تۇرعىندار تىلەگى – تازا سۋ
حالىقتى الدىمەن الاڭداتاتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – اۋىزسۋ. جەزقازعاندا سۋ تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ العاشقىسى 1967 جىلى ىسكە قوسىلسا, حالىق سانىنىڭ ارتىپ, ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى 1987 جىلى ەكىنشى كەزەڭدەگى قۇرىلىستار جۇمىس ىستەي باستادى. تازارتۋ ۇلگىسى – كلاسسيكالىق: زالالسىزداندىرۋ, رەاگەنتتەرمەن ارالاستىرۋ, تۇندىرۋ, سۇزگىدەن وتكىزۋ جانە قايتالاپ زالالسىزداندىرۋ. تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ دەپارتامەنتى شارۋاشىلىق-اۋىزسۋ سالاسىنا اپتا سايىن ساراپتاما جۇرگىزىپ وتىرادى. قالادا سۋ سىناماسىن الاتىن 23 نۇكتە بەلگىلەنگەن.
جالپى قۇنى 15,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن سۋ تازارتۋ نىساندارىن قايتا جاساۋ مەن جەتىلدىرۋدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنگەن. بيۋدجەتتىك تاپسىرىستار قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنا ۇسىنىلدى.
اۋىزسۋ ساپاسىنا سۋ قۇبىرلارىنىڭ جاعدايى دا اسەر ەتەدى. سوندىقتان كەيىنگى جىلداردىڭ دامۋ جوسپارىندا سۋ قۇبىرلارىن جاڭارتۋ ماسەلەسى ەسكەرىلگەن. سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ون جوباسى قاراستىرىلىپ وتىر. بىلتىر جەزقازعانداعى قالاىشىلىك سۋ قۇبىرلارىن جاڭارتۋ بويىنشا ەكى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 389 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 16,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرىنا قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. سونىڭ ارقاسىندا سۋ شىعىنى 7 پايىزعا ازايىپ, سۋ ساپاسى ارتا ءتۇستى.
بۇل جۇمىستار قالاداعى 6-شاعىن اۋداندا جانە ۆوكزال ماڭىنداعى جەكە تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا جۇرگىزىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇعان دەيىن سۋدى تاسىپ ءىشىپ كەلگەن تەمىر جول ۆوكزالى ماڭىنداعى 100 ءۇي ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ جەلىسىنە قوسىلدى. مۇنى قالانىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا ورىن العان ەلەۋلى وقيعا دەپ ايتۋعا بولادى. ۇزاق جىلدارعا جوسپارلانعان بۇل كۇردەلى جوبا جۇمىستارى بيىل دا جالعاسىن تاپپاق. قازىرگى تاڭدا جوبانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تولىعىمەن شەشىلگەن.
ءۇش جىلدىق جوسپار ۇمىتتەندىرەدى
جەزقازعان قالاسىنىڭ ايماق باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قالا اكىمدىگى مەن وبلىستىق باسقارمالار بىرىگىپ قۇرعان ءۇش جىلدىق دامۋ جوسپارى بار. وندا جالپى سوماسى 75,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 453 شارا قاراستىرىلعان. قارجىلاندىرۋ قالالىق, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەردەن, سونداي-اق بيۋدجەتتەن تىس كوزدەردەن جاسالادى. جوسپارعا سايكەس بىلتىر وسى ماقساتقا 11,6 ملرد تەڭگە جۇمسالسا, بيىل 25,7 ملرد تەڭگە جانە كەلەسى جىلى 38,4 ملرد تەڭگە قاراجاتتى يگەرۋ قاجەت. جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ وبلىس ەكونوميكاسىن ىلگەرىلەتۋگە ۇلەس قوسادى دەگەن ءۇمىت زور. ءۇش جىل ىشىندە ونەركاسىپ ءوندىرىسى 13,2 پايىزعا ارتۋى ءتيىس. ەكونوميكالىق ءوسىم جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 21 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن «قازاقمىس» كورپوراتسياسى» جشس-ءنىڭ ءوندىرىسىن جاڭعىرتۋ مەن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ەسەبىنەن بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, سونىمەن قاتار 2,5 ملرد تەڭگەگە جۇزەگە اسىرىلاتىن التى جوبا دا سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس.
تۇرعىن ۇيلەرگە 36,4 شاقىرىم كوممۋنيكاتسيا جەلىلەرى تارتىلىپ, 44,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنادى. ونىڭ 6,4 مىڭ شارشى مەترى – كوممەرتسيالىق باسپانا, ول كەزەكتە تۇرعانداردىڭ سانىن 13%-عا ازايتىپ, 267 وتباسىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتەدى.
جالپى, جەزقازعاندا تۇرعىن ءۇي سالۋ سىندى بۇعان دەيىن بۇيىعى بولىپ كەلگەن سالادا سەرپىلىس بايقالادى. قالادا جاڭا شاعىن اۋداننىڭ ىرگەتاسى تۇرعىندار «سامسۋنگ» اتاپ كەتكەن مەديتسينالىق ورتالىق جاقتا قالانباق. ول جەردە 60, 90 پاتەرلى ۇيلەر سالۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق 900 ورىندىق دارىندى بالالارعا ارنالعان «وركەن» مەكتەبى بوي كوتەرەدى. بولاشاقتا قالا باس جوسپارعا ساي سول باعىتقا قاراي كەڭەيمەك. سونىمەن بىرگە ول جاڭا اۋدان اشىلعانشا قالانىڭ ىشىنەن, ياعني ساتباەۆ, شەۆچەنكو, گاگارين كوشەلەرىندە جاڭا ءۇي سالىناتىن بولادى. بۇرىن باستالىپ, اياقسىز قالعان «ساقالدى قۇرىلىستاردىڭ» دا ماسەلەسىن وڭ شەشۋ جوسپاردا بار.
ساۋدا, قىزمەت كورسەتۋ, تۋريزم سالالارى بويىنشا 3 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيالىق قاراجاتقا جاڭا 28 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. سونىڭ ارقاسىندا 219 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق.
تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا كەلسەك, جەزقازعان جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىندا جاڭا تۋربواگرەگاتىن ىسكە قوسۋ, جىلۋ جۇيەلەرىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, سول ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ارتىپ, جىلىتۋ جۇيەلەرىندەگى جىلۋ جوعالتۋ كورسەتكىشى 17,3%-دان 11%-عا دەيىن ازايماق.
كەشەندى جوسپاردا سونداي-اق شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ بويىنشا دا بىرقاتار جۇمىستار جوسپارلانعان. جەرگىلىكتى «يۋتاريا» كومپانياسى وسى جوسپار ارقاسىندا بۇگىندە تەك ايماققا عانا ەمەس, رەسپۋبليكاعا تانىمال كاسىپورىندار قاتارىنا قوسىلىپ وتىر. وسى جوسپاردىڭ شاپاعاتى ءتيىپ, قالادا جۇمىرتقا ءوندىرۋ ءىسى جولعا قويىلدى. بىلتىر عانا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە «سامعا» كومپانياسىنىڭ تەمىر-بەتون زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. بۇلاردان باسقا دا ىسكە قوسىلعان, تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جوبالار بار.
قولعا الىنار شارۋا شاش-ەتەكتەن
جەزقازعاننىڭ ءۇش جىلدىق دامۋ جوسپارىنا سايكەس, جولدار مەن كولىكتەرگە شامامەن 8 ملرد تەڭگە بولىنبەك. بىلتىر بۇل باعىتتا 2,4 ملرد تەڭگەگە جۇمىستار جۇرگىزىلدى. سونىڭ ىشىندە جولداردى اعىمداعى جانە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى, تەمىر جول سالاسىن, اۆياتەڭگەرىمدى دامىتۋ, جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى بار. رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى قاراعاندى-جەزقازعان تاس جولىنىڭ 156 شاقىرىمى جوندەلىپ, وعان 1,6 ملرد تەڭگە جۇمسالدى. جەزقازعان-ساتباەۆ, اۋەجاي باعىتىنداعى جولدارعا ورتاشا جوندەۋ, جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وبلىستىق بيۋدجەت ترانسفەرتتەرى ەسەبىنەن جەزقازعاننىڭ ورتالىق №5, №6 جول وتپەلەرىنىڭ 14 شاقىرىمى, قالا بيۋدجەتى ەسەبىنەن ورامارالىق 9 جول جوندەلدى.
مىستى قالادا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان پروبلەمانىڭ ءبىرى – اپاتتى جاعدايداعى ۇيلەردىڭ ماسەلەسى. قالادا مۇنداي 27 ءۇي بار. بىراق قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا بۇل ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى تەك كەزەككە تۇرىپ قانا باسقا باسپاناعا قول جەتكىزە الادى. جەرگىلىكتى بيلىك دەڭگەيىندە ولارعا كەزەكسىز ءۇي بەرۋ جولى قاراستىرىلماعان. قازىر بۇل ماسەلەنى قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, زاڭ ورگاندارى زەردەلەپ, قاراستىرۋدا.
جەزقازعانداعى جولداردى كۇتىپ ۇستاۋ, قار تازالاۋ سياقتى جۇمىستار اتقاراتىن اۆتوكولىك جولدارى باسقارماسى كاسىپورنىنىڭ جۇمىس ساپاسى مەن ونىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىنە ءجيى سىن ايتىلىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. مۇنداعى «قالالىق اۆتوكولىك جولدارىن باسقارۋ» كوممۋنالدىق-مەملەكەتتىك كاسىپورنى ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى قاۋلىسىنا ساي جەكەشەلەندىرۋ جوسپارىنا ەنگەن ەكەن. سوت شەشىمى بويىنشا 2019 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن وڭالتۋ مەرزىمى اياقتالعان سوڭ, نىسان جەكەشەلەندىرۋگە جاتادى. سول سەبەپتى قالا باسشىلىعىنىڭ اتالعان كاسىپورىن بازاسىن جاڭعىرتۋعا كىرىسە الماي وتىرعان جايى بار. ال نەگىزى مۇنداي كاسىپورىنداردىڭ تەحنيكاسىن جاڭارتۋ كەرەك-اق. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ بار تەحنيكاسى توزىپ تۇر.
ءبىراز جىلداردان بەرى جابىرقاۋ كۇي كەشىپ كەلگەن جەزقازعاننىڭ تامىرىنا قان جۇگىرە باستادى دەپ سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى. ارينە قولعا الاتىن شارۋا شاش-ەتەكتەن, قوردالانعان پروبلەما دا جەتەرلىك. دەگەنمەن وبلىس ورتالىعىنان جىراقتا جاتقان مىستى قالا ماسەلەسىنىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي, ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇنەمى نازارىندا بولۋى قالا تۇرعىندارىنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن ۇلعايتادى. اقپان ايىندا جەزقازعان-قاراعاندى باعىتى بويىنشا اپتاسىنا ءۇش رەت جاڭا پويىز جولعا شىعا باستادى, بولاشاقتا ول پويىز قوسكول ستانساسىنا دەيىن باراتىن بولادى. قاراعاندى مەن جەزقازعان اراسىنداعى اۆتوكولىك جولىن جوندەۋ جالعاسىن تابادى. الداعى جىلدارى قالادا ينۆەستورلاردىڭ قارجىسىنا كۇن ساۋلەسىنەن ەنەرگيا الاتىن, تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەيتىن كاسىپورىندار اشىلماقشى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, قالا ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا جازدا وتەتىن ينۆەستيتسيالىق فورۋمنىڭ دا وڭ اسەرى بولۋى ءتيىس. وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇيىمداستىرىلاتىن ول فورۋم اياسىندا تەك بيزنەس وكىلدەرى باس قوسىپ قانا قويماي, ۇلىتاۋ اۋدانىمەن بىرلەسكەن اۋقىمدى ەتنوفەستيۆال وتەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى,
جەزقازعان قالاسى
