جوبا اۆتورلارى – تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اجىمۇقان جامالوۆ پەن فيزيكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى مۇرات كۇنەلباەۆ. بۇل شاعىن قوندىرعى ارقىلى سۋدان ەلەكتر وندىرۋگە بولادى. جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, شاعىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ايماعىندا قولدانۋعا بولادى. قۇرىلعى جۇمىسىنىڭ ەرەكشەلىگى ونى جاساۋعا شىعىن از جۇمسالادى ءارى گەنەراتوردىڭ بيروتورلى جۇمىس ىستەۋى پرينتسيپىنە بايلانىستى سۋدىڭ قىسىمى از كەتەدى.
– بۇنىڭ سالماعى مەن ءپىشىنى پايدالانۋعا وتە قولايلى. قوندىرعىنى ءتورت ادام كوشىرىپ, ورناتا الادى. قوس قالاقشاسىن ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى باعىتتا اينالدىرا الاتىن جاڭا گەنەراتورى بار. قارسى اينالۋ بارىسىندا جيىلىك ەسەلەنە تۇسەدى. ال «قارسى اينالۋ» دەپ اتالاتىن ول جيىلىك بارىسىندا, قالاقشا ەكپىنىمەن تاسقىنى ارتقان سۋ بەلگىلى ءبىر مولشەردە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرەدى, – دەيدى م. كۇنەلباەۆ.
ستانسا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءۇشىن سۋ ءبىر جارىم-ەكى مەتر بيىكتىكتەن قۇلاۋى كەرەك. قاراما-قارسى اينالعان قالاقشالاردىڭ اسەرىنەن ميكروگەس-ءتىڭ پايدالى اسەر كوەففيتسەنتى 20-30%-عا ارتادى. بىرىنشىدەن, بۇل قوندىرعىنىڭ جارامدىلىق مەرزىمىن ەكى ەسە ۇزارتسا, ەكىنشىدەن, بارىنشا قۋاتتى گەنەراتور قويعان جاعدايدا ەلەكتر ەنەرگياسىن دا مول وندىرۋگە مۇمكىندىگى بار.
– ءبىز بۇعان روتور قوستىق. قالاقشالار ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى بىركەلكى اينالادى. وسىنىڭ اسەرىنەن ستارتوردا ەلەكتروماگنيتتىك ءورىس پايدا بولادى. ول وراۋىش شارىققا ءوتىپ, سول جەردە توق پايدا بولادى. ستانسا ەلەكتر جوق بولسا دا, اعىن سۋى بار جەردە جاراي بەرەدى. قوندىرعى اگرارلىق سالاعا, شالعايداعى ايماققا تاپتىرمايتىن قۇرىلعى, – دەپ اتاپ ءوتتى جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى اجىمۇقان جامالوۆ.
ءتىپتى اتاۋلى ميكروگيدروەلەكتر ستانساسىمەن اسكەري بولىمدەردى دە جاراقتاندىرۋعا بولادى. تاۋلىگىنە 1,5 كيلوۆاتت ەنەرگيا وندىرەتىن قوندىرعىنىڭ باعاسى – 700 مىڭ تەڭگە.
– بۇنى ارزان دەپ تە, قىمبات دەپ تە ايتۋعا بولادى. ماسەلەن, وسى تاقىلەتتەس قوندىرعىلار تمد ەلدەرىندە, اقش, رەسەي مەن قىتايدا جاسالىنادى. الايدا ءبىزدىڭ قۇرىلعى باعاسى مەن ساپاسى تۇرعىسىنان اناعۇرلىم قولجەتىمدى, – دەيدى عالىمدار.
شاعىن ستانسامەن تۇتاس ءبىر ىقشاماۋدانعا جارىق بەرۋگە بولادى. ماسەلەن قۋاتتى گەنەراتورى بار 500 كەلىلىك گەس 15-20 كيلوۆاتت وندىرەدى. ول ءۇش قاباتتى 2-3 ءۇيدى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى. سونداي-اق, ونەرتاپقىشتار قوندىرعىعا جەل تۋربيناسىن ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ەنەرگيانىڭ ءبىر كوزىنەن ەكىنشىسىنە اۋىسۋ تەحنولوگياسى ءۇشىن دە پاتەنت الىنعان. عالىمدار ونەر تابىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا تانىستىرىپ, ناتيجەسىندە بىرقاتار شەتەلدىك ينۆەستورلار ارىپتەستىك ورناتۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. ويتكەنى, قازاقستاندىق قوندىرعى انالوگتارىنا قاراعاندا بارىنشا پايدالى. پايدالانۋ مەرزىمى ۇزاق, پايدالى اسەر كوەففيتسەنتى جوعارى.
