الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان بۇل شارا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ ءبىرى – ء«اربىر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ» مىندەتىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە «قازاقستانداعى تۇرعىن ءۇي ساياساتىنىڭ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالدى.
اەسي وسى سەكتوردىڭ باستى ساراپشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنە: دامۋ ينستيتۋتتارىنا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە, قۇرىلىس كومپانيالارىنا, سونىمەن قاتار ريەلتورلىق اگەنتتىكتەرگە جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنىڭ باسقا سۋبەكتىلەرىنە پىكىر الماسۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ الاڭىن ۇسىندى.
قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. دەگەنمەن, مەملەكەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قارجى بەرىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى عانا شەشپەيدى, ول ەكونوميكانىڭ قۇرىلىس, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ, سولارمەن شەكتەس وڭدەۋ, كولىك, بانك سەكتورلارى سياقتى سالالاردى ىنتالاندىرادى.
جيىندا اەسي باعدارلاماسىنىڭ باسشىسى سەرگەي دومنين ەلباسىنىڭ 2018 جىلعى جولداۋىندا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشتەرىن بۇۇ-نىڭ ستاندارتتارىنىڭ (2030 جىلعا دەيىن ءبىر ادامعا 30 شارشى مەتر) دەڭگەيىنە جەتكىزۋ ماقساتى قويىلعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋى بويىنشا, سوڭعى 10 جىلدا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ 30%-عا ءوستى, ال كەلەسى 12 جىل ىشىندە ونى 40%-عا ارتتىرۋ جوسپارلانعان (شامامەن جىلىنا 3,3%). بۇل جەردە ءوسىپ كەلە جاتقان دەموگرافيالىق ديناميكا ەسەپكە الىنعان: 2007-2017 جىلدار ارالىعىندا حالىق سانى 1,5% ارتتى. ال تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بولىنگەن ينۆەستيتسيالار ورتا ەسەپپەن جىلىنا 8,7%-عا ۇلعايعان, سونىمەن بىرگە قۇرىلىسى اياقتالعان تۇرعىن ءۇيدى تاپسىرۋ 5,5%-عا وسكەن.
– بۇل ماقساتقا تەز ارادا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالار ديناميكاسىن ارتتىرۋ قاجەت بولادى, بىراق ولار قازىر دە وتە جوعارى دەڭگەيدە. قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ مىندەتى ءتۇرلى قۇرالداردى قولدانۋ ارقىلى ورىندالۋدا. «7 – 20 – 25» مەحانيزمى ەنگىزىلگەننەن كەيىن ەلىمىزدە ەكى جەڭىلدىكتى يپوتەكالىق مولشەرلەمە بولادى, ولار – «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 10% جانە جاڭا مەحانيزم بويىنشا 7%. بۇل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتار جۇيەسىن, قۇرىلىس كومپانيالارىنداعى بورىشكەرلەرگە مولشەرلەمەلەرىن قاراجاتتاندىرۋ, تۇرعىن ءۇي ينفراقۇرىلىمىنا مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار, جالدامالى جانە كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن, ۇلەستىك قۇرىلىستى دەمەۋ شارالارىن قامتيدى, – دەدى س. دومنين.
وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار اتالعان قۇرالداردىڭ ارقايسىسى قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى جانە ولاردىڭ كەشەندى اسەرى قانداي, قازىرگى جاعدايدا بولەك قۇرالداردى قولدانۋ ورىندى ما (مىسالى, يپوتەكالىق قارىزداردىڭ سەكيۋريتيزاتسياسى), مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ مەحانيزمدەرى جانە تۇرعىن ءۇي سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات قالاي وزگەرۋى كەرەك دەگەن ماسەلەلەردى تالقىلادى.
تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن تۇزەتۋ باستالدى. جاقىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسى جاريالاندى, وندا باعدارلامانىڭ بيۋدجەتىن 24 ملرد تەڭگەگە ارتتىرۋ جوسپارلانعان, بىراق باعىتتاردىڭ تىزىمىنەن ۇلەستىك قۇرىلىستى دەمەۋ الىنىپ تاستالعان. دەگەنمەن, «7 – 20 – 25» مەحانيزمى وزگە باعدارلامالاردان قانشالىقتى ەرەكشە بولاتىنى, جاڭا يپوتەكالىق كرەديتتەۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيى جانە شارتتارى قانداي بولاتىنى بەلگىسىز.
ءدال وسى ماسەلەلەر اەسي ۇيىمداستىرعان ساراپشىلىق كەزدەسۋدەگى بەلسەندى تالقىلاۋدىڭ تاقىرىبىنا اينالدى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
