ادەبيەت • 20 اقپان، 2018

ەسقارا اتانىڭ اماناتى

294 رەتكورسەتىلدى

ۇلىتاۋدىڭ تۇستىگىنە قاراي قوجىراي جايىلعان قىرقالى-قولاتتىڭ ءبىر بيىگى شاعىرايدىڭ كۇنگەي بەتىن مەكەندەگەن ەل اعاسى ەسقارا دەيتىن باي وتكەن. ەسەكەڭ ەلگە سىيلى، ەسكىنىڭ جولىن بەرىك ۇستانعان جان ەكەن. جارىقتىق سوناۋ بۇقاردان مولدا الدىرىپ، ەلدىڭ بالا-شاعاسىنا حات تانىتىپ، شاريعات جولىنا جاتتىقتىرىپتى. جالعىز ۇلى قابدولدانى دا سوندا جىبەرىپ وقىتقان. تىپتەن، قويشى-قولاڭنىڭ اقىسىن جەمەي، مال-دۇنيەسىنىڭ ساداقا-زەكەتىن ەلدەگى كەدەي-كەپشىككە ۇلەستىرىپ وتىرعان.  

بىراق وتكەن عاسىردىڭ ءبىر ناۋبەتى بايتالاۋ (كامپەسكە) ناۋقانى ەرقارانى اينالىپ وتپەدى. وسىنداي زاۋالدىڭ جا­قىنداپ كەلە جاتقانىن اڭداعان باي بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا سەنىمدى ادامدار ارقىلى ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىسىن اتباسارعا ساتتىرىپ، ول اقشانى التىن-كۇمىس بۇيىمدارعا اينالدىرىپ تىعىپ تاستاعان بولاتىن.

بايدىڭ مالىن تالاۋعا كەلگەن بەلسەندىلەر «جىلقىلارىڭدى قايدا جاسىردىڭ دەپ الەك سالادى». باي ايتادى:

– مالىمنىڭ قالعانى وسى، سەنبەسەڭ مىنا جۇرتتان سۇرا، – دەپ قامشىنىڭ ۇشىمەن تالاۋعا تۇسكەن مالدى قوساقتاپ ءماز-ءماي­رام بولىپ جاتقان توبىردى نۇسقايدى.

بەلسەندىلەر «دۇنيەسىن جاسىردى» دەگەن جەلەۋمەن ەسقارا مەن بالاسى قابدولدانى ايداپ كەتەدى. سول كەتكەننەن اكەلى-بالا­لى ەكەۋى يتجەكەننەن ءبىر-اق شىعىپتى.

تۇمانعا تۇنشىققان جىنىس ورمان، بەساتارىن كەزەنگەن سولدات، ءدامى سۋ تاتىعان سۇيىق كوجە. كەشىكپەي اۋرۋ مەڭ­دەگەن اقساقال دۇنيەدەن وتەر بولادى. قال ۇستىندە جاتقان اكە ۇلىنا ايتادى:

– بالام، بۇل جەردەن امان شىقساڭ ەلگە بارارسىڭ، سەن بۇقار كەتكەندە مەن جىل­قىلاردى زاتقا اينالدىرىپ، كۇزەۋلىكتەگى كوڭ قورانىڭ سىر­تىن­داعى جىقپىلدى بەتكەيگە جاسىرىپ ەدىم. بۇل م ۇلىكتى سەن تاباسىڭ. وعان ەش­قانداي كۇمانىم جوق. ويتكەنى مەن اللا­نىڭ ۇكىمىن قالت ەتكىزبەي ىقىلاسپەن اتقارعان اداممىن. مال-مۇلكىمنىڭ زەكەتىن بەرەردە، ىشىندەگى جاقسىسىن، ساپالىسىن تاڭدادىم. جيعان دۇنيەمە ءبىر مىسقال ارام ارالاس­تىر­عان جوقپىن. مۇنداي دۇنيە ۇرپاعىما بۇيىرماۋى مۇمكىن ەمەس، − دەپ اماناتتايدى. − بىراق − دەيدى ەسقارا اتا: – سول دۇنيەنى سەن دە ادال جۇمسا!

قابدولدا اكەسىنىڭ مۇردەسىن ارۋلاپ، ءوزى جانازاسىن شىعارىپ، تاتار زيراتىنا جەرلەيدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە بوستاندىق الىپ ەلىنە كەلەدى. زامان وزگەر­گەن، حالىق كولحوزداسقان، ەسكى كوزدەردىڭ كوبى جەر اۋىپ كەتكەن... ءادىل دەيتىن جاماعايىنى كولحوزدىڭ قويىن باعادى ەكەن. سونىڭ ۇيىندە كومەكشى شوپان اتانىپ ءجۇرىپ جاتادى. ءبىر-ەكى جىل وتكەن سوڭ، ەلدىڭ جاي-جاپسارىنا قانىعىپ، قولىنا قۇجاتىن الىپ، ءوزى بىلەتىن بۇ­قار جاققا كەتۋدى ويلايدى. بى­راق اكەسىنىڭ قال ۇستىندە جاتىپ ايتقان «مال-دۇنيەمە ءبىر مىسقال ارام ارالاستىرعان جوق­پىن. ونىڭ ۇرپاعىما بۇيىر­ماۋى مۇمكىن ەمەس...» دەگەنى كو­كەيىندە جاڭ­عىرىپ تۇردى دا قويدى.

سودان ءبىر كۇنى تاڭنان تۇرىپ، دۇعا-تىلەگىن جاساپ، اكەسى اما­ناتتاعان دۇنيەنى ىز­دەپ شىعادى. كۇن كوتەرىلە كوڭ قورانى تابادى. جايىلىپ جاتقان جىقپىل تاستار. مۇنىڭ قاي جەرىنەن ىزدەمەك. داعدارىپ تۇرعاندا قار­سى الدىنا كىشكەنتاي تورعاي كەلىپ قونا قالماسى بار ما. شىرىلداعان داۋسى جى­لاعان بالاعا ۇقساي ما قالاي...

ءبىر اتتاپ ەدى تورعاي ۇشىپ بارىپ اۋدەم جەردەگى تاستىڭ ۇستىنە قونادى. قابدولدا تاياپ بارسا تاعى ۇشادى. بىراق ۇزاپ كەتپەيدى. وسىلاي تورعاي ۇشادى، قونادى، قابدولدا قالماي ەرەدى... مۇندا ءبىر حيكمەت بارىن قاباڭ دا تۇسىنە قويادى. تورعاي ۇشىپ بارىپ جالپاق تاستىڭ ۇستىنە قونادى دا، «مەن مىندەتىمدى اتقاردىم» دەگەندەي، اسپانعا شانشىلا كوتەرىلىپ، جوق بولىپ كەتەدى.

قابدولدا جالپاق تاستى قوپارىپ قالسا، استىندا قۇرىم كيىزگە وراعان اكەسىنىڭ دۇنيەسى جاتىر. «بۇيىرعان كەتپەيدى، قۋعان جەتپەيدى»، دەگەن وسى ەكەن-اۋ. كەشىكپەي قابدولدا ەسقا­را­ ۇلى ەلىمەن قوشتاسىپ بۇ­قار جاققا كوشەدى. سوندا ءجۇرىپ ۇيلەنەدى، تۇرمىسى جامان بولعان جوق، 1970 جىلدارى دۇنيەدەن وتكەن ەكەن، ۇرپا­عى تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن ەلگە ورال­دى. قازىر ءبارى ۇلكەن كاسىپ يەلەرى.

بەكەن قايرات ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

«موسكۆانىڭ» ماسەلەسى كوپ

ايماقتار • بۇگىن، 07:36

زاۋالدى بىرلىك جەڭەدى

قوعام • بۇگىن، 07:35

جاستار اۋىلدان كەتپەيدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:34

يگىلىكتىڭ ءبارى حالىق ءۇشىن

ساياسات • بۇگىن، 07:25

تۇرعىن ءۇي باعاسى قالاي قۇبىلادى؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:24

ەسكىنىڭ جازىعى – جاڭانىڭ قازىعى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:17

گۇلزادا تىككەن بەتپەردە

ايماقتار • بۇگىن، 07:12

شتاب قۇرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:08

ەلىن ورگە سۇيرەيتىندەر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:06

باس قالا اۋەجايىنىڭ كودى وزگەردى

قازاقستان • بۇگىن، 06:59

تورىمىزدە تۇرۋى ءتيىس

اباي • بۇگىن، 06:46

ۇلى مۇرا – ۇلت مۇراتى

اباي • بۇگىن، 06:42

تۇتقاداعى تازالىق

قوعام • بۇگىن، 06:33

تاسقىنعا مونيتورينگ جۇرگىزىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 06:31

جامان ىندەت جانازا كەزىندە جۇققان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:27

جۇمىسسىزدار قولداۋعا مۇقتاج

پارلامەنت • بۇگىن، 06:25

ەگىس ناۋقانىنا ەرەكشە قولداۋ

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:25

ۇقساس جاڭالىقتار