ءىس-شارانى اشقان ءا.جاقسىبەكوۆ كوميسسيا جۇمىسىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ءتيىستى جۇمىستاردىڭ قازىرگى قارقىنى ساقتالىپ, كەلەشەكتە اتقارىلاتىن شارالاردىڭ ناقتى ناتيجەسى بولۋى ءتيىس.
«قازىرگە دەيىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلدى. ونىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ناقتى ناتيجەلەر بار. ەڭ باستىسى, باعدارلاما حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىر. بۇگىنگى وتىرىستا وسى ىسكە اسىرىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ, الداعى جوسپاردى تالقىلايمىز», دەدى ءا.جاقسىبەكوۆ.
بۇدان كەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى وڭداسىن ورازالين «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جونىندە بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىنگى وتىرىستاردا ايتىلعان ەسكەرتۋلەر ەسكەرىلىپ, جىبەرىلگەن ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولتىرىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى قارقىن الىپ, وعان اكىمدەر بەلسەندى اتسالىسا باستاعان. بايانداماشىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ەكى مىڭنان استام شارا ۇيىمداستىرىلىپ, 85 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن ەكەن. ونىڭ 69 ميللياردى دەمەۋشىلەر تاراپىنان قارجىلاندىرىلعان.
«تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا 735 مادەني ەسكەرتكىش قالپىنا كەلتىرىلدى, 86 مونوگرافيا جاريالانىپ, 134 ارحەولوگيالىق جانە ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىلدى. سپورتتىق كەشەندەردى قولجەتىمدى ەتۋ ماقساتىندا 59 جوبا جۇزەگە استى. اسىرەسە, ولاردىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارعا ارنالعان. ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن تاريحي جانە مادەني مەكەندەرگە 150 تۋر-باعىتتار ىسكە قوسىلدى», دەدى و.ورازالين.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جەلەۋ ەتىپ, وعان ساي كەلمەيتىن شارالاردىڭ وتكىزىلىپ جاتقانىنا توقتالدى. «مۇنى مەملەكەت باسشىسى دا اتاپ وتكەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى مۇنداي ولقىلىق جىبەرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ونداي فاكتىلەردى انىقتاۋ جانە جول بەرمەۋ, سايكەسىنشە وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارعا تاپسىرما بەردىك», دەدى و.ورازالين.
كوميسسيا وتىرىسىندا بايانداما جاساعان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىن تىركەۋ جۇمىستارى جالعاسا بەرەتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كيەلى مەكەندەردى انىقتاۋ, جۇيەلەۋ جۇمىستارى تۇڭعىش رەت قولعا الىنىپ وتىر.
«ەلىمىزدە كيەلى جەرلەردىڭ كوپ ەكەندىگى بارشاڭىزعا بەلگىلى. قاسيەتتى مەكەندەردىڭ تىزىمىنە مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ تاريحىندا ۇلكەن ءرول اتقارعان, سانادا ەرەكشە قالعان جانە حالىق ءجيى باراتىن, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ومىرىندە ماڭىزدى ورىن العان جەرلەردى عانا قوستىق. سونداي-اق كيەلى جەرلەردى تابيعي لاندشافتىنا, ارحەولوگيالىق جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنە, تاريحي تۇلعالارعا جانە ساياسي وقيعالارعا قاتىسىنا بايلانىستى ازىرلەدىك», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
بۇدان بولەك, مينيستر بىلتىر اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قاسيەتتى نىسانداردى ىرىكتەۋ جانە تىزىمگە الۋ بويىنشا مەتوديكالىق ۇسىنىستار ازىرلەنىپ, وڭىرلەرگە جولدانعان. وڭىرلەردە ارنايى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى.
«ەلىمىزدەگى كيەلى جەرلەرگە ەتنو-مادەني ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. ولاردىڭ كوپفۋنكتسيونالدى-ۆيرتۋالدى كارتاسى جاسالدى. وسىنداي تاريحي-مادەني مۇرامىزدى اۋقىمدى جۇيەلەۋدىڭ ناتيجەسىندە جالپىحالىقتىق ماڭىزى بار 100 كەشەننىڭ جانە وڭىرلىك ماڭىزى بار 456 نىساننىڭ ءتىزىمى انىقتالدى. ولاردى تىزىمگە ەنگىزۋ جۇمىستارى جالعاسادى», دەدى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى.
ۆەدومستۆو باسشىسى قازاق حالقىنىڭ تاريحي تۇلعالارىنا قاتىستى شەتەلدەردەگى قاسيەتتى مەكەندەردى زەرتتەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعانىن مالىمدەدى. ا.مۇحامەدي ۇلى ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى كيەلى جەرلەردى زەرتتەۋ جاڭا ساپاعا كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«وزبەكستاندا تولە بي مەن ايتەكە ءبيدىڭ, استراحاندا قۇرمانعازىنىڭ بەيىتتەرى بار. وسىنداي مەكەندەردى تانىستىرۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا كيەلى جەرلەر تۋرالى كىتاپتار شىعارىلىپ, فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز», دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسى رەسپۋبليكالىق مۋزەي-قورىقتاردى قۇرۋ جۇمىستارى باستالعانىنا دا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل جوبا بىرەگەي مادەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاپ قالۋعا, تۋريستەر تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ, قورعاۋ, ارحەولوگيالىق, اعارتۋشىلىق جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ءمينيستردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بىلتىر 25 مادەني جانە تاريحي ەسكەرتكىش قالپىنا كەلتىرىلگەن. سونداي-اق BBC-ءدىڭ اتسالىسۋىمەن «كۇلتەگىن. جاڭا كوزقاراس» دەرەكتى تاريحي ءفيلمى, Castle Film كينوكومپانياسىمەن بىرلەسە «كوشپەلىلەر جەرى» ءفيلمى تۇسىرىلگەن. ولار Discovery, Viasat History, National Geographic تەلەارنالارىندا كورسەتىلمەك.
جيىندا ءسوز العان پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدا بالاەۆا مادەنيەت سالاسىنداعى اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت» جوباسى اياسىندا شىعارماشىلىق جۇمىستاردى جۇيەلەۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعان. سونداي-اق ول «تەاتر زەرتحاناسى» جانە «ادەبي بەلدەۋ» جوبالارىنىڭ ىسكە قوسىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«تەاتر زەرتحاناسى ەلىمىزدەگى جاس ارتىستەردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن قالىپتاستىرۋعا, اكتەرلىك شەبەرلىكتىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. وڭىردەگى اكتەرلەر الەمدىك رەجيسسەرلەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن پەسالار مەن قويىلىمداردا ويناۋعا مۇمكىندىك الادى. جوبانىڭ باستى ماقساتى – الەم نازارىن ەلىمىزدىڭ تەاتر ونەرىنە اۋدارۋ جانە ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, تالانتتى جاس اكتەرلەردى حالىقارالىق دەڭگەيدە شىعارۋ. ال «ادەبي بەلدەۋ» جوباسى ارقىلى زاماناۋي اۆتورلار ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە كوزقاراستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. وبلىستاردىڭ الەۋەتىن جان-جاقتى كورسەتىپ, تۋعان جەردى قادىرلەۋگە شاقىراتىن تىڭ شىعارمالار جازادى», دەدى ا.بالاەۆا.
سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى مۋزەي قورلارىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانى دا ءسوز بولدى. ا.بالاەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە 13 700 ەكسپونات تسيفرلى فورماتقا كوشىرىلگەن.
جيىندا بايانداما جاساعان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك ءۇش نەگىزگى باعىتتى قامتيتىن جول كارتاسىن ازىرلەگەن. قازىردىڭ وزىندە جاڭا ەسىمدەردىڭ باستامالارى تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيادان باستاپ قايىرىمدىلىق جوبالارىنا دەيىنگى سالالاردى قامتيدى. سونىمەن قاتار ول «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ارنايى جوبالارىن جۇرگىزۋ جالعاسا بەرەتىنىن دە مالىمدەدى.
«مۇنداي باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ قولداۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى اتالعان جول كارتاسى بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەلىسىمىنە جىبەرىلدى. قازىرگى تاڭدا ول پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ قاراۋىندا جاتىر», دەدى د.اباەۆ.
وتىرىس بارىسىندا بەينە بايلانىس رەجىمىندە الماتى جانە اتىراۋ وبلىستارى باسشىلارىنىڭ باياندامالارى دا تىڭدالدى. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسى ءا.جاقسىبەكوۆ باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان ەرەكشە باقىلاۋدا ەكەنىنە, سونداي-اق بارلىق جوسپارلانعان جوبالاردى ساپالى ىسكە اسىرۋدىڭ جانە ولاردىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە تۇجىرىمدامالىق سايكەس بولۋىنىڭ قاجەتتىگىنە باسا كوڭىل ءبولدى.
وڭىرلەر باسشىلارىنا باعدارلامانىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ, سونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى», «تۋعان جەر» جوبالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋ, ولكەتانۋدى دامىتۋعا جانە جەرگىلىكتى شىعارماشىلىق ۇجىمدارعا قولداۋ كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
