جيىن بارىسىندا ول ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىن تىلگە تيەك ەتىپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىزگە كوز جۇگىرتۋ, سالت-ءداستۇرىمىزدى تۇگەندەۋ, تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى دارىپتەۋ, ۇلتتىق كودتى ايقىنداۋ ەكەنىن العا تارتتى.
«تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا وبلىستىڭ 2 قالا, 5 اۋدانىندا مەكتەپ تۇلەكتەرى مەتسەناتتاردىڭ كومەگىمەن تۋعان اۋىلدارىنا جالپى سوماسى 1 ملرد 200 ملن تەڭگەگە كومەك كورسەتتى. بەلگىلى تۇلعالار شوتان مەن شوعى باتىرلارعا ارنالعان حالىقارالىق سپورتتىق تۋرنيرلەر ءوتتى. «رۋحاني قازىنا» كىشى باعدارلاماسى بويىنشا 2017 جىلى 106 ملن 340 مىڭ تەڭگەگە 70 ءىس-شارا بەلگىلەنىپ 11-ىسكە اسىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ء«ابىش الەمى» جۋرنال-الماناعى جارىق كوردى, «باعزىدان جەتكەن بابا سارىنى», «ۇلتتىق داستارقاننىڭ ەرەكشە ءمازىرى», «ۇرپاققا ميراس – ۇلتتىق كيىم» اتتى ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىزدى ناسيحاتتايتىن تانىمدىق شارالار بار. 50 اۋىل كىتاپحاناسىندا «ۇلت تامىرى – رۋحاني قازىنا» مادەني-كوپشىلىك شارالار تسيكلىمەن بىرنەشە باعىتتاعى 45 ءىرى ءىس-شارا قولعا الىندى. «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» بويىنشا جارىق كورگەن «قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى», «قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارى» اتتى رەسپۋبليكالىق جيناققا ولكەمىزدەن جالپىۇلتتىق ماڭىزى بار 15 كيەلى نىسان جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار 28 كيەلى ورىن ەندى. جىل اياعىندا ءوڭىردىڭ دامۋىنا قوماقتى كومەك كورسەتكەن ازاماتتاردى ەلگە تانىستىرۋعا, العىس ايتۋعا باعىتتالعان وبلىستىق مەتسەناتتار فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىس بويىنشا 11 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمسالدى. سونىمەن قاتار ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن «العىس ايتۋ كۇنىنە» وراي وبلىس بويىنشا 1 ناۋرىزدان باستاپ «اسار – جومارت جۇرەك» قايىرىمدىلىق اكتسياسىنىڭ 2-كەزەڭى ءوتتى. ناتيجەسىندە 55 ملن تەڭگە جينالىپ, 6,5 مىڭعا جۋىق وتباسىنا كومەك كورسەتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا اۋىر سىرقاتقا شالدىققان سابيلەر, بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى, قارتتار ۇيىندەگى قاريالار, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلار, جالعىز باستى انالار مەن قامقورشىسىنان ايىرىلعان بالالار بار. بيىل العاش رەت «وتپان تاۋ – رۋحاني-ءداستۇرىمىزدىڭ نەگىزى» اتتى امال مەرەكەسى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تويلاندى. شارادا ەلىمىزدىڭ 9 وبلىسىنداعى تاريحي-مادەني كەشەندەرى شىراقشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «بىرلىك» وتى جاعىلدى. ماڭگىلىك ەل يدەياسىن ناسيحاتتايتىن عىلىمي, مادەني كوپشىلىك, سپورتتىق, الەۋمەتتىك دەڭگەيدەگى شارالارعا بارلىق ايماقتان ارنايى قوناقتار شاقىرىلىپ, تاماشالادى. الداعى جىلى حالىقارالىق دارەجەدە وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. وتپان تاريحي- مادەني كەشەنىندە قازاقتىڭ ءۇش بيىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. ەسكەرتكىشتى قويۋداعى ماقسات – دالا بيلەرىن دارىپتەپ, ەل بىرلىگىن ناسيحاتتاۋ», دەدى ەرالى توعجانوۆ.
سونىمەن قاتار ول «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وبلىس الدىنا اۋقىمدى مىندەت قويىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بيىلعى جىل دا ەل ءۇشىن تاريحي وقيعالارمەن باستالدى. قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە شەشىم بولعان بىرەگەي جوبا – «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» جاريالاندى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان باستامانى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان ناقتى مىندەتتەردى ايقىندادىق. ءبىرىنشى باستاما – ءار وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ. مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ناتيجەسىندە وبلىسىمىزدا تۇرعىن ءۇي سالۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋ قارقىندى جۇرۋدە. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 18 پايىز وسىممەن 833 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 7 مىڭ وتباسى باسپانالى بولدى. 2018 جىلدىڭ جوسپارى – 916 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ. قازىرگى تاڭدا وبلىسىمىزدا ءبىر تۇرعىننىڭ باسپانامەن قامتىلۋ كورسەتكىشى – 23 شارشى مەتر. پرەزيدەنت ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ باسپانامەن قامتىلۋ كورسەتكىشىن 30 شارشى مەترگە جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى. بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ماقساتىندا, حالىق ءوسىمى, بەرىلەتىن جەر تەلىمدەرى, جەكە قۇرىلىس كولەمدەرى ەسكەرىلە وتىرىپ ناقتى ەسەپتەر جاساقتالدى. ەسەپكە سايكەس, تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدىڭ جىل سايىن 10 پايىز ءوسىمىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ ءبىز 2025 جىلعا دەيىن وبلىستىڭ ءاربىر تۇرعىنىن 30 شارشى مەتر باسپانامەن قامتيتىن بولامىز. يپوتەكالىق نەسيەنىڭ قولجەتىمدىلىگىنە باعىتتالعان «7 – 20 – 25» باعدارلاماسى دا ۇيمەن قامتۋ كورسەتكىشىن قامتاماسىز ەتۋگە زور مۇمكىندىكتەر بەرەدى. ەكىنشى باستاما – جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ولاردىڭ سالىقتىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ. سالىستىرمالى تۇردە تومەن جالاقى الاتىن قازاقستاندىقتاردى قولداۋ ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ولاردىڭ سالىق جۇكتەمەسىن 10 ەسەگە ازايتىپ, 1 پروتسەنت قانا بولادى. ءبىزدىڭ وبلىس بويىنشا, 250 مىڭ جالدامالى قىزمەتكەرلەردىڭ ىشىندە 22 مىڭنان استام ادام وسىنداي تومەن جالاقى الادى. سالىقتىق جۇكتەمەسىنىڭ ازايۋى ارقىلى 22 مىڭ قىزمەتكەردىڭ جەكە كىرىسى جىلىنا ورتا ەسەپپەن بارلىعى 800 ملن تەڭگەگە كوبەيەدى», دەدى وبلىس اكىمى.
ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءۇشىنشى باستاما جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
«وتكەن جىلى وبلىستا 215 گرانت, ونىڭ ىشىندە 50 گرانت ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قاجەتتى مامانداردى دايىنداۋعا ءبولىندى. تسيفرلاندىرۋدىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ەلباسى اقپاراتتىق تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن مامانداردى كوبەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى بيىل تاعى دا قوسىمشا 50 گرانت جانە تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا ماگيستراتۋرادا وقىتۋعا 20 گرانت بولىنەدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا الدىمىزدا تۇرعان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتۋ. كوللەدجدەر بويىنشا جاتاقحاناعا قاجەتتىلىك – 1600 ورىن. بۇگىنگى تاڭدا اقتاۋ جانە جاڭاوزەن قالالارىندا 4 جاتاقحانا سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمدەرى بەلگىلەندى. ش.ەسەنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن دە ءبىرىنشى كەزەكتە 500 ورىندىق جاتاقحانا سالۋ قاجەتتىلىگى بار. ءتورتىنشى باستاما – شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ. جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا قابىلدانعان ءتيىمدى مەحانيزم, ول – جەڭىلدىكپەن شاعىن نەسيە ۇسىنۋ. ەلباسى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىستا كاسىپكەرلەرگە 1 پايىزدىق نەسيە ۇسىناتىن «نۇر كاپيتال» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. باعدارلاما ەلباسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇگىنگى تاڭدا 200-گە جۋىق بيزنەس وتىنىمدەر قابىلداندى. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلدى سونىمەن قاتار «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا بيىل 1,8 ملرد تەڭگە شاعىن نەسيە ءبولۋ جوسپارلاندى. بەسىنشى باستاما – ەلدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋدى جالعاستىرۋ. وبلىستا بارلىق ەلدى مەكەندەر گازبەن قامتىلدى (99,8 پايىز). كۇن تارتىبىندە تەك 8 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋ ماسەلەسى تۇر. ولاردىڭ ماگيسترالدى جەلىلەردەن قاشىق ورنالاسۋىنا جانە ەكونوميكالىق تيىمسىزدىگىنە بايلانىستى, بولاشاقتا كەزەڭ-كەزەڭمەن «قازترانسگازايماق» كومپانياسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارى اياسىندا شەشۋ جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا جاڭادان تۇرعىن ۇيلەر سالىناتىن جەر تەلىمدەرىن گازبەن قامتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستارعا بيۋدجەت قارجىسىنان بولەك «قازترانسگازايماق» اق قارجىسى تارتىلۋدا. كومپانيا وسى جىلى بەينەۋ, تۇپقاراعان, مۇنايلى اۋداندارىندا گازداندىرۋ بويىنشا قۇنى 1,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 9 جوبانى ىسكە اسىرادى. جالپى, وڭىرىمىزدە ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ بويىنشا وزەكتى ماسەلە جوق», دەپ اتاپ ءوتتى ەرالى توعجانوۆ.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
