بۇل جۇيە دامىعان ەلدەردە قورشاعان ورتا تۋرالى اقپاراتقا جۇرتشىلىقتىڭ قولجەتىمدىلىگىن جۇزەگە اسىرۋ قۇرالى رەتىندە قولدانىلادى. ماسەلەن, ەكولوگيالىق اقپاراتقا جۇرتشىلىق قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان نيدەرلاند ەلىندەگى شىعارىندىلار تىركەلىمى 1974 جىلدان بەرى پايدالانىلىپ كەلەدى. ال اقش-تاعى زياندى زاتتار شىعارىندىلارىنىڭ تىركەلىمىن 1980 جىلداردىڭ سوڭىندا امەريكالىق كەز كەلگەن كىتاپحانادان كەزدەستىرۋگە بولاتىن. 2003 جىلى كيەۆتە ەۋروپانىڭ 55 ەلىنىڭ ەكولوگيا مينيسترلەرىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋىندە لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىن تىركەۋ تۋرالى ارنايى حاتتاماعا قول قويىلدى. سونىڭ نەگىزىندە تمد ەلدەرى ۇلتتىق تىركەلىمدەردى قۇرۋعا قاتىستى جۇمىستاردى قولعا الا باستادى.
بۇل جۇيە شىعارىندىلاردىڭ سيپاتى جانە سانى تۋرالى اقپارات بەرەتىن كاتالوگتان نەمەسە دەرەكتەر بازاسىنان, قاۋiپتi حيميكاتتاردى تاسىمالداۋ بويىنشا اقپاراتتان تۇرادى. ادەتتە تىركەلىم اۋاعا, سۋعا, توپىراققا جانە وڭدەۋ مەن كومۋ ورىندارىنا بايلانىستى اقپاراتتى قامتيدى. اقپارات رەسمي دەرەككوزدەردەن الىنىپ, كاسىپورىنداردىڭ مىندەتتى مەملەكەتتىك ەسەبىنىڭ دەرەكتەرىن ۇسىنادى. ونىڭ تۇگەندەۋ, زەرتتەۋ مەن ەسەپتەن نەگىزگى ايىرماشىلىعى, وعان ينتەرنەت ارقىلى كەڭ كولەمدە قول جەتكىزۋگە بولادى. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, تىركەلىم دەرەكتەرى تۇراقتى تۇردە تولىقتىرىلۋى قاجەت. بۇل ۋاقىت بويىنشا ۇردىستەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان دەرەكتەردى قوعام وكىلدەرى ەلدى مەكەندەگى ەكولوگيالىق جاعدايمەن تانىسۋ جانە ەكونوميكا سەكتورلارى نەمەسە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەكولوگيالىق قىزمەتىن باعالاۋعا پايدالانا الادى. لاستانۋدان زارداپ شەككەندەر تىركەلىم دەرەكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, ەكولوگيالىق قولايلىلىققا, دەنساۋلىقتى ساقتاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر كوتەرۋ ارقىلى كاسىپورىنداردى ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋعا ىنتالاندىرادى. سونداي-اق مەملەكەتكە قالدىقتاردى, لاستاۋىشتاردى, حيميكاتتاردى باسقارۋ, يگەرۋ نەمەسە ازايتۋ باسىمدىقتارىن بەلگىلەۋ, زياندى قالدىقتاردى جويۋ كەزىندەگى قاۋىپتى حيميالىق زاتتاردى زەرتتەۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە كومەكتەسەدى. ال ونەركاسىپتىك سەكتورلار جانە جالپى حيميكاتتى تۇتىنۋشى كاسىپورىندار ءۇشىن تازا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, بىلىكتى مامانداردىڭ كەلۋىنە, اۋماقتىق دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى جاقسارتۋعا, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋعا, جاڭا نارىقتاردى يگەرۋگە جانە كاسىپورىننىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا سەپتەسەدى.
2018-2019 جىلدارى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى لاستاۋىش شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارى تىركەلىمىنىڭ حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالاۋ جۇمىسىن جۇرگىزەدى. ايتا كەتەلىك, 2016 جىلى ەكولوگيالىق كودەكسكە «لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىنىڭ مەملەكەتتىك تىركەلىمىن جۇرگىزۋ» اتتى جاڭا باپ ەنگىزىلگەن بولاتىن. ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ 2016 جىلعى 10 ماۋسىمداعى №241 بۇيرىعىمەن «لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىنىڭ مەملەكەتتىك تىركەلىمىن جۇرگىزۋ ەرەجەسى» قابىلداندى. زاڭنامادا قابىلدانعان وزگەرىستەر نەگىزىندە ءىرى كاسىپورىندار (1-ساناتتاعى تابيعات پايدالانۋشىلار) ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جانە ونىڭ اۋماقتىق ورگاندارىنا اۋاعا, سۋعا جانە توپىراققا شىعارىلاتىن شىعارىندىلارى, قايتا وڭدەۋ جانە كومۋ ورىندارىنا تاسىمالداناتىن قالدىقتار تۋرالى اقپاراتتى ۇسىنادى. سونىمەن قاتار 2013-2016 جىلدارى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ەسەپتەرى سىناما رەتىندە ۇسىنىلدى. بۇل ەسەپتەرمەن ۇلتتىق ورحۋس ورتالىعىنىڭ سايتىندا جانە قازاقستانداعى لشتت ەنگىزۋگە ارنالعان اقپاراتتىق پورتالىندا تانىسۋعا بولادى.
بۇگىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە «ورنىقتى ورگانيكالىق لاستاۋىش زاتتار بويىنشا ەسەپ بەرۋ قۇرالى رەتىندە لاستاۋىش شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدار تىركەلىمىن جۇزەگە اسىرۋ» اتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن تاراتۋ جانە حاباردار ەتۋدى ارتتىرۋدىڭ جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2016 جىلى قولعا الىنعان بۇل جوبا 2019 جىلى اياقتالادى. جوبانىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – كاسىپورىندارعا ارنالعان ەسەپتىلىكتىڭ ونلاين جۇيەسىن قاناتقاقتى رەجىمدە ەنگىزۋ, ۇلتتىق قۇقىقتىق قۇجاتتار جوبالارىن دايىنداۋ, ونەركاسىپتىك سەكتور ءۇشىن باعا ادىستەرى بويىنشا ۇلتتىق نۇسقاۋلىقتاردى ازىرلەۋ جانە قولجەتىمدىلىك, اقپاراتقا جۇرتشىلىقتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزۋ بولماق. ياعني, الداعى جىلدارى قازاقستاندىقتار قورشاعان ورتا تۋرالى اقپاراتقا جەكە زاڭدى قۇقىعىن تولىعىمەن پايدالانا الاتىن بولادى.
اينەل رىمباەۆا,
«ورنىقتى دامۋ ىقپالداستىعى» ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى
