ەل بولاشاعى جاستار ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى قوعام ءۇشىن ماڭىزدى باسقوسۋدىڭ شىمكەنتتە ءوتۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار. وڭتۇستىك قازاقستان حالقى تىعىز ورنالاسقان, دەموگرافيالىق ءوسىمى جوعارى, جاستاردىڭ ۇلەسى ەلەۋلى وبلىس. ياعني, وڭىردەگى جاستارعا قاتىستى ءتۇرلى جەتىستىكتەر مەن شەشىمىن كۇتكەن ماسەلەلەردى ساراپتاي وتىرا بۇكىل ەلدەگى جاعدايدى باعامداۋعا بولادى.
ۇكىمەت مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ەلىمىزدەگى جاستار ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى, جاستار ساياساتى سالاسىنداعى ساراپشىلار قاتىسقان وتىرىستى اشقان گ.ابدىقالىقوۆا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ IV cەزىنە جولداعان قۇتتىقتاۋ سوزىندە جاستاردى جان-جاقتى دامۋعا – سپورتپەن, ونەرمەن اينالىسۋعا, شەت تىلدەرىن ۇيرەنۋگە, وتاندىق جانە الەمدىك ادەبيەتتىڭ باي مۇراسىن تانىپ-بىلۋگە, ەڭ باستىسى, ءوز سالالارىندا الەمنىڭ ەڭ وزىق ماماندارىمەن يىق تەڭەستىرىپ, قاتار تۇرا الاتىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلۋگە شاقىرعانىن اتاپ ءوتتى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى بويىنشا اۋدارىلىپ, جارىق كورگەن العاشقى 18 وقۋلىقتىڭ تۇساۋى كەسىلگەنىن, جاستاردىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىكتىڭ مول ەكەنىن ايتتى. ء«بىز ءۇشىن باستىسى جاستاردىڭ تاريحقا, ۇلتتىق مادەنيەتكە, داستۇرگە قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ. ول ءۇشىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ جاستارعا ارنالعان جوبالار ازىرلەپ, ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى قولداۋ مەن زەرتتەۋ ورتالىقتارىن اشۋ قاجەت», دەدى مەملەكەتتىك حاتشى. سونداي-اق گ.ابدىقالىقوۆا وڭتۇستىك وڭىرىندە جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق وسكەنىن ايتا كەلە, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن يگى شارالار اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
كۇن تارتىبىنە قويىلعان «قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى قازىرگى قازاقستاندىق جاستاردىڭ قۇندىلىق پايىمدارى جانە وزەكتى اسپەكتىلەرى» ماسەلەسى بويىنشا بايانداما جاساعان ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ ەل جاستارى پروگرەسسيۆتى رەفورمالار مەن جاڭاشىلدىقتاردىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. جاستار ساياساتىنا قاتىستى ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە توقتالدى. مىسالى, ساۋالنامالار ناتيجەسىندە جاستاردىڭ 97 پايىزى قازاقستاننىڭ ازاماتى ەكەنىن ماقتان تۇتاتىنى, 92 پايىزى ءوزىن ەل پاتريوتى سانايتىنى انىقتالعان. سونداي-اق مينيستر ايتقان جەردەن اۋلاق, وتان قورعاۋ قاجەت بولعان جاعدايدا جاستاردىڭ بىرقاتار بولىگى قولىنا قارۋ الۋعا دايىن ەمەس ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەنىنە قىنجىلىسىن جاسىرمادى. جاستار اراسىندا جۇمىسقا تۇرۋ, جاقسى ماماندىق الۋ بويىنشا تامىر-تانىستىققا يەك ارتاتىندارى از ەمەس. ياعني پراگماتيكالىق كوزقاراس قالىپتاستىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار باياندامادا جاستاردىڭ 49,9 پايىزى بىردە-ءبىر رەت كىتاپحاناعا بارماعانى, 83 پايىزى ۋاقىتىنىڭ كوبىن ينتەرنەتتە وتىرۋمەن وتكىزەتىنى انىقتالعانى ايتىلدى.
«رۋحاني جاڭعىرۋدى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاستار ونىڭ قۇندىلىقتارىن تولىعىمەن بويلارىنا ءسىڭىرىپ, كۇندەلىكتى ومىردە وعان ارقا سۇيەۋلەرى ءتيىس. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ولاردى بارىنشا تۇسىندىرۋگە كومەكتەسۋ, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءمان-ماعىناسىن قاراپايىم جانە قولجەتىمدى تۇردە جەتكىزۋ, ولاردى وزدەرىنە بەيىمدەۋ ءۇشىن قولداۋ كورسەتۋ بولىپ تابىلادى. جاستار ورتاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» قۇندىلىقتارىن تاراتۋ جانە ونىڭ ماعىناسىن جەتكىزۋدىڭ ورتالىعى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بولۋى ءتيىس», دەدى مينيستر. جاستاردىڭ مادەني جانە سپورتتىق نىساندارعا قولجەتىمدىلىگىن شەشۋ ءۇشىن ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى وتكەن جىلى بارلىق وبلىستاردا, استانا مەن الماتى قالالارىندا 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن وتكىزۋ تۋرالى جوسپارلارىن بىرلەسىپ قابىلداۋعا باستاما كوتەرگەن. وتكەن جىلى وسى جوسپارلارعا سايكەس 379 جاڭا كوپ فۋنكتسيالى نىساندار جانە 7 ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جاڭادان قۇرىلعان نىسانداردىڭ سانى – 178.
ال وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا 7200-دەن استام ستۋدەنت-جاستار تۇراتىن 26 جاتاقحانا بار. جاستارمەن بولعان جيىندا ءسوز العان وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ سوڭعى ەكى جىلدا وبلىستا ەكى مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورنىندا 1000 ورىندىق جاتاقحانا سوعىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەنىن ايتىپ ءوتتى. وسى جىلدىڭ ءىى جارتىجىلدىعىندا ستۋدەنتتەرگە ارنالعان تاعى ەكى جاتاقحانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋ كوزدەلىپ وتىر. «ەلباسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارى مەن ۇندەۋلەرىندە دە جاستارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. ال بيىلعى «بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» جاستارىمىزعا سەرپىن بەرىپ قانا قويماي, ستۋدەنتتەردىڭ كەدەرگىسىز ءبىلىم الۋى, سونداي-اق جاتاقحانا ماسەلەسى جانە بولاشاقتا ءوز كاسىبىمەن اينالىسۋ, باسپانالى بولۋدى دا قاراستىرىپ ءوتتى», دەدى ج.تۇيمەباەۆ. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, شىمكەنت قالاسى اۋماعىندا «قازاق جاڭا يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتىن» سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە ءبىلىم ورداسىنا 150 گەكتار جەر بولىنگەن. ون مىڭعا جۋىق ستۋدەنتتەر ءبىلىم الاتىن يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتتە بارلىق سالالار قامتىلىپ, ستۋدەنتتەرگە جاتاقحانالار, تۇرعىن ۇيلەر جانە الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ قاراستىرىلعان. جالپى, وبلىستاعى جاستاردىڭ سانى 750 مىڭ شاماسىندا, ياعني, وبلىس حالقى سانىنىڭ 26 پايىزىن جاستار قۇرايدى. جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ باستى نازارىندا.
كۇن ءتارتىبى اياسىندا بايانداما جاساعان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى جاستاردىڭ مادەني-دەمالىس قىزمەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا اتقارىلعان جۇمىستارعا كەڭىنەن توقتالدى. سونىمەن قاتار كەڭەستە ءسوز العان «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحتار مانكەەۆ, جۋرناليست-پۋبليتسيست قانات اۋەسباي, كاسىپكەر جانبولات ماراتوۆ, «نۇر وتان» پارتياسى «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ توراعاسى دانيار سۇندەتباەۆ وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. ال الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان قىرىقباي جاستار ساياساتى بويىنشا وڭتۇستىك استانادا قولعا الىنعان تىڭ باستامالار جونىندە باياندادى.
كەڭەس وتىرىسىن قورىتىندىلاعان مەملەكەتتىك حاتشى گ.ابدىقالىقوۆا بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن اكىمدەرگە ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى. ناقتىراق ايتساق, جاستاردىڭ مادەني-دەمالىس ورىندارىن قاجەتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن نىعايتۋ, سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا, سپورتتىق مادەني ۇيىرمەلەرگە تەگىن قاتىسۋىنا قولداۋ كورسەتۋ, جاستار اراسىندا كىتاپ وقۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, كىتاپحانالارعا, تەاترلارعا, مۋزەيگە بارۋىنا, جاڭادان جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا, ناسيحاتتالۋىنا جاعداي جاساۋ, باق-تا جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاستار ساياساتىنىڭ دامۋ بارىسى جانە جاستارعا قولداۋ شارالارى تۋرالى اقپارات تاراتۋ, جاستارعا جەڭىلدىكتەر مەن تومەن باعالار جايلى, سول ورىندارداعى جۇمىستار جايلى الدىن الا تانىستىرىپ وتىرۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق كەڭەس مۇشەلەرى ءوڭىر جاستارىمەن «اشىق اڭگىمە» فورماتىندا كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ستۋدەنت, جۇمىسشى, سپورتشى, كاسىپكەر ساناتتارىنا بولىنە وتكەن كەزدەسۋلەردە جاستار كوكەيدە جۇرگەن سۇراقتارىنا تولىققاندى جاۋاپ الىپ, ءوز ۇسىنىس-تىلەكتەرىن جەتكىزدى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
