ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكسپورت ماسەلەلەرى ايرىقشا نا­زار­دا تۇر. بىلتىر اۋىل شارۋا­شى­لى­عى ءوندىرىسىن كوتەرۋ ءۇشىن رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 54 ميل­ليارد, جەرگىلىكتى قازىنادان 66,2 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. ەندىگى ماقسات – يندۋستريالىق دامۋدىڭ تىڭ رەزەرۆتەرىن پايدالانۋ. بۇل ورايدا, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ كەشەندى ارتۋىنا قول جەتكىزۋدىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرۋدى س.ءبىلالوۆ ورىنباسارلارى مەن ءتيىستى ۆەدومستۆو باسشىلارىنا جۇك­تەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى شي­كى­زاتىن قايتا وڭدەۋ, وزىق تەحنو­لو­گيالاردى ەنگىزۋ, جاڭا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋ باعىتىندا جاڭاشىل باستامالارمەن ەڭبەك ەتىپ جاتقان شارۋاشىلىقتار ۇلگى ەتىلدى. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى گ.زەنچەنكو ىشكى رەزەرۆ ەسەبىنەن ءۇشىنشى ءسۇت فەرماسىن ىسكە قوستى. قازىر مۇندا ءار ساۋىن سيىردان 6-7,5 مىڭ ليتر ءسۇت ساۋىلادى. ەڭبەك ونىمدىلىگى ءۇش ەسە ارتتى. “تايىنشا-استىق” جشس-ىندە ءسۇت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, كانادادان 1000 باس سيىر اكەلىندى. پەتروپاۆل برويلەر فابريكاسىنىڭ ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىنە جونەلتىلەدى. مىنە, وسىنداي قاناتقاقتى جوبا­لار ساپالى, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم­دەر شىعارۋعا دەگەن سەنىمى­مىزدى نىعايتتى. سەرىك سۇلتانعازى ۇلى ەكسپورت­تىق الەۋەتتى ىسكە اسىرۋدا قىرۋار شارۋالار تۇرعانىن اتاپ كورسەتتى. ءۇش ەل اراسىندا كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋى تىعىز ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى جە­تىلدىرە تۇسەتىن بولادى. وتكەن جىلى وبلىس پەن كورشى ەلدىڭ ساۋدا اينالىمى 548 ميلليون اقش دوللارىن قۇراعان. الايدا, يمپورتتىڭ ۇلەس سالماعى ءالى با­سىم. الىس-جاقىن شەتەلدەرگە اس­تىق, ۇن شىعارىلادى. بۇل جەتكى­لىك­سىز. ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ساۋاتتى ساۋدا ساياسا­تى­نان دا ايقىن اڭعارىلادى. سون­دىقتان ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە كاسىپكەرلەرىمىز دە قىزۋ اتسالى­سىپ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كە­ڭىس­تىكتە ءوز ورىندارىن انىقتاۋى ءتيىس. ال مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز كاسىپكەرلىكتى جانداندىرۋ قيىن. بىلتىر شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى 124 ميلليارد تەڭگە­نىڭ ونىمدەرىن شىعاردى. ولارعا قارجىلىق دەمەۋ كورسەتۋ ماقسا­تى­مەن 11 ميلليارد تەڭگە نەسيە بە­رىلدى. ەلباسى كاسىپكەرلەردى ەكو­نوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى رەتىندە اتاپ, “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” بىرىڭعاي بيۋد­جەت­تىك باعدارلاماسىن ەنگىزۋدى ۇسىن­دى. بۇل باعىتتار بويىنشا وبلىستا اۋقىمدى شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ, قارجىلاندىرۋ سالا­سىن­دا بيزنەس وكىلدەرىنە جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى. بايانداماشى 2020 ستراتەگيا­لىق جوسپارىنىڭ اسا ماڭىزدى بۋىنى سانالاتىن جاڭا وڭىرلىك ساياسات جايىن دا ءسوز ەتتى. وبلىس جۇرتشىلىعى “جول كارتاسىنىڭ” 2020 جىلعا دەيىن جالعاساتىنىن ەستىپ, پرەزيدەنتكە دەگەن زور ري­زا­شىلىق سەزىمدەرىن ءبىلدىرىپ جا­تىر. ويتكەنى, بۇل باعدارلامانىڭ ومىرشەڭدىگىن اۋىلدىقتارعا دەيىن ايقىن سەزىنىپ وتىر. بىلتىر 4,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ, اۋقىمدى ىستەر اتقارىلدى. 6700 جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولدى. بيىل بۇل ماقسات ءۇشىن 5,3 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى, دەدى سەرىك سۇلتانعازى ۇلى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ۇگىت-ناسيحات توپتارىنىڭ جول­داۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن تۇسىندىرۋگە كىرىسىپ كەتكەندەرىن جەتكىزدى. جولداۋدى تالقىلاۋعا ارنالعان جيىندا سويلەۋشىلەر ءوز اسەرلەرى مەن تۇيگەن ويلارىن ءبولىستى. ولاردىڭ اراسىندا قىزىلجار اۋدانىنىڭ اكىمى قايرات پىشەن­باەۆ, “زيكستو” اق باس ديرەك­تورى يۆان كوروۆين, “تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى” اق وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ ديرەكتورى بالاحمەت مولدينوۆ, ت.ب. بولدى. ولار جولداۋدىڭ زور مىندەتتەر جۇكتەيتىنىن, ەندىگى ماقسات جەرگى­لىك­تى جەرلەردە ونىڭ ءمان-ماڭى­زىن, ستراتەگيالىق باسىمدىق­تا­رىن جەتە ۇعىندىرۋدا جاتقانىن جەتكىزدى. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. ۇتىمدى ويلار – ورتاق تابىسىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋى  ەلىمىز دامۋىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەرەدى. جولداۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەرىن تالداپ, الداعى مىندەتتەردى سارالاۋمەن قاتار, ەڭ باستىسى, حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرەدى. پرەزيدەنت بيىلعى “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىندا ء“بارىن دۇرىس جوسپارلاپ, ساۋاتتى ىسكە اسىر­عاندىقتان, ءبىزدىڭ دامۋىمىز ءساتتى بولدى”, دەپ اتاپ كورسەتتى. جەر-جاھاندى ۇيىتقىتىپ وتىر­عان قارجىلىق داعدارىستان دا امان ءوتىپ كەلەمىز, ەندى الداعى مىندەت, ەلباسىنىڭ ءوزى ايتقانداي, “ەلىمىزدىڭ الداعى ون جىلداعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋ”. جولداۋدا ايتىل­عان ستراتەگيالىق ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىنداعى ۇيىتقى, ۇلكەن كۇش “نۇر وتان” حدپ بولىپ وتىر. جولداۋدان كەيىن جەرگىلىك­تى جەرلەردە پارتيا جۇمىستى باستاپ كەتتى. قوس­تانايدا وتكەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسلي­حات­تار دەپۋتاتتارىنىڭ–“نۇر وتان” پار­تياسى فراكتسياسى مۇشەلەرىنىڭ فورۋمى وسىنىڭ ايعاعى. فورۋمدا بايانداما جاساعان وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى, “نۇر وتان” حدپ وب­لىس­تىق فيليالىنىڭ توراعاسى عاني ساعيەۆ پارتيانىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى بەدەلىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇگىندە وبلىستا نۇروتاندىق­تار­دىڭ قاتارى 59 300 ادامعا جەتتى. ارينە, ونىڭ قاتارىنا كىرگەندەر قاراسىنىڭ كوپتىگى پارتيا بەدەلىنىڭ كورىنىسى ەكەنى راس. دەگەن­مەن, ناعىز بەدەل ىسپەن كەلدى. مۇنى وبلىس­تىق ماسليحاتتاعى “نۇر وتان” حدپ فراك­تسياسىنىڭ جەتەكشىسى ريمما بەكتۇرعانوۆا ناقتى دالەلدەرمەن جەتكىزدى. ەلباسى, پارتيا ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ العا قويىپ وتىرعان ماقساتتار مەن مىندەتتەر ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن دەپۋتاتتىق فراكتسيا مۇشەلەرى قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەك؟ ەڭ الدىمەن پار­تيا جۇمىسى شىنايى, ناقتى بولۋ ءۇشىن نۇر­وتان­دىق دەپۋتاتتار قاراپايىم ادامداردىڭ, سايلاۋشىلاردىڭ تىرەگى بولۋى ءتيىس. وبلىس تۇرعىندارىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋى شارت. ءار كەزدەسۋدە پارتيا  تۇعىرناماسى  مەن ەلباسى جولداۋىنداعى ايتىلعان ماق­ساتتار مەن مىندەتتەر ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىن­دىرىلۋى قاجەت. ريمما شىڭعىسقىزى بۇل وراي­دا وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگيندى دەپۋ­تات­تارعا ۇلگى ەتىپ ۇسىندى. وتكەن جىلى وب­لىس اكىمى بارماعان اۋىل مەن اۋدان كەم شى­عار. ول جىل بويى تۇرعىندارمەن 707 رەت كەز­دەسۋ وتكىزىپ, وعان 40 مىڭنان اسا ادام قاتىسىپتى. وبلىستاعى بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات­تاردا نۇروتاندىق دەپۋتاتتار فراكتسياسى بار. ولار تۇرعىندار مەن بيلىك اراسىنداعى كوپىر مىندەتىن اتقارىپ وتىر. بۇل ءۇشىن دەپۋتاتتار ۇيىمداستىرعان ۇنقاتىسۋ الاڭدارى, سايلاۋ­شى­لارمەن كەزدەسۋلەردىڭ باسقا تۇرلەرى قوعام مەن بيلىك اراسىن جاقىنداتىپ, پروبلەما­لار­دىڭ شەشىمىن تابۋىن تەزدەتە تۇسەدى. وبلىستاعى بىرقاتار سايلاۋ وكرۋگتەرىندە نۇروتاندىق دەپۋتاتتاردىڭ قوعامدىق قا­بىل­داۋى ۇيىمداستىرىلعان. مىسالى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى ر.بەكتۇرعانوۆا, ي.ارونوۆا, ب.ەرتاەۆا, ت.شەرستوبيتوۆا­لار­دىڭ قوعامدىق قابىلداۋى سايلاۋشىلار اراسىندا كەڭىنەن تانىمال. ولاردا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ۇلكەن-كىشىسى جوق. اتالعان فورۋمدا پارتيانىڭ باستاۋىش ۇيىمدارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى دا اڭگىمە ءوربىدى. باستاۋىش ۇيىم جەرگىلىكتى جەردەگى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ءومىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ تارازىسى ىسپەتتى. ويتكەنى, جەرگىلىكتى جەردەگى جەتىستىكتەر دە, قانداي دا ءبىر پروبلەمالار دا الدىمەن پار­تيانىڭ باستاۋىش ۇيىمىندا اڭگىمە بولادى. فورۋمدا وبلىستىق جاستار ءماسليحاتى­نىڭ توراعاسى ارتەم داۆىدوۆتىڭ ءسوزى ەرەك­شە نازار اۋداردى. ول بالالار مەن ءجاسوسپى­رىم­­دەر قوزعالىسى كوشباسشىلارى باس قوسا­تىن جازعى “قۇرداستار” لاگەرىنىڭ بازاسىن انىقتاپ بەرۋگە دەپۋتاتتاردىڭ كومەك بەرۋىن ءوتىندى. ويتكەنى, پارتيانىڭ جاس بەلسەندى­لە­رىن, كوشباسشىلاردى وقىتۋدا, تاربيەلەۋدە مۇنداي لاگەرلەردىڭ پايداسى ۇشان-تەڭىز. ال ارتەمنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي لاگەر رەس­پۋب­ليكا ايماقتارىندا ازىرگە بىرەۋ عانا. دەپۋتاتتار فورۋمىندا سونداي-اق جەرگى­لىك­تى جەرلەردەگى جۇزەگە اسىپ وتىرعان ىستەر تەك تىزبەلەنبەي, كوپتەگەن ۇتىمدى ويلار دا ورتاعا سالىندى. فورۋم جۇمىسىنا پار­لا­مەنت دەپۋتاتتارى ح.ۆاليەۆ, ب.بايماعام­بەتوۆا, و.كيكولەنكو, ت.قادامباەۆ, ا.تۇرسىنوۆ جانە ا.جازين قاتىستى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي. جاستار — ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ەلىمىز جاستارىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن بىلىمدىلىگىنە ەرەكشە دەن قويىپ كەلەدى. وسىنى قاپەردە ۇستاعان جاس قاۋىم وكىلدەرى كەشە “داۋلەت” ۇلتتىق تەننيس ورتالىعى سپورت كومبينا­تىنىڭ عيماراتىنا جينالىپ, فورۋم وتكىزدى. ەلباسىنىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­مي­كالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىن­دىك­تەرى” اتتى حالىققا جولداۋىن قولداۋعا ارنالعان فورۋمعا “نۇر وتان” حدپ حاتشىسى ە.ت.قارين, “نۇر وتان” حدپ استانا قالالىق فيليالى باس­شى­سىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءا.م.راقىمجانوۆ, “جاس وتان” جق باسشىلىعى مەن اكتيۆى, جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنىڭ وكىلدەرى جانە ستۋدەنت جاستار قاتىستى. جاستار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى.  ءوزىنىڭ حالىققا جولداۋىندا مەملەكەت باس­شى­سى ەلدىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنىڭ ماڭىزدى با­سىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ بولاشا­عىن قالىپتاستىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەردى ەرەكشە اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ سايا­ساتىن جۇزەگە اسىرۋدا “نۇر وتان” حالىق­تىق-دەموكراتيالىق پارتياسى مەملەكەت تارا­پى­نان وسكەلەڭ ۇرپاققا, ونىڭ ىشىندە ولاردىڭ باستامالارىنا  قولداۋ ءبىلدىرۋ قاجەتتىگىن, ءوز جۇمىسىنداعى باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى جاستار ساياساتى ەكەندىگىن ايقىنداپ العان. ال, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇزەگە اسى­رۋدا “جاس وتان” جاستار قاناتىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. جاستار فورۋمى نەگىزىنەن ەلباسىنىڭ حالىققا ارناعان كەزەكتى جولداۋىن تۇسىندىرۋگە باعىتتالدى. وندا جاستاردىڭ ەلىمىز قوعامدىق ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىندا بەلسەندىلىك تانىتۋى, 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى ايقىنداپ بەرگەن ستراتەگيالىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اينالاسىنا شوعىرلانۋ قاجەتتىگى كەڭىنەن ايتىلدى. وسىلايشا جاستار فورۋمىن وتكىزۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ حالىققا جولداۋىنداعى قازىرگى زامانعى قۇندىلىقتاردى جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قالىپتاسۋىنداعى پروگرەسشىل ويلاردى قالا جاستارىنىڭ بويىنا ءسىڭىرۋدىڭ ەڭ باستى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولماق. اسقار تۇراپباي ۇلى, استانا.