سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان ومار, "ەگەمەن قازاقستان"
ەلباسى ەلوردانىڭ 15 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىنە وراي جاريالانعان «استانا – قازاقستاننىڭ ۇلى ءداۋىرى جانە ستراتەگيالىق ۆەكتورى» اتتى ماقالاسىندا «استانانىڭ وزىندە جاڭا ساياباقتار مەن گۇلزارلار قۇرىلدى, ال كوگالدى الاڭدار كولەمى ميلليونداعان شارشى مەترگە جەتىپ وتىر. بۇتىندەي العاندا, ەلوردا اينالاسىنداعى قولدان وتىرعىزىلعان اعاشتار اۋماعى 65 مىڭ گەكتارعا جەتتى, ونىڭ 14 مىڭ گەكتارعا جۋىعى قالانىڭ ءوز ىشىندە بوي كوتەردى. 2020 جىلعا دەيىن, تۇتاستاي العاندا, قالاىشىلىك جانە قالا ماڭىنداعى دالالى اۋماقتاردىڭ 100 مىڭ گەكتارى ورماندى القاپ بولادى» دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ءيا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن بۇگىندە ەلوردانى كوگالداندىرۋ جانە باس قالانىڭ «جاسىل بەلدەۋىن» دامىتۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىستاردىڭ اۋقىمى زور.
بۇگىندە ەلوردامىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنا شاققاندا 17 شارشى مەتر جاسىل جەلەك اۋماعىنان اينالادى ەكەن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل كورسەتكىش قالالاردى كوگالداندىرۋدىڭ الەمدىك نورماسىنا سايكەس كەلەدى. ەلوردانى جاسىل ورمان كومكەرگەن ساياباق قالاعا اينالدىرۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىس ودان ءارى جالعاسىن تابۋدا. استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە تابيعي رەسۋرستار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ميراس عايسيننىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى جاز ايلارىندا ەلوردادا جاڭادان تاعى دا 10 ساياباق جانە 4 بۋلۆار جاسالادى. مامانداردىڭ دەرەگى بويىنشا, تەك 2017 جىلى عانا ەلوردادا جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا ءۇش ەسە ارتقان.
«وتكەن جىلى قالامىزدا 2 مىڭنان استام اعاش وتىرعىزىلدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا ساياباقتار مەن باقتار اشۋ ءىسى جالعاسادى. قازىرگى كۇنى قالامىزدا 10 ءىرى باق, 95 ساياباق جانە 4 بۋلۆار جاساقتالعان. ۇستىمىزدەگى جىلى جاڭادان تاعى 10 ساياباق پەن 4 بۋلۆار جاساقتالادى», دەدى جاقىندا وتكەن كەزدەسۋدە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە تابيعي رەسۋرستار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.
ەلوردانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋ قارساڭىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قالامىزعا جاساعان سىيلىعى رەتىندە جەڭىس جانە بوگەنباي باتىر داڭعىلدارىنىڭ بويىندا جاڭا ساياباقتار مەن گۇلزارلار اشىلادى. سونىمەن بىرگە بيىل قالامىزدا تاعى ءبىر ءىرى دەمالىس ساياباعى اشىلادى. وندا شىعىستىڭ قوس جۇلدىزىنىڭ ءبىرى, قازاقتىڭ باتىر قىزى مانشۇك مامەتوۆاعا ارنالعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەرەتىن بولادى. باس قالامىزدى كوگالداندىرۋ جانە اباتتاندىرۋ ماقساتىنداعى كەشەندى شارالار بيىل ەرەكشە باسىمدىققا يە بولماق. ماسەلەن بەلسەندى دەمالىسقا اۋەستەنۋشى قالا تۇرعىندارى ءۇشىن قوسىمشا تاعى دا 34 شاقىرىمعا سوزىلعان ۆەلوسيپەد جولى اشىلادى. باس قالانىڭ 20 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىنە وراي قالامىزدى كوگالداندىرۋ جانە اباتتاندىرۋ جۇمىسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارى وزدەرىنىڭ ۇلەستەرىن قوساتىن بولادى.
استانا قالاسىن قورشاعان «جاسىل بەلدەۋ» بۇگىندە كوز سۇيسىنەتىن ناعىز نۋ ورمانعا اينالدى. 1998-2004 جىلدار ارالىعىندا ەلوردا شەكاراسى اۋماعىنداعى جالپى اۋدانى 11502 گەكتار جەرگە 9,6 ميلليون ءتۇپ اعاش جانە 1,8 ميلليون ءتۇپ بۇتا وتىرعىزىلدى. ال 2012 جىلدان باستاپ 2017 جىلعا دەيىن ورمان جولاقتارىنىڭ اراسىنا 152 ميلليوننان استام كوشەت وتىرعىزىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا اتتى كىسى جاسىرىنا الاتىن استانا ورمانى قالادان 60 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان شورتاندى باعىتىنداعى تابيعي ورمانمەن قوسىلىپ, تۇتاسىپ ۇلگەردى. قالا ماڭىنداعى باسقا باعىتتارداعى ورماندار دا بىرتىندەپ قاناتىن كەڭگە جايىپ بارادى. ەل اراسىندا «پرەزيدەنت ورمانى» اتتى لايىقتى اتاۋ العان بۇل ورمان القابى حاقىنداعى كەلەلى اڭگىمەنى الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىنە قالدىرايىق.
مەرەكەلى جىلى تالدىكول كولىنىڭ ماڭايىندا جانە اۋەجايعا باراتىن كۇرەجول بويىندا 280 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلادى. قازىردىڭ وزىندە بۇل جول بويىندا 44 مىڭ شىرشا وتىرعىزىلدى. كوگالداندىرۋ شارالارىنا 300 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا كىشى تالدىكول كولىنىڭ ماڭايىن قۇرعاتۋ جانە اباتتاندىرۋ جوباسى بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلماق.
سوڭعى ۋاقىتتا استانا قالاسى كوشەلەرىن سان ءتۇرلى گۇلدەرمەن كومكەرۋ داستۇرگە اينالىپ كەلەدى. گۇلزارلاردىڭ اۋماعى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ بارادى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە قالامىزداعى گۇلزارلار كولەمى ءۇش ەسە ارتتى. سونىمەن بىرگە كەيىنگى كەزدە «استانا-كوگالداندىرۋ قۇرىلىسى» اق كاسىپورىندارى وسىمدىكتەردى كۇزەپ, رەتتەۋ ارقىلى جاسىل مۇسىندەر جاساۋ ءداستۇرىن تاجىريبەگە بەرىك ەنگىزدى. قازىر قالامىزدىڭ بارلىق كوشەلەرىنەن دەرلىك وسىنداي جاسىل مۇسىندەردى كورۋگە بولادى. بۇل مۇسىندەردى كەز كەلگەن جاسىل وسكىندەردەن جاساي بەرۋگە بولمايدى. ول ءۇشىن 1 شارشى مەتر ارنايى اۋماققا 2 مىڭ ءتۇپ كوشەت وتىرعىزىلادى. بۇل وسىمدىكتەرگە جان-جاقتى كۇتىم جاسالىپ, ۇزدىكسىز سۋارىلادى. ۇستىمىزدەگى مەرەكەلى جىلى مۇنداي كوز تارتار جاسىل مۇسىندەردىڭ قاتارى بۇرىنعىدان دا كوبەيتىلەتىن بولادى. بۇگىندە قالا كوشەلەرىندە جول بويى ورناتىلعان كوزدىڭ جاۋىن الاتىن قۇمىراعا سالىنعان اسپالى گۇلدەر قالا تۇرعىندارىنا ەتەنە جاقىن بولدى. بيىل دا قالا كوشەلەرىندە قورشاعان تەمىر شارباقتارعا گۇل وسىرىلگەن مىڭداعان اسپالى قىش قۇمىرالار ىلىنەتىن بولادى.
ەلوردانىڭ 10 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسى اتالىپ وتىلگەن جىلداردان باستاپ استانا قالاسىندا اۋلالاردى اباتتاندىرۋ جۇمىسى جۇيەلى جالعاسىپ كەلەدى. وسى كەزەڭ ىشىندە ەلوردادا مىڭنان استام اۋلا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, اباتتاندىرىلدى. اباتتاندىرىلعان اۋلالاردا جاسىل جەلەك وتىرعىزىلىپ, بالالاردىڭ ويناۋ الاڭدارى قۇرىلىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ شىنايى ريزالىعىنا بولەنۋدە. استانا قالاسىنىڭ وسىنداي اۋلالارىنداعى بالالار وينايتىن ءتۇرلى-ءتۇستى قوندىرعىلاردى, قۇم توسەلگەن الاڭداردى, اسفالتتالعان, تاس توسەلگەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىن كورگەندە كوڭىلىڭ تولىپ, باس قالامىزدى كوگالداندىرۋ جانە كوركەيتۋ ماقساتىندا شىن مانىندە اۋقىمدى شارالار اتقارىلىپ جاتقانىنا ءتانتى بولاسىڭ. استانانىڭ جيىرما جىلدىق شەجىرەلى مەرەكەسى اتالىپ وتىلەتىن بيىل دا وسى ءبىر يگى ءداستۇر جالعاسا بەرمەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
