ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ الەم ەكونوميكاسىنىڭ بۇكىل قۇرىلىمىنا اسەرى زور. وسى كوشباسشىلار قاتارىندا بولۋ ءۇشىن ءبىز الداعى ۋاقىتتا تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ باعىتىن جانە بولاشاقتا پايدا بولۋى مۇمكىن يننوۆاتسيالاردى بولجاي الۋىمىز قاجەت.
جاھاندىق سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋىنا نەگىز بولاتىن «قازاقستان-2050» دامۋ ستراتەگياسىن قابىلدادىق. قازاقستان باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكاسى مەن ءورشىل ماقساتتارى بار جاس مەملەكەت رەتىندە الدىنا الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مىندەتىن قويدى. ءبىز جوسپارلى تۇردە وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋدەمىز جانە ماقساتقا جەتۋ جولىندا بارلىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋدامىز. استانا قالاسىندا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ الاڭىندا ءوزىمىزدى كورسەتە ءبىلۋىمىز سونىڭ ءبىر ايعاعى. قازاقستان ءۇشىن بۇل مول تاجىريبە جانە تسيفرلى تەحنولوگيالار مەن بيزنەستى دامىتۋعا بەرىلگەن زور مۇمكىندىك.
سوڭعى جىلدارى ەلىمىز تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ىلگەرلەتۋدە كوز قۋانتارلىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. قازاقستانداعى اقپاراتتاندىرۋ پروتسەسى جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ, وعان سايكەس مەملەكەتتىك جۇيە دە ترانسفورماتسيالانۋدا. 2013 جىلى «اقپاراتتى قازاقستان-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بەكىتىلدى, ول ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن تسيفرلى ترانسفورماتسيالاۋعا, اقپاراتتىق قوعامعا كوشۋگە, مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋگە, «اشىق جانە ءموبيلدى ۇكىمەت» ينستيتۋتتارىن قۇرۋعا, كورپوراتيۆتىك قۇرىلىمدارمەن قاتار قاراپايىم ازاماتتارعا دا اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. بۇل مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلعان ءۇش جىل ىشىندە ءىس-شارالاردىڭ 70 پايىزى ورىندالىپ, نىسانالى ينديكاتورلاردىڭ ورىندالۋى 40 پايىزدى قۇرادى. الايدا IT-تەحنولوگيالاردىڭ جاھاندىق اۋقىمدا قارقىندى دامۋى بەلگىلى ءبىر ەرەجەلەرگە باعىنۋدى, ۇتىمدى جانە تەز ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتەدى.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىندا ۇكىمەتكە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى جانە قابىلداۋدى تاپسىردى. «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى 2017 جىلعى جەلتوقساندا بەكىتىلدى. بۇل – تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى, كەشەندى باعدارلاما. اتالعان باعدارلاماعا سايكەس بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ولار: «ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ», «تسيفرلى مەملەكەتكە كوشۋ», «تسيفرلى جىبەك جولىن ىسكە اسىرۋ», «ادامي كاپيتالدى دامىتۋ», «يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قۇرۋ».
اتالعان بەس باعىت شەڭبەرىندە 17 ناقتى مىندەت پەن 120 جوبا جاسالدى. تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا دامۋ ءۇشىن بىرلەسكەن جانە كونسترۋكتيۆتى جۇمىس جۇرگىزۋ, ياعني ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ, ءبىلىم بەرۋدىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ نەگىزگى سالالارىن, سونداي-اق مەملەكەتتىڭ قوعاممەن جانە بيزنەسپەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ سالالارىن قايتا قۇرىلىمداۋ پروتسەسىنە دەر كەزىندە باستاماشىلىق جاساپ وتىرۋ قاجەت.
وسىلايشا ۇلتتىق Iت سەكتوردى دامىتۋدى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ينفراقۇرىلىم قۇرۋدى جانە ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋدى ىنتالاندىرعان ءجون. ال ولاردى دامىتۋ ءۇشىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ىنتىماقتاستىق ورناتۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار «الاتاۋ» اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى اق جۇمىس ىستەپ جاتىر, يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنىڭ بىرقاتار ەلەمەنتتەرى, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا (اكت) كلاستەرى قۇرىلدى, استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى جۇمىسىن باستادى, Astana hub حالىقارالىق تەحنوپاركى ىسكە قوسىلۋدا. بۇل بولاشاقتا قازاقستانداعى تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىن ىلگەرىلەتۋدى تابىستى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن شارالار قۇرامىنا كىرەتىن نەگىزگى جوبالاردىڭ ءبىر بولىگى عانا.
سونىمەن قاتار جاڭا, سۇرانىسقا يە كاسىپتەر بويىنشا كادرلار دايارلاۋ ماسەلەلەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. بىزدە اكت سالاسىندا بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى, تسيفرلى ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا كاسىبي كادرلاردى قايتا دايارلاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ قاجەت. وسى تۇستا Iت سەكتورىنداعى بىلىكتى مامانداردى تارتا وتىرىپ, وقۋ ورىندارى (مەكتەپتەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ, دارىندى جاستارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ۇلعايتۋ), كومپانيالار (كورپوراتيۆتىك وقىتۋ) جانە مەملەكەت دەڭگەيىندە (اكت سالاسىنداعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى) جۇمىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
«تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ, ول قازىر بار سالالار مەن تۇتاستاي ەكونوميكانىڭ ونىمدىلىگىن ۇلعايتۋعا, سونداي-اق ونىڭ كۇردەلىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. شىعىنداردى ازايتۋ, تاۋارلار ءوندىرىسىن جانە قىزمەت كورسەتۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, سالالاردى ءارتاراپتاندىرۋ جانە جوعارى ءونىمدى جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ نەگىزگى ناتيجە بولماق.
«اقىلدى» قالالاردى دامىتۋ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا, ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەسىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «سەرگەك» جول قوزعالىسىن باقىلاۋ جۇيەسى قازىرگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ جاتىر, ونىڭ ارقاسىندا جول قاۋىپسىزدىگى ەرەجەسىنىڭ ساقتالۋى جاقسارادى دەپ كۇتىلۋدە. جۇيە قۇقىق بۇزۋشىلىقتى تىركەگەن جاعدايدا حاتتاما اۆتوماتتى تۇردە رەسىمدەلىپ, قۇقىق بۇزۋشىنىڭ مەكەنجايىنا جىبەرىلەدى. الداعى ۋاقىتتا اكىمشىلىك ورتالىقتارمەن قاتار مونوقالالاردى دا جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋ جوسپارلانعان. بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا پورتالدا 761 قىزمەت جانە سەرۆيس اۆتوماتتاندىرىلعان, 6 ميلليوننان اسا ادام تىركەلگەن. بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەت بويىنشا رەيتينگىندە قازاقستان 33-ورىندا تۇر, بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس.
بولاشاق تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋى جاعدايىندا ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مەن ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جانە مەملەكەت تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا بايلانىستى ءىس-قيمىلدار ءتيىستى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدى دە قاجەت ەتەدى. پارلامەنت وسى ماسەلەدە نەگىزگى ءرول اتقارۋى ءتيىس, ياعني بۇل كاسىبي دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن قاتار, ەل اۋماعىندا زاڭنامالىق اكتىلەردى ساپالى ورىنداۋدى تالاپ ەتەدى. ساپالى زاڭناما حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرىپ, قازاقستاندى باسەكەگە قابىلەتتى جانە حالىقارالىق بيزنەس ءۇشىن تارتىمدى ەتەدى.
پارلامەنتتە 2008 جىلدان باستاپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى مونيتورينگى» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. وسى جۇيەدە پارلامەنت دەپۋتاتتارىن وتىرىستارعا ارنالعان ەلەكتروندى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتەتىن «وتىرىس» كىشى جۇيەسى ىسكە قوسىلدى, ول زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن تۇتاستاي جاقسارتۋعا, جۇمىس ۋاقىتىن ۇتىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان.
ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋدى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتەدى. وسى باعىتتا ماقساتتى جانە ماڭىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر, ونىڭ ىشىندە زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنىڭ دامۋىن, زاڭدار سانىنىڭ ۇلعايۋىن, تەحنولوگيالىق جاڭارتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جانە جاڭارتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. سوڭعى جىلدا «تسيفرلى قازاقستان» باعىتىن دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭدار قابىلداندى.
بەلسەندى ازاماتتىق پوزيتسيانى بىلدىرۋگە جاردەمدەسۋ جانە حالىقپەن كەرى بايلانىس ورناتۋ ماقساتىندا «اشىق پارلامەنت» قاعيداتىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. تيىسىنشە: «اشىق بيۋدجەتتەر» – بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىنا قوعامدىق باقىلاۋ تەتىگى; «اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر» – نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر مەن زاڭ جوبالارى تۇجىرىمدارىنىڭ جوبالارىن جاريا تالقىلاۋ ءۇشىن جاريالاۋ; «اشىق دەرەكتەر» – مەملەكەتتىك قۇپياعا, جەكە دەرەكتەرگە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا كورسەتىلگەن باسقا دا دەرەكتەرگە جاتپايتىن دەرەكتەردى كوممەرتسيالىق پايدالانۋعا ارنالعان قولجەتىمدىلىك. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ەلەكتروندى تۇرعىدان قولداپ وتىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ زاڭ شىعارۋ پروتسەسىنىڭ ساپالى, بارىنشا اشىق جانە بارشاعا قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى, بۇل قوعامنىڭ, اسىرەسە بيزنەس-قاۋىمداستىقتىڭ نورما شىعارۋشىلىق پروتسەسكە تىكەلەي قاتىسىپ وتىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان شارالار بيلىك ورگاندارىنا دەگەن سەنىمدى ارتتىرۋعا جانە قابىلدانىپ جاتقان زاڭنامالىق باستامالاردىڭ اشىقتىعى ەسەبىنەن بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى كليماتتى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
مەملەكەت, قوعام جانە بيزنەس ءوز ۇستانىمىن جەتكىزۋگە جانە ءوز ارىپتەستەرىنىڭ ۇستانىمىن ەستۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تۇراقتى سىندارلى ديالوگ الاڭىن دامىتۋ كەرەك. ادامنىڭ, جەكە دەرەكتەر گەنەراتورىنىڭ, وسى دەرەكتەردى ءوسۋ ءۇشىن پايدالاناتىن بيزنەستىڭ جانە وسى سالانى قورعايتىن جانە رەتتەيتىن تسيفرلى ەكونوميكانىڭ دامۋ كەپىلى رەتىندە مەملەكەتتىڭ مۇددەلەر اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ساقتاۋىنىڭ ماڭىزى زور.
ساۋلە ايتپاەۆا,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
